Zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego w obiektach budowlanych jest priorytetem, a jednym z kluczowych elementów systemów ochrony przeciwpożarowej jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP). Jego funkcja, miejsce instalacji oraz wymagania techniczne są ściśle określone w polskich przepisach prawnych.
Definicja i funkcja PWP
Funkcja, jaką pełni PWP w obiektach budowlanych, została określona w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065). Zgodnie z wymaganiami, urządzenie to powinno odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Jej zadaniem jest wtedy zapewnienie bezawaryjnej pracy urządzeń przeciwpożarowych i bezpieczeństwa osobom przeprowadzającym akcję gaśniczą, narażonym na ewentualne porażenie prądem elektrycznym.
Warto również zaznaczyć, że odcięcie dopływu prądu przez PWP nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku (§ 183 ust. 4 ww. rozporządzenia).
Wymagania dotyczące stosowania PWP
Obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu wynika z § 183 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1065 z późn. zm.). Wielu przedsiębiorców, jak i osób fizycznych zastanawia się, kiedy wymagany jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Otóż zgodnie z paragrafem 183 zawartym w tym rozporządzeniu, wyłącznik przeciwpożarowy jest obligatoryjnym elementem wyposażenia budynków o kubaturze przekraczającej 1000 m3. Dotyczy to zarówno budynków, w których istnieje niebezpieczeństwo pożaru, jak i wybuchu. Są nimi m.in. stadiony, hale sportowe, centra handlowe, budynki mieszkalne wielorodzinne, budynki usługowe, szkoły, przedszkola, magazyny i hale produkcyjne.
Wyjątki od obowiązku stosowania PWP
Jak wskazuje sama treść rozporządzenia, obowiązek nie dotyczy na przykład:
- Obiektów o kubaturze mniejszej niż 1000 m3.
- Budynków, które nie wymagają zewnętrznego wyłączenia prądu ze względu na specyfikę instalacji elektrycznej lub zastosowane rozwiązania konstrukcyjne.
- Obiektów, w których zasilanie podstawowe i awaryjne jest samoczynnie odłączane w przypadku pożaru przez system wykrywania pożaru.
Elementy składowe PWP
Załącznik do Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.) określa, że przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) składa się z następujących elementów:
- Urządzenia wykonawczego: Aparat wykonawczy PWP, którym zazwyczaj jest rozłącznik lub wyłącznik stanowiący element mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do budynku, umieszczony w oddzielnej obudowie instalowany w pomieszczeniu technicznym lub w złączu kablowym lub przy wejściu do budynku.
- Urządzenia uruchamiającego: Przycisk sterowania zdalnego PWP pozwala na podanie sygnału łącznikiem mono lub bistabilnym do automatyki PWP lub bezpośrednio na cewkę urządzenia wykonawczego PWP.
- Urządzenia sygnalizującego: Sygnalizator optyczny wskazujący jednoznacznie o wyłączeniu zasilania na budynku poprzez świecenie ciągłe, sterowany za pośrednictwem automatyki PWP lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wykonawczego PWP.
Urządzenia uruchamiające połączone są równolegle, co powoduje, że naciśnięcie dowolnego z nich spowoduje wyłączenie urządzenia wykonawczego i w rezultacie wyłączenie napięcia zasilającego budynek. Natomiast urządzenie sygnalizacyjne w postaci sygnalizatora LED sterowane jest z wyjść modułu lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wyłączającego, odzwierciedlając stan samego urządzenia wyłączającego.
Typy wyzwalaczy w PWP
W systemach PWP stosuje się różne typy wyzwalaczy:
- Wyzwalacz wzrostowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza.
- Wyzwalacz zanikowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza.
