Przegląd Systemów Sygnalizacji Pożarowej (SSP/SAP)

System Sygnalizacji Pożarowej (SSP), nazywany również Systemem Alarmu Pożarowego (SAP), to podstawowa instalacja, której zadaniem jest automatyczne nadzorowanie obiektu w przypadku powstania zadymienia lub pożaru. Jej celem jest jak najszybsze przesłanie informacji o pożarze, rozpoczęcie działań zawartych w scenariuszu pożarowym w celu ograniczenia rozwoju pożaru oraz umożliwienie szybkiej i bezpiecznej ewakuacji ludzi przebywających w obiekcie.

Zazwyczaj centrala Systemu Sygnalizacji Pożarowej pełni rolę nadrzędną, sterując instalacjami podrzędnymi, takimi jak wentylacja mechaniczna, instalacja oddymiania, odcięcia/zamknięcia pożarowe, kontrola dostępu czy instalacja oświetlenia awaryjnego. Poprawnie zaprojektowana, zrealizowana i konserwowana instalacja SSP umożliwia szybką i prawidłową detekcję pożaru, skrócenie czasu alarmowania o zagrożeniu pożarowym oraz minimalizuje ryzyko rozprzestrzeniania się pożaru, ograniczając tym samym jego skutki.

Dlaczego przeglądy Systemu Sygnalizacji Pożarowej są niezbędne?

Przegląd techniczny systemu sygnalizacji pożaru (SSP/SAP) jest kluczową czynnością eksploatacyjną w serwisie systemów przeciwpożarowych. System ten odpowiada za wczesne wykrycie i zasygnalizowanie możliwego pożaru, a w przypadku braku potwierdzenia ze strony użytkownika, także za przesłanie sygnału do innych systemów ochrony przeciwpożarowej, zabezpieczających obiekt w sposób automatyczny, jak systemy bezpiecznej ewakuacji, usuwania dymu czy wentylacji pożarowej. Systemy przeciwpożarowe, wraz z systemami detekcji gazów, to najważniejsze instalacje obiektu, a tym samym sprawność SSP/SAP jest kluczowa dla bezpieczeństwa użytkowników.

W odróżnieniu od innych systemów pracujących bez przerwy (np. instalacje elektryczne czy wodne), system sygnalizacji pożaru działa w trybie czuwania. Dopiero alarm wywołuje pełną reakcję systemu. O ile w innych instalacjach usterkę widać od razu, o tyle w systemie sygnalizacji pożaru usterka może nie być widoczna i ujawni się dopiero w krytycznej sytuacji. Przeglądy i konserwacja są absolutnie niezbędne, aby systemy te działały niezawodnie. Regularne sprawdzanie stanu technicznego pozwala zidentyfikować i naprawić potencjalne usterki, co minimalizuje ryzyko, że system zawiedzie w krytycznym momencie. Pomijanie tego aspektu stawia na szali bezpieczeństwo ludzi oraz mienia.

Dane Urzędu Statystycznego pokazują, że każdego roku Straż Pożarna odnotowuje dziesiątki tysięcy pożarów w Polsce. Tam, gdzie systemy sygnalizacji pożaru są zainstalowane i działają sprawnie, możliwe jest wczesne wykrycie zagrożenia oraz ewakuacja lub ugaszenie pożaru we wczesnym stadium. Zgodnie z danymi, czujniki pożarowe pozwalają na zmniejszenie liczby ofiar nawet o 50%. System sygnalizacji pożaru musi zadziałać w krytycznej sytuacji i nie będzie miał drugiej szansy.

Podstawy prawne i częstotliwość przeglądów

Przeprowadzanie regularnych przeglądów systemów SAP jest obowiązkowe zgodnie z przepisami prawa. Częstotliwość przeglądów systemów SAP określona jest przez przepisy prawa oraz zalecenia producentów systemów. Obowiązujące przepisy nakazują w wielu miejscach stosowanie systemów pożarowych, w tym systemów sygnalizacji pożaru SSP (SAP).

