Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Kompletny Przewodnik

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) to kluczowe urządzenie w systemach bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych. Jego głównym zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do wszystkich obwodów w obiekcie w przypadku pożaru, z wyjątkiem tych instalacji i urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.

Wprowadzenie i stosowanie PWP regulują szczegółowe przepisy prawa budowlanego i przeciwpożarowego, mające na celu zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa użytkowników i służb ratowniczych.

Podstawy Prawne Stosowania PWP

Obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu wynika z kilku aktów prawnych:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225). Zgodnie z § 183 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, w instalacjach elektrycznych należy stosować przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.). Przepisy te kwalifikują przeciwpożarowe wyłączniki prądu jako urządzenia przeciwpożarowe. W związku z tym, PWP powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.

Wymagania Dotyczące Stosowania PWP

Kiedy PWP jest Obowiązkowy?

PWP jest konieczny w instalacjach elektrycznych obiektów budowlanych lub strefach pożarowych, które spełniają jedno z poniższych kryteriów:

• ich kubatura przekracza 1000 m³,
• zawierają strefy zagrożone wybuchem.

Obowiązek ten dotyczy również obiektów zabytkowych, a także wznoszonych oraz modernizowanych, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę i odnotowany w dzienniku budowy.

W przypadku montażu instalacji fotowoltaicznej (PV) w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³, zastosowanie PWP jest obowiązkowe. W innych przypadkach jego użycie zależy od uznania projektanta.

Umiejscowienie i Oznakowanie

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Oznakowanie takie powinno zawierać czytelną tabliczkę z napisem: „Przeciwpożarowy wyłącznik prądu”.

Zasada Działania PWP

Zadaniem PWP jest odłączenie zasilania budynku od źródła energii elektrycznej w trakcie pożaru, podczas akcji ratowniczo-gaśniczej. Odcinany przez niego dopływ prądu nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego), z wyjątkiem źródeł zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Do takich urządzeń zalicza się:

• oświetlenie awaryjne (jeżeli występuje w budynku),
• inne urządzenia elektryczne, które muszą funkcjonować w czasie pożaru (np. systemy wentylacji pożarowej, pompy pożarowe).

PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu:

• zasilanie podstawowe (sieć),
• zasilanie rezerwowe (druga sieć),
• zasilanie rezerwowe (agregat prądotwórczy),
• zasilanie awaryjne (UPS),
• inne zasilanie, takie jak instalacje fotowoltaiczne (PV) oraz magazyny energii.

Komponenty Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku, PWP składa się z następujących elementów, dla których wymagany jest certyfikat:

Urządzenie Uruchamiające (UU PWP)

Jest to zazwyczaj przycisk zdalnego sterowania, lokalizowany w pobliżu wejścia do budynku. Jego funkcja polega na podaniu sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem. Może zawierać również układ sygnalizujący uszkodzenia lub awarie PWP.

Przycisk uruchamiająco-sygnalizujący PWP może być typu A lub B:

• TYP A (Tory zwierne NO, tory rozwierne NC, tory mieszane NC/NO): Po zbiciu szybki lub zdemontowaniu pokrywy, tory zwierne się otwierają, a tory rozwierne się zamykają.
• TYP B (Przycisk stały odblokowywany przez "RESET"): Po zbiciu szybki lub zdemontowaniu pokrywy, przycisk należy wcisnąć ręcznie. Tory zwierne się zamykają, a tory rozwierne się otwierają.

Urządzenie Sygnalizujące (US PWP)

Sygnalizator optyczny (np. podwójna sygnalizacja LED) wskazuje jednoznacznie stan urządzenia:

• Dioda czerwona: stan dozoru (wyłącznik jest załączony).
• Dioda zielona: stan uruchomienia (wyłącznik został wyłączony).

Zielona dioda powinna być zasilana z osobnego źródła zasilania, najlepiej z obwodu przed wyłącznikiem.

Urządzenie Wykonawcze (UW PWP)

To aparat elektryczny, zazwyczaj rozłącznik (zgodny z PN-EN 60947-3:2021-07) lub wyłącznik (zgodny z PN-EN60947-2:2018-01+A1:2020-06), który stanowi element mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do budynku. Jest on instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub w rozdzielnicy pożarowej. Musi być zabudowany w oddzielnej obudowie, zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.

Zestaw PWP należy rozumieć jako wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako co najmniej dwa odrębne składniki (np. UW PWP oraz US PWP), które muszą zostać połączone, aby mogły zostać zastosowane w obiektach budowlanych.

Certyfikacja i Wprowadzanie PWP na Rynek

PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, podlega obowiązkowi certyfikacji w Polsce. Obowiązek ten istnieje od 1 stycznia 2021 roku, po upływie okresu przejściowego wyznaczonego przez ustawodawcę.