Zasilanie niezbędne do zadziałania wyłącznika pobierane jest za pośrednictwem przerzutnika faz, mającego na celu zapewnienie energii do zadziałania wyzwalacza nawet po zaniku napięcia na jednej lub dwóch fazach. Dopuszcza się wykorzystanie wyzwalaczy 230VAC lub 24V (zwiększony poziom bezpieczeństwa obsługi 24V stanowi napięcie bezpieczne). Przy wykorzystaniu wyzwalaczy 230V do urządzenia uruchamiającego doprowadzone jest napięcie 230V, dlatego też styk urządzenia uruchamiającego musi być dostosowany do pracy z takim napięciem. Lampki sygnalizacyjne urządzenia uruchamiającego również muszą być dostosowane do napięcia 230VAC, gdyż w wersji z wyzwalaczem 230V napięcia fazowe 230V, poprzez styki pomocnicze wyłącznika zapalą odpowiednie diody.
przeciwpożarowy wyłącznik prądu
Zintegrowane systemy PWP z modułem kontrolno-sterującym
Dla rozległych oraz skomplikowanych obiektów przemysłowych i/lub budynków biurowych i użyteczności publicznej, gdzie czasowe wyłączenie zasilania budynku do celów testowych nie jest możliwe i/lub bardzo utrudnione, preferowane są rozwiązania ze zwiększonym poziomem bezpieczeństwa. Zwiększenie bezpieczeństwa w tym rozwiązaniu polega na zastosowaniu modułu kontrolno-sterującego MKIN-PWP, który natychmiast po wykryciu uszkodzenia przewodu pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a urządzeniem wykonawczym wyśle sygnał o uszkodzeniu do systemu nadrzędnego np. SSP i/lub BMS. Cała automatyka sterująco-sygnalizująca zasilona zostanie z zasilacza buforowanego, zapewniając tym samym ciągłość dostawy energii do części sygnalizacyjno-sterującej nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego, co zapewni prawidłową sygnalizację zadziałania wyłącznika nawet w przypadku braku zasilania sieciowego. Akumulator współpracujący z zasilaczem buforowanym zostanie tak dobrany, aby zapewnić ciągłość dostawy energii na min. 30 minut w przypadku zaniku zasilania przed wyłącznikiem PWP.
Moduł MKIN-PWP posiada dodatkowo wyjścia realizujące następujące funkcje: sygnał wyłącz do następnej sekcji wyłącznika, uszkodzenie modułu do systemów nadrzędnych, zadziałanie urządzenia wykonawczo-sygnalizującego, sygnał wyłącz do systemów UPS. Moduł MKIN-PWP pozwala na połączenie z systemami integracji/integratorami lub innymi systemami wizualizacji za pośrednictwem interfejsu RS485 wykorzystując protokół BacNET MS/TP lub za pośrednictwem innego protokołu np. Modbus przy wykorzystaniu opcjonalnego sterownika dokonującego konwersji protokołów. Ponadto moduł urządzenia wykonawczo-sygnalizacyjny może być wyposażony w sterownik programowalny wraz z dodatkowymi modułami wejść/wyjść oraz opcjonalny switch komunikacyjny. Moduł wykonawczo-sygnalizacyjny może stanowić integralną część zasilacza CX1604, rozdzielnicy/rozdzielni przeciwpożarowej lub stanowić element autonomiczny.
Lokalizacja i wysokość montażu PWP
W §183 ust. 3 ww. rozporządzenia określono miejsce instalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu: "Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany". PWP powinien być zainstalowany w miejscu łatwo dostępnym dla ekip ratowniczych, tak aby możliwe było jego szybkie zidentyfikowanie i uruchomienie przez straż pożarną. W dyskusji poruszono kwestię wysokości montażu przeciwpożarowego wyłącznika prądu przy wejściu głównym. Uczestnicy forum wskazali, że nie ma jednoznacznych przepisów dotyczących tej wysokości, jednak w praktyce często spotyka się wartości od 120 do 140 cm od gotowej posadzki. Podkreślono, że lokalizację wyłącznika należy uzgodnić na etapie projektowania z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Dlatego lokalizację instalacji przeciwpożarowego wyłącznika prądu należy uzgodnić na etapie opracowywania projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. To rozwiązanie jest najprostsze, nie posiadające kontroli nad instalacją sterującą rozprowadzoną po budynku pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a urządzeniem wykonawczym, co powoduje konieczność wzmożonych prac konserwacyjno-serwisowych. Rozwiązanie zalecane dla obiektów ze stałą obsługą techniczną oraz możliwością czasowego wyłączenia zasilania budynku w celu testowania instalacji.
Wymogi prawne dla PWP
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.), PWP powinien:
- Posiadać Krajową Ocenę Techniczną (KOT) - jest to dokument wydawany przez upoważnioną jednostkę, który potwierdza, że dany wyrób budowlany spełnia wymagania użytkowe i może być wprowadzony do obrotu w Polsce.