Regulacje prawne:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. nr 109/2010 poz. 719, z późn. zm.). Punkt § 3 pkt 3 stanowi, że przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne powinny być przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Należy również zwrócić uwagę na pkt. 2 w tym samym rozporządzeniu (§3 pkt 2), który wskazuje, że instalacje powinny być poddawane przeglądom technicznym i konserwacjom zgodnie z zasadami i w sposób określony w Polskich Normach, dokumentacji techniczno-ruchowej oraz instrukcjach obsługi, opracowanych przez producenta.
• Polska Norma PKN-CEN/TS 54-14:2006 - Systemy Sygnalizacji Pożarowej - Część 14: Wytyczne planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji i konserwacji (aktualnie PKN-CEN/TS 54-14:2020-09). W dokumentacji techniczno-ruchowej większość producentów ustala harmonogram przeglądów i konserwacji, opierając się ściśle na zapisach tej normy.
• Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo budowlane (Dz.U. 2023 poz. 682). Przepisy wskazują na obowiązek utrzymania obiektów w należytym stanie technicznym, co obejmuje również systemy przeciwpożarowe.

Częstotliwość przeglądów:

Zgodnie z powyższymi zapisami, w pierwszej kolejności należy opierać się na zaleceniach producenta danego systemu sygnalizacji pożaru. Jeżeli producent zaleca przegląd co 6 miesięcy, tak właśnie należy go realizować. Regulacje precyzują, że pierwszeństwo mają zalecenia producenta, a dopiero jeżeli okres przewidziany przez niego był dłuższy niż 12 miesięcy lub nie było żadnych zaleceń, przegląd ma się odbywać maksymalnie co 12 miesięcy. Tym samym punktem wyjścia do określenia częstotliwości przeglądów technicznych jest instrukcja obsługi danego systemu.

• Codzienna konserwacja: Wykonywana jest przez właściciela lub użytkownika systemu SSP. Obejmuje sprawdzenie, czy centrala SSP, tablica i panel wskazują stan dozorowania.
• Obsługa miesięczna: Wykonywana przez właściciela lub użytkownika, podobnie jak konserwacja codzienna.
• Kwartalne przeglądy (co 3 miesiące): Wytyczne SITP oraz większość DTR producentów jednoznacznie wskazuje, że przeglądy powinny być wykonywane w okresach kwartalnych. Muszą być wykonywane przez specjalistę na zlecenie właściciela lub użytkownika Systemu Sygnalizacji Pożaru.
• Roczne przeglądy: Wszystkie elementy systemu sygnalizacji pożaru muszą być sprawdzone przynajmniej raz w roku. Jest to minimalna, ustawowa częstotliwość, jeżeli producent nie zaleca częstszych kontroli.

Praktyczna częstotliwość przeglądów okresowych instalacji sygnalizacji pożarowej powinna być ustalona w drodze uzgodnień pomiędzy użytkownikiem a konserwatorem instalacji, z uwzględnieniem specyfiki obiektu i ryzyka wystąpienia pożaru. W budynkach o podwyższonym ryzyku zaleca się częstsze kontrole.

Kto może wykonywać przeglądy i co obejmują?

Przegląd systemów przeciwpożarowych, w tym SSP, mogą wykonywać firmy lub osoby, które posiadają odpowiednie kwalifikacje, certyfikaty i przeszkolenia wydawane przez producentów systemów przeciwpożarowych (takich jak POLON-ALFA, BOSCH, ESSER, ARITECH, AWEX, PROTEC itp.) oraz instytucje takie jak Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Pożarnictwa (SITP) czy Centrum Naukowo - Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP-PIB). Specjalistyczne firmy posiadają niezbędne certyfikaty, zaświadczenia i szkolenia, które potwierdzają wysoki poziom świadczonych usług, a także wiedzę techniczną i wykwalifikowany personel.

Zakres przeglądu technicznego:

Przeglądy systemów sygnalizacji pożaru zawsze wiążą się z dokładnym sprawdzeniem wszystkich komponentów instalacji. Konserwator powinien przynajmniej raz do roku sprawdzić wszystkie elementy systemu (czujki pożarowe, ręczne ostrzegacze pożarowe, elementy automatyki). Konserwacja powinna polegać na dojściu do każdego punktu dozorowego (elementu) z osobna, spowodowaniu jego zadziałania (np. czujki dymu aerozolowym imitatorem dymu) i sprawdzeniu poprawnej reakcji centrali zgodnie z DTR producenta oraz zgodnie z opracowanym scenariuszem rozwoju zdarzeń i matrycą sterowań.