Wymagane Dokumenty Certyfikujące

Wprowadzenie przeciwpożarowego wyłącznika prądu do obrotu lub udostępnienie na rynku krajowym wymaga:

• Krajowa Ocena Techniczna (KOT): Dokument odniesienia określający właściwości użytkowe PWP, wydawany przez Jednostkę Oceny Technicznej (JOT).
• Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych: Wydawany przez Jednostkę Certyfikującą, potwierdzający zgodność wyrobu z KOT.
• Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych: Wystawiana przez producenta, bazująca na KOT i certyfikacie.

PWP jest kwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne).

Oznakowanie i Inne Wymogi

• Znak „B”: PWP musi być odpowiednio oznakowany znakiem budowlanym „B” wraz z numerem certyfikatu CNBOP.
• Brak znaku CE: Dla PWP nie ma zharmonizowanej normy UE, co oznacza, że znakowanie CE nie jest możliwe ani wymagane.
• Brak „Świadectwa Dopuszczenia” CNBOP: Przeciwpożarowy wyłącznik prądu nie znajduje się na wykazie wyrobów wymagających „Świadectwa Dopuszczenia” do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydawanego przez CNBOP.

Instalacja i Rodzaje Sterowania PWP

Oddzielna Obudowa

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie. Wyjątek stanowi możliwość zabudowy sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

Rodzaje Wyzwalaczy

Mechanizm działania PWP może wykorzystywać różne typy wyzwalaczy:

• Wyzwalacz wzrostowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza.
• Wyzwalacz zanikowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza.

Dopuszcza się wykorzystanie wyzwalaczy 230VAC lub 24V (napięcie 24V stanowi zwiększony poziom bezpieczeństwa obsługi).

Sterowanie PWP z Modułem Kontrolno-Sterującym

Dla rozległych i skomplikowanych obiektów przemysłowych, biurowych czy użyteczności publicznej zalecane jest stosowanie rozwiązań z modułem kontrolno-sterującym (np. MKIN-PWP). Zwiększa to bezpieczeństwo dzięki:

• Kontroli ciągłości przewodu pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a wykonawczym, wysyłając sygnał o uszkodzeniu do systemu nadrzędnego (np. SSP lub BMS).
• Sterowaniu wyzwalaczem (zanikowym lub wzrostowym).
• Odliczaniu czasu opóźnienia do wyłączenia (współpraca z systemami UPS i wejściem zezwalającym na wyłączenie).
• Współpracy z integratorem lub centralą sterującą, umożliwiając zdalne wyłączenie zasilania.

Moduł taki posiada dodatkowo wyjścia realizujące funkcje takie jak sygnał wyłączający do następnej sekcji wyłącznika, sygnalizacja uszkodzenia modułu do systemów nadrzędnych, zadziałanie urządzenia wykonawczo-sygnalizującego czy sygnał wyłączający do systemów UPS. Cała automatyka sterująco-sygnalizująca jest zasilana z zasilacza buforowanego, zapewniając ciągłość dostawy energii na minimum 30 minut, nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego. Moduł MKIN-PWP może łączyć się z systemami integracji za pośrednictwem interfejsu RS485 (protokoły BacNET MS/TP, Modbus).

Uwzględnienie w Scenariuszu Pożarowym

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z Systemem Sygnalizacji Pożarowej (SSP), Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy systemem BMS. W scenariuszu pożarowym należy uwzględnić podstawowe funkcje PWP, takie jak kontrola stanu (załączony/wyłączony) oraz kontrola uszkodzenia. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezpiecznego zamknięcia serwerów.

Konserwacja PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, musi być okresowo konserwowany. Czynności konserwacyjne należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:

• Polskich Normach,
• Dokumentacji Techniczno-Ruchowej (DTR) - opracowanej przez producenta,
• Instrukcji obsługi - opracowanej przez producenta,

w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej niż raz w roku. Konserwację mogą wykonywać jedynie podmioty upoważnione przez producenta, zgodnie z instrukcją obsługi.

Dopuszczenie Jednostkowe a Certyfikacja

Procedura jednostkowego dopuszczenia wyrobu budowlanego do użytkowania w konkretnym obiekcie (zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych) jest wyjątkiem i nie może zastępować standardowej ścieżki certyfikacyjnej dla PWP.

Dopuszczenie jednostkowe jest możliwe wyłącznie w szczególnych przypadkach, gdy wyrób:

• nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania,
• nie jest objęty normą zharmonizowaną ani krajową oceną techniczną,
• nie jest produkowany seryjnie i wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby obiektu.

PWP to wyrób dostępny na rynku krajowym, objęty obowiązkiem certyfikacji i oznakowaniem znakiem budowlanym „B”, dlatego w jego przypadku stosowanie procedury dopuszczenia jednostkowego jest niedopuszczalne jako alternatywa dla certyfikacji.

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #deutsch