- Uzyskać Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych - dokument wydawany przez jednostkę certyfikującą, który potwierdza, że wyrób zachowuje deklarowane właściwości użytkowe w czasie, m.in. w zakresie bezpieczeństwa pożarowego.
- Być oznakowany znakiem budowlanym „B” - to oznaczenie informujące, że wyrób został oceniony zgodnie z krajowym systemem oceny zgodności i spełnia wymagania określone przez polskie przepisy techniczno-budowlane.
Konserwacja i odpowiedzialność
Zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, przeciwpożarowy wyłącznik prądu podlega okresowej konserwacji i przeglądom technicznym. Wyłącznik PPOŻ. podobnie jak inne instalacje przeciwpożarowe w obiekcie, aby był sprawny, musi zostać poddany przeglądowi technicznemu. W aktualnie obowiązujących przepisach zostały określone czynności, jakie należy wykonać podczas przeglądu. Jest to przede wszystkim fizyczne sprawdzenie zadziałania wyłącznika, czy odłącza dopływ energii elektrycznej do budynku. Ponadto sprawdzany jest stan szkieł w przyciskach wyzwalających i oznakowanie. Odpowiedzialność za zapewnienie, że obiekt jest wyposażony w sprawny Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu, spoczywa na właścicielu, zarządcy lub użytkowniku obiektu, w zależności od zapisów umowy lub przepisów szczególnych. Przegląd wyłącznika przeciwpożarowego należy zlecić specjalistom.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu w instalacjach fotowoltaicznych (PWP PV)
Wyłącznik przeciwpożarowy PV to jeden z kluczowych elementów każdej nowoczesnej instalacji fotowoltaicznej. Mimo że jego obecność bywa pomijana, pełni on niebagatelną rolę w kontekście bezpieczeństwa pożarowego. Właściwe zlokalizowanie tego komponentu to nie tylko kwestia zgodności z przepisami, ale przede wszystkim ochrona życia, zdrowia oraz mienia użytkowników systemów PV. Wyłącznik ppoż. PV (ang. Fireman Switch) to urządzenie lub zespół urządzeń umożliwiających szybkie ograniczenie napięcia niebezpiecznego w obwodach prądu stałego (DC) prowadzących od paneli do falownika. System ten musi umożliwiać szybkie ograniczenie napięcia do bezpiecznego poziomu (poniżej 120 V DC) w przewodach znajdujących się wewnątrz budynku - najlepiej w sposób automatyczny lub zdalny, np. z poziomu przycisku lub zewnętrznego sygnału.
Lokalizacja wyłącznika ppoż. PV ma kluczowe znaczenie dla jego skuteczności. Powinien być zainstalowany w miejscu łatwo dostępnym i oznakowanym, tak aby możliwe było jego szybkie zidentyfikowanie i uruchomienie przez straż pożarną. W wielu przypadkach zaleca się stosowanie rozłączników ppoż. montowanych na dachu, bezpośrednio przy panelach fotowoltaicznych, co umożliwia odcięcie napięcia już u źródła. Jest to szczególnie ważne w budynkach o wysokości powyżej trzech kondygnacji lub w obiektach o dużej powierzchni, gdzie czas reakcji służb ratowniczych może być wydłużony. Jeśli zastanawiasz się, gdzie zamontować wyłącznik ppoż. PV w swojej instalacji, zalecamy skonsultowanie się z projektantem instalacji elektrycznych lub rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Najczęstsze błędy przy montażu PWP PV
Mimo jasnych przepisów i zaleceń, w praktyce wciąż można spotkać się z błędami przy montażu wyłączników przeciwpożarowych w instalacjach PV. Do najczęstszych należą:
- Zastosowanie niewłaściwego typu wyłącznika.
- Brak odpowiedniego oznakowania wyłącznika.
- Montaż w miejscu trudno dostępnym lub niewidocznym dla służb ratowniczych.
- Brak regularnych przeglądów i konserwacji.
- Niewłaściwe połączenie z innymi elementami instalacji przeciwpożarowej.
Pamiętaj - pytanie, gdzie powinien być zamontowany wyłącznik ppoż. PV, to nie tylko kwestia formalności, ale realne bezpieczeństwo.
tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #na #zewnatrz #jakiej