Kontroli powinny podlegać wszystkie elementy systemu sygnalizacji pożaru, co oznacza m.in. uruchomienie alarmu wszystkich czujek pożarowych lub ręcznych ostrzegaczy pożarowych i sprawdzenie reakcji wszystkich elementów systemu. Samo przeglądanie stanu czujek na centrali, praktykowane przez niektórych wykonawców, jest niewystarczające, ponieważ nie weryfikuje, czy dana czujka prawidłowo wykrywa zagrożenie (może być np. zanieczyszczona, zakryta czy uszkodzona, co nie będzie widoczne na centrali). Do testów czujek należy używać odpowiedniego sprzętu, tak aby test był prawidłowy i nie powodował zanieczyszczeń lub uszkodzeń. Nie należy używać niekontrolowanych źródeł wysokiej temperatury.

Podczas przeglądów konserwator powinien zgodnie z DTR centrali zablokować uruchomienie elementów automatyki pożarniczej oraz transmisję alarmów wychodzących na zewnątrz do stacji monitoringu. Sprawdza się również, czy centrala SSP sygnalizuje stan alarmu po zadymieniu czujki lub uruchomieniu ROP oraz czy alarm pożarowy został przekazany do właściwej komendy miejskiej/powiatowej Państwowej Straży Pożarnej (jeśli dotyczy).

Dodatkowo, ważne jest, aby urządzenia takie jak czujniki dymu i ciepła były czyste i wolne od zanieczyszczeń, które mogłyby wpłynąć na ich dokładność. Najczęstszym awariom SSP ulegają czujki dymu lub ręczne ostrzegacze pożaru. Brak jednego dobrze działającego elementu znacznie zwiększa ryzyko wykrycia pożaru. W przypadku systemów zawierających izotopowe czujki dymu, działalność konserwacyjna nie ma wpływu na zdrowie ludzi i środowisko, ani nie powoduje uwalniania substancji promieniotwórczych.

Dokumentacja przeglądów:

Każdy przegląd kończy się sporządzeniem raportu, który dokumentuje stan systemu i zalecane działania. Musi być on udokumentowany w formie protokołu przeglądu technicznego. Dla instalacji sygnalizacji pożarowej należy prowadzić Książkę eksploatacji instalacji (można zakupić u producenta), w której powinny być zapisywane przeglądy okresowe i ich zakres, a także wszelkie alarmy, uszkodzenia zgłaszane przez centralę, ich przyczyny oraz zapis podjętych działań w celu ich eliminacji. Wykonanie przeglądu potwierdzane jest wydaniem stosownego protokołu przeglądu wraz z opinią oraz terminem wykonania kolejnego przeglądu.

Gdzie wymagane są systemy sygnalizacji pożarowej?

Zgodnie z § 28 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, stosowanie systemu sygnalizacji pożarowej, obejmującego urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe (służące do samoczynnego wykrywania i przekazywania informacji o pożarze) oraz urządzenia odbiorcze alarmów pożarowych i sygnałów uszkodzeniowych, jest wymagane w następujących obiektach:

• Budynkach handlowych lub wystawowych:
  • jednokondygnacyjnych o powierzchni strefy pożarowej powyżej 5 000 m²,
  • wielokondygnacyjnych o powierzchni strefy pożarowej powyżej 2 500 m²;
• Teatrach o liczbie miejsc powyżej 300;
• Kinach o liczbie miejsc powyżej 600;
• Budynkach o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 300;
• Salach widowiskowych i sportowych o liczbie miejsc powyżej 1 500;
• Szpitalach (z wyjątkiem psychiatrycznych) oraz w sanatoriach - o liczbie łóżek powyżej 200 w budynku;
• Szpitalach psychiatrycznych o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku;
• Domach pomocy społecznej i ośrodkach rehabilitacji dla osób niepełnosprawnych o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku;
• Zakładach pracy zatrudniających powyżej 100 osób niepełnosprawnych w budynku;
• Budynkach użyteczności publicznej wysokich i wysokościowych;
• Budynkach zamieszkania zbiorowego, w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekracza trzy doby, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 200;
• Budynkach zamieszkania zbiorowego niewymienionych w pkt 11, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 50;
• Archiwach wyznaczonych przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych;
• Muzeach oraz zabytkach budowlanych, wyznaczonych przez Generalnego Konserwatora Zabytków w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej;
• Ośrodkach elektronicznego przetwarzania danych o zasięgu krajowym, wojewódzkim i w urzędach obsługujących organy administracji rządowej;
• Centralach telefonicznych o pojemności powyżej 10 000 numerów i centralach telefonicznych tranzytowych o pojemności 5 000-10 000 numerów, o znaczeniu miejscowym lub regionalnym;
• Garażach podziemnych, w których strefa pożarowa przekracza 1 500 m² lub obejmujących więcej niż jedną kondygnację podziemną;
• Stacjach metra i stacjach kolei podziemnych;
• Dworcach i portach, przeznaczonych do jednoczesnego przebywania powyżej 500 osób;
• Bankach, w których strefa pożarowa zawierająca salę operacyjną ma powierzchnię przekraczającą 500 m²;
• Bibliotekach, których zbiory w całości lub w części tworzą narodowy zasób biblioteczny.

