Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Rola, Wymogi i Certyfikacja

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) to kluczowy element systemów bezpieczeństwa pożarowego w obiektach budowlanych, mający na celu szybkie i skuteczne odcięcie zasilania elektrycznego w przypadku pożaru. Dzięki niemu minimalizuje się ryzyko rozprzestrzeniania się ognia oraz zapewnia bezpieczeństwo ekip ratowniczych. Jego stosowanie wynika z rygorystycznych przepisów budowlanych i jest niezbędne do spełnienia obowiązujących norm.

Rola i Funkcjonowanie PWP

Zadaniem przeciwpożarowego wyłącznika prądu jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do wszystkich obwodów w obiekcie lub strefie pożarowej, z wyjątkiem tych, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Funkcja ta została określona w § 183 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Zapewnienie Bezpieczeństwa

PWP służy przede wszystkim do zapewnienia bezpieczeństwa ekip ratowniczych. Podczas akcji gaśniczej strażacy często korzystają z wody, która jest przewodnikiem prądu, co może stanowić zagrożenie porażenia. Odcięcie dopływu prądu eliminuje to ryzyko, chroniąc zarówno służby ratownicze, jak i osoby przebywające w budynku. Może być również wykorzystany przez użytkowników budynku na wypadek innego zdarzenia, np. awarii.

Obwody Niezbędne Podczas Pożaru

Zgodnie z rozporządzeniem, PWP odcina dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Do takich urządzeń zalicza się m.in. pompy hydrantowe, wentylatory oddymiające itp. Dla tych urządzeń, w rozdzielni głównej lub za złączem kablowym, wydziela się sekcję obwodów pożarowych niezależną od PWP. Dyskusyjne jest zasilanie sprzed PWP urządzeń przeciwpożarowych posiadających własne akumulatory, np. centrali systemu sygnalizacji pożarowej. Warto, jeśli to możliwe, zasilać sprzed wyłącznika ppoż. przycisk wyzwalający.

Odcinanie Wszelkich Źródeł Zasilania

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu, w tym:

• Zasilanie podstawowe (sieć)
• Zasilanie rezerwowe (druga sieć, agregat prądotwórczy - AP)
• Zasilanie awaryjne (Uninterruptible Power Supply - UPS)
• Inne układy zasilania, takie jak instalacja fotowoltaiczna (PhotoVoltaic - PV) o napięciu AC i DC, oraz magazyny energii (ME).

Podkreślenia wymaga zapis § 183 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury, który mówi: "W instalacjach elektrycznych należy stosować: Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów." Należy przez to rozumieć odcięcie dopływu prądu zasilania podstawowego w obiekcie, jak i wszystkich innych źródeł.

Wymogi Prawne i Obowiązek Stosowania

Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z szeregu przepisów prawnych, które określają zarówno zakres ich stosowania, jak i wymagania techniczne oraz certyfikacyjne.

Kluczowe Przepisy

Funkcja, jaką pełni przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) w obiektach budowlanych, została określona w § 183 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz. U. z 9 czerwca 2022 r. Poz. 1225). Rozporządzenie to wymaga stosowania PWP w instalacjach elektrycznych odcinającego dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.

Ponadto, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.), przeciwpożarowe wyłączniki prądu są urządzeniami przeciwpożarowymi. W związku z tym powinny zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.

Obiekty Objęte Obowiązkiem

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury, PWP jest wymagany w budynkach lub strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub jeśli występuje zagrożenie wybuchem. Warto zauważyć, że pojęcie „występowania zagrożenia wybuchem” jest o wiele bardziej pojemne niż pomieszczenie zagrożone wybuchem. Obowiązek ten dotyczy nawet obiektów zabytkowych, jeśli spełniają te kryteria. Wyłącznik przeciwpożarowy jest również wymagany w obiektach użyteczności publicznej, budynkach przemysłowych i magazynach.

Komponenty i Budowa PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu to zestaw co najmniej dwóch odrębnych urządzeń, które muszą zostać połączone, aby zastosować je w obiektach budowlanych. Zestaw taki rozumiany jest jako wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta, składający się z co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone w celu zastosowania w obiektach budowlanych.

Elementy Składowe PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu składa się z trzech głównych komponentów, dla których wymagany jest certyfikat:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Jest to przycisk zdalnego sterowania PWP, który pozwala na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP. Służy do dokonania wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie zgodnie z zaprogramowanym scenariuszem oraz do sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP. Przycisk ten najczęściej jest lokalizowany w pobliżu głównego wejścia do budynku lub w pobliżu złącza, czyli miejsca, gdzie znajdują się bezpieczniki mocy (BM).
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP): To sygnalizator optyczny, zazwyczaj zielony LED w oddzielnej obudowie, który wskazuje stan rozłączenia urządzenia wykonawczego PWP, oznaczając skuteczną przerwę w dostawie energii elektrycznej do obwodów odbiorczych znajdujących się za aparatem wykonawczym PWP. Informuje o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP. Elementem sygnalizującym jest często lampka koloru zielonego zainstalowana na elewacji obudowy.
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP): To wyłącznik lub rozłącznik, który mechanicznie odcina dopływ zasilania w energię elektryczną do obwodów odbiorczych. Składa się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-2:2018-01+A1:2020-06) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą. Całość jest zabudowana w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe (np. do 1 klasy środowiskowej). W przypadku wykorzystania wyłącznika, należy zapewnić odpowiednią koordynację z innymi elementami systemu - wyłącznikami i bezpiecznikami (tzw. selektywność). Urządzenie wykonawcze jest zazwyczaj instalowane w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej. Może być oparte na kompaktowych wyłącznikach NZM lub rozłącznikach N, lub wyłącznikach powietrznych IZM/IZMX/IN/INX z wyzwalaczem napięciowym, wzrostowym lub podnapięciowym.

