Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Zadania, Wymagania i Certyfikacja

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) to kluczowy element systemów bezpieczeństwa pożarowego, zaprojektowany do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacjach zagrożenia pożarowego. Jego głównym zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa ekip ratowniczych oraz minimalizacja szkód poprzez eliminację ryzyka iskier, zapłonu i rozprzestrzeniania się ognia przez instalacje elektryczne. Może być również wykorzystany przez użytkowników budynku na wypadek innego zdarzenia, np. awarii.

Konieczność Stosowania PWP w Obiektach Budowlanych

Konieczność stosowania PWP wynika z obowiązujących przepisów prawnych, przede wszystkim z rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. PWP jest urządzeniem przeciwpożarowym, co oznacza, że jego projekt i wykonanie muszą być uzgodnione przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest wymagany w budynkach lub strefach pożarowych, w których:

• kubatura przekracza 1000 m³,
• występuje zagrożenie wybuchem (przy czym pojęcie „występowania zagrożenia wybuchem” jest o wiele bardziej pojemne niż wyłącznie pomieszczenie zagrożone wybuchem).

Urządzenie to jest stosowane w obiektach, gdzie istnieje podwyższone ryzyko pożaru, między innymi w:

• halach produkcyjnych i magazynach z materiałami łatwopalnymi,
• pomieszczeniach technicznych i serwerowniach,
• parkingach podziemnych lub garażach wielopoziomowych,
• budynkach użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób,
• obiektach o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoriach, stacjach paliw, kotłowniach,
• budynkach mieszkalnych wielorodzinnych powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m),
• szpitalach i placówkach ochrony zdrowia.

Wymóg ten dotyczy również obiektów zabytkowych. Warunkiem dopuszczenia PWP do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość jego działania.

Zasada Działania i Zakres Odłączania Zasilania

PWP ma za zadanie odłączyć dopływ prądu do wszystkich obwodów w budynku lub strefie pożarowej. Należy przez to rozumieć odcięcie dopływu prądu zasilania podstawowego w obiekcie, jak i wszystkich innych, takich jak zasilanie rezerwowe (np. z drugiej sieci, agregatu prądotwórczego), zasilanie awaryjne (np. z systemu UPS - Uninterruptible Power Supply) oraz inne układy zasilania, w tym instalacje fotowoltaiczne (PV - PhotoVoltaic) o napięciu AC i DC oraz magazyny energii.

Istnieją jednak wyjątki od tej zasady. Wyłącznik nie powinien odłączać zasilania urządzeń niezbędnych w trakcie pożaru, takich jak pompy hydrantowe, wentylatory oddymiające czy oświetlenie awaryjne. Dla takich urządzeń, w rozdzielni głównej lub za złączem kablowym, wydziela się sekcję obwodów pożarowych niezależną od PWP. Dyskusyjne pozostaje zasilanie sprzed PWP urządzeń przeciwpożarowych posiadających własne akumulatory, np. centrali systemu sygnalizacji pożarowej, co było przedmiotem sprzecznych opinii organów PSP. Wskazuje się, że jeśli to możliwe, warto zasilać sprzed wyłącznika ppoż. również przycisk wyzwalający.

Lokalizacja i Oznakowanie PWP

Prawidłowa lokalizacja i oznakowanie przeciwpożarowego wyłącznika prądu są kluczowe dla jego efektywnego działania w sytuacji awaryjnej. Przycisk wyzwalający, który uruchamia PWP, powinien znajdować się w pobliżu głównego wejścia do budynku lub w pobliżu złącza, czyli miejsca, gdzie zazwyczaj znajdują się bezpieczniki mocy (BM), licznik i inne elementy instalacji. Należy wyjaśnić, że sam oznakowany przycisk, choć może zawierać układ sygnalizujący uszkodzenia lub awarie PWP, nie jest urządzeniem bezpośrednio odcinającym zasilanie budynku. Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP (sterowany przy pomocy wspomnianego przycisku) zazwyczaj jest instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub w rozdzielnicy pożarowej.

Oznakowanie wyłącznika przeciwpożarowego należy wykonać znakiem z błyskawicą na czerwonym tle. Zapewnienie właściwego oznakowania jest jednym z wymogów przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej.

Wprowadzenie PWP na Rynek i Proces Certyfikacji

Wprowadzenie Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) na rynek krajowy wiąże się ze specyficznymi wymogami certyfikacyjnymi, wynikającymi z braku zharmonizowanej normy europejskiej (co skutkowałoby oznakowaniem „CE”). W Polsce PWP jest traktowany jako wyrób budowlany i urządzenie przeciwpożarowe, co wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz oznakowania znakiem budowlanym „B”.

Wymogi prawne dotyczące wprowadzania wyrobów budowlanych do obrotu

Wyroby budowlane, w tym urządzenia przeciwpożarowe takie jak PWP, mogą być wprowadzane do obrotu lub udostępniane na rynku krajowym, jeżeli:

• Nadają się do stosowania w obiektach budowlanych, co oznacza, że ich właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie obiektów budowlanych, w których mają być zastosowane, w sposób trwały i spełniać podstawowe wymagania Prawa budowlanego.
• Są odpowiednio oznakowane: znakiem CE dla wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oraz znakiem budowlanym B dla wyrobów objętych Krajową Oceną Techniczną (KOT), zgodnie z Rozporządzeniem CPR 305/2011 oraz Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku.

Procedura jednostkowego dopuszczenia - wyjątki

Procedura jednostkowego dopuszczenia do użytkowania w konkretnym obiekcie budowlanym (zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o wyrobach budowlanych) jest przeznaczona dla szczególnych przypadków. Należy zastanowić się nad przyczyną wprowadzenia tej procedury: z uwagi na szybko powstające i zmieniające się nowe technologie, trudno jest nadążyć producentom z zachowaniem drogi zgodnej z obowiązującymi przepisami, obejmującej badania laboratoryjne, zakładową kontrolę produkcji oraz certyfikację. Stąd konieczność wprowadzenia dopuszczenia jednostkowego dla niektórych wyrobów budowlanych, aby nie hamować rozwoju technologicznego.

Jednakże procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych, wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”. Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego jest, że:

• wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania,
• wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną (w rozumieniu rozporządzenia (UE) Nr 305/2011) ani nie jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną (analogicznie krajową oceną techniczną),
• wyrób nie może być produkowany seryjnie z przeznaczeniem do stosowania powszechnego,
• nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego, tj. nie może być odstąpiony, sprzedany bądź przekazany w celu zastosowania w innym obiekcie budowlanym,
• dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowanego dla jednego, konkretnego zastosowania.

Krajowa Ocena Techniczna (KOT) jako dokument odniesienia

W związku z brakiem normy zharmonizowanej, Krajowa Ocena Techniczna (KOT) stanowi dokument odniesienia określający właściwości użytkowe przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wyznacza jednostki oceny technicznej (JOT) upoważnione do wydawania europejskich ocen technicznych dla grup wyrobów budowlanych. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) został zakwalifikowany do grupy 10 - stałych urządzeń przeciwpożarowych (obejmującej wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) w krajowym systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej.

Elementy składowe PWP w kontekście oceny technicznej

Dla potrzeb oceny technicznej i certyfikacji, PWP dzieli się na następujące elementy składowe oraz zestawy:

• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu - zestawy: Wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły zostać zastosowane w obiektach budowlanych (np. Urządzenie wykonawcze UW PWP oraz urządzenie sygnalizacyjne US PWP).
• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu - elementy składowe:
  • Urządzenia uruchamiające (UU PWP): Przycisk zdalnego sterowania PWP pozwalający na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie według zaprogramowanego scenariusza oraz sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP.
  • Urządzenia sygnalizujące (US PWP): Sygnalizator optyczny wskazujący jednoznacznie wyłączenie zasilania obiektu za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP, informujący o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP.
  • Urządzenia wykonawcze (UW PWP): Urządzenie składające się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN60947-2:2018-01+A1:2020-06) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą, służące do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu, zabudowane w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.

System oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej

Klasa pierwsza systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (§4.1 ust 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r.) oznacza, że:

• Działania producenta obejmują określenie typu wyrobu budowlanego oraz prowadzenie zakładowej kontroli produkcji i badań próbek pobranych przez producenta.
• Ocena i weryfikacja przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą obejmuje ocenę właściwości użytkowych wyrobu na podstawie badań, obliczeń, wartości tabelarycznych lub dokumentacji, przeprowadzenie wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji, wydanie krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych oraz kontynuację nadzoru, oceny i ewaluacji zakładowej kontroli produkcji.

Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT) w zakresie właściwości użytkowych, co czyni KOT dokumentem odniesienia dla PWP, podobnie jak norma wyrobu.

Podsumowanie wymagań dla wprowadzenia PWP do obrotu:

Wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych, jakim jest PWP, jest możliwe po:

• Uzyskaniu Krajowej Oceny Technicznej (KOT).
• Uzyskaniu Krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych.
• Wystawieniu przez producenta Krajowej Deklaracji Właściwości Użytkowych.

Zalety Stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Stosowanie PWP w obiektach budowlanych przynosi szereg korzyści, kluczowych dla kompleksowej ochrony przeciwpożarowej:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia: Szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu, co jest fundamentalne dla ewakuacji i bezpieczeństwa.
• Minimalizacja szkód pożarowych: Ogranicza rozprzestrzenianie się ognia przez przewody elektryczne i inne instalacje.
• Ochrona sprzętu i instalacji: Zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych, które mogłyby ulec zniszczeniu w wyniku pożaru lub działań gaśniczych.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm: Zapewnia zgodność z obowiązującymi przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
• Ułatwienie akcji ratowniczej: Pozwala na bezpieczniejsze i skuteczniejsze działania straży pożarnej, eliminując ryzyko porażenia prądem.

Ważne Informacje i Wskazówki

Sprawy urządzeń - wyłączników, rozłączników itp. są uzależnione od stopnia skomplikowania instalacji i przyłącza energetycznego. Odpowiada za to projektant i rzeczoznawca ppoż., ponieważ PWP jako urządzenie przeciwpożarowe musi mieć projekt i uzgodnienie. Kwestia samego przycisku wyzwalającego nie jest w pełni jasna, a prawo jeszcze kuleje w tym zakresie; do tej pory robiło się je zgodnie z normą na ROP-y.

Przy wyborze odpowiedniego PWP należy uwzględnić:

• prąd znamionowy i wytrzymałość prądową urządzenia,
• typ wyłącznika - ręczny, automatyczny lub hybrydowy,
• stopień ochrony IP dopasowany do warunków środowiskowych,
• możliwość integracji z systemami alarmowymi,
• posiadanie wymaganych certyfikatów i norm.

Montaż wyłącznika powinien wykonać wykwalifikowany elektryk zgodnie z projektem i przepisami. Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby zapewnić niezawodne działanie urządzenia w sytuacji awaryjnej.

Bibliografia

• [1] USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).
• [2] ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY(UE) NR 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG.
• [3] ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY i BUDOWNICTWA z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. 2016, poz. 1966).
• [4] USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 2019).
• [5] GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych.
• [6] ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 2002 Nr 75, poz. 690 z późn. zm., aktualnie t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225).
• ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.).

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #zadania