Korzyści z regularnych przeglądów i serwisowania SSP/SAP

Regularna konserwacja systemu SAP przynosi szereg korzyści, które czynią ją inwestycją w bezpieczeństwo i spokój. Pierwszą i podstawową korzyścią jest niezawodność systemu w krytycznych momentach. Regularna konserwacja zapewnia, że system będzie działać skutecznie, co jest absolutnie kluczowe w przypadku pożaru. Co więcej, konserwacja przedłuża żywotność poszczególnych komponentów systemu, co zmniejsza konieczność ich drogiej wymiany w późniejszym czasie. Z perspektywy zarządcy nieruchomości, regularne serwisy systemów sygnalizacji to także gwarancja zgodności z regulacjami prawnymi, co chroni przed potencjalnymi karami.

Brak wykonywania przeglądów może skutkować konsekwencjami prawnymi, problemami z ubezpieczeniem obiektu oraz realnym zagrożeniem dla zdrowia i życia osób przebywających w budynku. Regularne przeglądy zwiększają niezawodność i wydajność systemów, zapobiegają awariom i minimalizują ryzyko fałszywych alarmów. Najczęstszymi przyczynami awarii są zaniedbania w konserwacji oraz zanieczyszczenia czujników. Niewłaściwie zaprogramowane ustawienia systemu również mogą być problemem.

W pełni sprawny i funkcjonalny system, dający sygnał wczesnego ostrzegania na wypadek pożaru, pozwala na bezpieczną ewakuację ludzi oraz wczesne podjęcie akcji gaśniczej. Systemy prawidłowo zaprojektowane, zainstalowane i serwisowane nie powodują fałszywych alarmów. W celu zapewnienia ciągłego sprawnego funkcjonowania instalacja systemu sygnalizacji pożaru powinna być regularnie przeglądana i poddawana obsłudze technicznej. Umowy w tym zakresie powinny być zawarte natychmiast po zakończeniu montażu, niezależnie od tego, czy obiekt jest użytkowany.

Wybierając firmę do konserwacji, warto zwrócić uwagę na jej doświadczenie i certyfikaty. Opinie klientów i rekomendacje są również cennym źródłem informacji. Dobrze jest, gdy firma posiada certyfikaty potwierdzające jakość usług oraz stosowane metody. Kolejnym aspektem jest elastyczność w dostosowaniu terminów serwisu oraz dostępność w przypadku awarii - fachowa obsługa klienta to nieoceniona wartość, zwłaszcza gdy chodzi o bezpieczeństwo. Ważnym czynnikiem jest także dostępność kompleksowych usług przeciwpożarowych, co oszczędza czas i ułatwia zarządzanie całością usług ppoż.

Przeglądy i konserwacja systemów SAP to fundamentalny element strategii bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Regularne serwisowanie zapewnia niezawodne funkcjonowanie systemu oraz spełnienie wszystkich wymogów prawnych. Skuteczność i gotowość do działania w sytuacji kryzysowej to kwestie, których nie można zaniedbywać. Systemy sygnalizacji pożaru SAP pomagają chronić to, co najważniejsze - życie i mienie.

tags: #sap #pozarowy #przeglad