Przykładem systemu spełniającego te wymogi jest PWP ETN, który składa się z urządzenia wykonawczego i sygnalizującego, przystosowanego do współpracy z certyfikowanymi urządzeniami uruchamiającymi.

Rozdzielnice PWP

Cały zestaw PWP zabudowany jest w rozdzielnicach, które dzielą się na cztery grupy w zależności od wymaganego prądu znamionowego oraz specyfikacji technicznej instalacji: do 630A, 1600A, 5000A oraz do 6300A.

Instalacja i Oznakowanie

Prawidłowa instalacja i oznakowanie PWP są kluczowe dla jego skuteczności i bezpieczeństwa.

Umiejscowienie PWP

Zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Infrastruktury, przycisk zdalnego uruchomienia PWP należy instalować przy głównym wejściu do budynku lub w pobliżu złącza. PWP powinien być umieszczony w łatwo dostępnym miejscu i odpowiednio oznakowany. Podłączenie przeciwpożarowego wyłącznika prądu zwykle realizowane jest blisko głównego wejścia do posesji, tak aby był widoczny i dobrze dostępny.

Oznakowanie PWP

Oznakowanie wyłącznika PWP należy wykonać znakiem z błyskawicą na czerwonym tle. W myśl rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, ppoż. wyłącznik prądu musi być odpowiednio oznakowany.

Niezależna Obudowa

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątek może tu stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

Wyzwalacze

Dopuszcza się wyzwalacze do przeciwpożarowego wyłącznika prądu o wartości 230VAC lub 24V. Wyspecjalizowany elektryk zna obowiązujący schemat podłączenia przeciwpożarowego wyłącznika prądu.

Certyfikacja i Dopuszczenie do Użytku

PWP podlega obowiązkowi certyfikacji zgodnie z polskim prawem, co jest kluczowe dla zapewnienia jego niezawodności i zgodności z normami bezpieczeństwa. Obowiązek ten powstał od 1 stycznia 2021 roku.

Brak Normy Zharmonizowanej i Znak CE

Dla PWP nie ma zharmonizowanej normy UE, co oznacza, że znakowanie CE nie jest możliwe. W związku z tym, jego wprowadzenie na rynek wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji.

Wymagane Dokumenty Certyfikujące

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu podlega obowiązkowi certyfikacji zgodnie z:

• Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.), które wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP.
• Rozporządzeniem Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2020 r., poz. 2297), które nie wydłużyło okresu przejściowego dla PWP.

Wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych, jakim jest PWP, jest możliwe po:

• Uzyskaniu Krajowej Oceny Technicznej (KOT).
• Uzyskaniu Krajowego Certyfikatu Stałości Właściwości Użytkowych.
• Wystawieniu przez producenta Krajowej Deklaracji Właściwości Użytkowych.

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wyznacza jednostki oceny technicznej (JOT), upoważnione do wydawania europejskich ocen technicznych dla grup wyrobów budowlanych. W przypadku urządzeń przeciwpożarowych jest to grupa 10: stałe urządzenia gaśnicze (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, stałe urządzenia gaśnicze, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ognia i dymu oraz do tłumienia wybuchu). PWP został zakwalifikowany do grupy 10 w krajowym systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej.

Dopuszczenie Jednostkowe

Procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych, wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”. Jest ona niezbędna w szczególnych przypadkach, dla nowo powstałych technologii, dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu. Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego jest m.in. to, że wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania, nie jest objęty normą zharmonizowaną, nie jest produkowany seryjnie oraz nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego.

Brak Wymogu Świadectwa Dopuszczenia CNBOP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu nie widnieje na wykazie wyrobów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania. Dlatego nie wymaga on Świadectwa Dopuszczenia CNBOP.

Zastosowanie w Nowych i Modernizowanych Obiektach

Certyfikowany PWP należy stosować we wznoszonych oraz modernizowanych obiektach. Obowiązek certyfikacji dotyczy również obiektów będących w trakcie budowy lub modernizacji, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę. Data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek.

Scenariusz Pożarowy i Integracja

PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, musi być uwzględniony w scenariuszu pożarowym obiektu.

Współpraca z Systemami Zabezpieczeń

Certyfikowany PWP jest przystosowany do współpracy z Systemem Sygnalizacji Pożarowej (SSP), Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy systemem zarządzania budynkiem (BMS). Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu, to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

Specyficzne Zastosowania: Instalacje Fotowoltaiczne

W przypadku instalacji fotowoltaicznych, wyłącznik PWP jest bardzo istotny, ponieważ zapewnia bezpieczeństwo zarówno instalacji, jak i użytkowników, minimalizując ryzyko powstania pożaru spowodowanego przepięciami lub uszkodzeniami modułów.

Jeśli instalację PV zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³, stosowanie PWP jest obowiązkowe. W innych przypadkach, decyzja o zastosowaniu PWP w instalacjach fotowoltaicznych leży w gestii projektanta.

Konserwacja

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy do urządzeń ochrony ppoż. i podobnie jak inne urządzenia tego typu, musi być okresowo konserwowany, nie rzadziej niż raz w roku. Czynności konserwacyjne należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, Dokumentacji Techniczno-Ruchowej opracowanej przez producenta oraz Instrukcji obsługi. Producent w instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw, co oznacza, że nie każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP.

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #png