Przejścia Pożarowe w Stropach – Kluczowy Element Ochrony Przeciwpożarowej Budynków

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe budynków to złożony system, w którym kluczową rolę odgrywają elementy często pozostające niewidoczne - odpowiednio zabezpieczone miejsca prowadzenia instalacji przez przegrody budowlane. Właściwe wykonanie przejść pożarowych w stropach i ścianach decyduje o zachowaniu odporności ogniowej przegród i ograniczeniu rozprzestrzeniania się ognia oraz dymu.

Podstawy Ochrony Przeciwpożarowej i Rola Przejść Instalacyjnych

W systemach ochrony przeciwpożarowej kluczowe są rozwiązania, które działają non-stop, stanowiąc fizyczną barierę. Obejmują one materiały ogniochronne, specjalne powłoki i konstrukcje spowalniające rozprzestrzenianie się płomieni. Przejścia instalacyjne, znane również jako przepusty ogniowe lub przejścia ppoż, to odpowiednio uszczelnione i zabezpieczone miejsca prowadzenia instalacji (rur, przewodów elektrycznych, teletechnicznych) przez przegrody, takie jak ściany czy stropy, które stanowią oddzielenie pożarowe stref.

Definicja i Cel Przepustów Ogniowych

• Zadaniem przepustów ogniowych jest stworzenie bariery, która w czasie pożaru uniemożliwi przedostanie się ognia, dymu i gazów pożarowych przez przegrodę.
• W warunkach pożaru zadaniem przepustu jest zachowanie takiej odporności ogniowej, jaką posiada przegroda, w której został wykonany.
• Przepust należy traktować jako punkt ingerujący w konstrukcję ścian i stropów. Jeśli nie zostanie odpowiednio wykonany i zabezpieczony, będzie stwarzać zagrożenie rozprzestrzeniania ognia, dymu i gazów pożarowych.

Badania pokazują, że aż 68% przypadków przedostawania się dymu między strefami wynika z błędów w wykonaniu przepustów. Każda nieszczelność w tych obszarach tworzy drogę dla dymu i wysokiej temperatury, a błędy montażowe mogą prowadzić do katastrofalnych skutków, takich jak zmniejszenie czasu ewakuacji lub zawalenie się konstrukcji.

Wymagania Prawne i Klasyfikacje Budynków

W Polsce kwestie zabezpieczeń przeciwpożarowych w budownictwie reguluje przede wszystkim Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z tymi przepisami, przepusty instalacyjne wykonywane w elementach oddzielenia przeciwpożarowego muszą spełniać wymagania w zakresie odporności ogniowej, takie same jak przegroda, w której się znajdują.

Wymagana Odporność Ogniowa i Przepusty

• Klasa odporności ogniowej przejścia instalacyjnego powinna być równa klasie odporności ściany lub stropu pełniącego funkcję oddzielenia pożarowego.
• W przypadku budynków klasy odporności pożarowej C (np. kategoria zagrożenia ludzi ZL IV), wymagana odporność ogniowa stropów wynosi REI 60.
• Paragraf 234 ust. 3 warunków technicznych określa, że przepusty instalacyjne o średnicy powyżej 4 cm w ścianach i stropach powinny mieć klasę odporności ogniowej EI 60.
• Istnieją wyjątki, np. dopuszczalne jest niestosowanie przepustów instalacyjnych dla pojedynczych rur instalacji wodociągowo-kanalizacyjnej i grzewczej wprowadzanych do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych.

Projekt budowlany musi uwzględniać uzgodnienia z rzeczoznawcą ppoż., który weryfikuje zgodność rozwiązań z obowiązującymi przepisami. Cały obiekt musi być zaprojektowany i wykonany tak, aby w razie pożaru zapewnić:

1. Nośność konstrukcji przez czas wynikający z rozporządzenia.
2. Ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu w budynku.
3. Ograniczenie rozprzestrzeniania się pożaru na sąsiednie budynki.
4. Możliwość ewakuacji ludzi oraz bezpieczeństwo ekip ratowniczych.

Klasy Odporności Ogniowej Elementów Budowlanych

Elementy budowlane muszą spełniać wymagania klasy odporności ogniowej oraz stopnia rozprzestrzeniania ognia. Poniżej przedstawiono przykłady wymagań dla typowych elementów konstrukcyjnych:

NRO - Nierozprzestrzeniające ognia.

Rodzaje Przepustów i Dostępne Technologie Zabezpieczeń

Właściwości przejścia pożarowego powinny być dostosowane do sposobu reakcji danej instalacji na ogień oraz do specyfiki przegrody, przez którą przechodzi. Wybór odpowiednich technologii zabezpieczeń zależy od rodzaju materiałów, średnicy przewodów i wymaganej klasy odporności ogniowej.

Przepusty dla Rur Palnych (Tworzywa Sztuczne)

Rury z tworzyw sztucznych, takich jak PVC, PP czy PE, wymagają specjalnych zabezpieczeń ze względu na ryzyko topnienia i spalania się w wysokiej temperaturze, co tworzy otwarte przestrzenie dla rozprzestrzeniania się ognia. Dla ochrony przeciwpożarowej stosuje się:

• Kołnierze ogniowe i opaski pęczniejące (intumescentne), które pod wpływem temperatury zwiększają swoją objętość, szczelnie wypełniając przestrzeń powstałą po spalonej rurze. Składają się z jednej lub kilku warstw wkładów pęczniejących, często umieszczonych w stalowej obudowie lub folii PCV.
• Bandaże ognioochronne, stosowane, gdy rura nie jest szczelnie zabezpieczona zaprawą cementową w przegrodzie.
• Pęczniejące masy uszczelniające.

Po zastosowaniu zabezpieczenia, otwory wokół rury i bandaża są często wypełniane zaprawą cementową, aby zapewnić dodatkową szczelność.

Przepusty dla Rur Niepalnych (Metalowe)

Rury metalowe (stalowe, miedziane, żeliwne), choć niepalne, są doskonałymi przewodnikami ciepła i mogą przyczynić się do rozprzestrzeniania się zasięgu pożaru poprzez przenoszenie wysokiej temperatury na drugą stronę przegrody. Zabezpiecza się je poprzez:

• Izolację termiczną, np. z wełny mineralnej lub mieszanek mineralnych, która zapobiega przenikaniu ciepła.
• Masy ogniochronne, często w połączeniu z otuliną. Zaleca się stosowanie mas ogniochronnych do utworzenia kołnierza ochronnego wokół rury, a przestrzeń między rurą a przegrodą wypełnia się zaprawą cementową.
• Farby ogniochronne o działaniu pęczniejącym lub ablacyjnym, którymi maluje się rurę po obu stronach przegrody. Długość malowania i grubość powłoki zależą od wymaganej odporności ogniowej i są ustalane na podstawie aprobaty technicznej danego materiału.

Do zabezpieczania rur niepalnych izolowanych wełną mineralną często używa się past ablacyjnych, które obniżają temperaturę poprzez stopniowe topnienie i odparowywanie.

Przepusty dla Kabli i Tras Kablowych

Kable elektryczne, wiązki kabli i koryta kablowe również wymagają specjalnych zabezpieczeń. Najczęściej stosuje się:

• Wypełnienie przestrzeni między przegrodą a kablem/korytem kablowym wełną mineralną, którą następnie zabezpiecza się pastą ogniochronną.
• Farby pęczniejące, które zapobiegają topieniu i paleniu osłony kabla oraz rozprzestrzenianiu pożaru. Powłoka ogniochronna ma dobrą adhezję do tworzyw sztucznych używanych do produkcji kabli i charakteryzuje się wysoką elastycznością.
• Zaprawy ogniochronne lub modułowe systemy z poliuretanu.

W przypadku przewodów elektrycznych wychodzących przez przegrody oddzielające pomieszczenie rozdzielni elektrycznej, stosuje się niepalne masy, którymi maluje się zarówno przegrodę, jak i przewody na długości określonej w Aprobacie Technicznej.

Przepusty Kombinowane

Przepusty kombinowane to rozwiązania, w których przez jedną przegrodę przechodzi jednocześnie kilka rodzajów instalacji (np. rury palne i niepalne, kable). W celu zabezpieczenia takich przejść stosuje się:

• Płyty z wełny mineralnej umieszczane pomiędzy instalacjami a przegrodą.
• W kolejnym etapie wełnę zabezpiecza się masą ogniochronną.
• W przypadku obecności rur palnych w przejściu kombinowanym, dodatkowo stosuje się kołnierze z masą pęczniejącą.

Parametry Odporności Ogniowej (EI, E, I)

Poziom odporności ogniowej jest kluczowym wyznacznikiem bezpieczeństwa i jakości przejścia ppoż. Na ten parametr składają się dwa główne kryteria:

• E (szczelność) - dotyczy integralności przegrody i jej zdolności do zapobiegania przenikaniu płomieni i gorących gazów.
• I (izolacyjność) - określa zdolność do ograniczenia przenikania ciepła, czyli ochrony przed wzrostem temperatury na nieogrzewanej stronie przegrody.

Oznaczenie EI (np. EI 60, EI 120) określa czas w minutach, przez który system zachowa zarówno szczelność, jak i izolacyjność w warunkach pożaru. Przykładowo, EI 60 oznacza, że przegroda wytrzyma 60 minut w warunkach pożaru, zapewniając szczelność ogniową i chroniąc przed rozprzestrzenianiem się czadu, dymu i wysokiej temperatury.

Wartość odporności przepustów instalacyjnych musi być zawsze równa lub wyższa od odporności ogniowej przegrody, w której zostały wykonane.

Wyzwania Praktyczne i Proces Projektowo-Wykonawczy

Skuteczna ochrona budynków zaczyna się od przemyślanej strategii, łączącej różne metody zabezpieczeń już na etapie projektowania. Projektowanie tych elementów wymaga uwzględnienia nie tylko obecnych instalacji, ale także przyszłych modernizacji.

Aspekty Projektowe i Prawne

• Projekt budowlany musi być uzgodniony pod względem ppoż. przez rzeczoznawcę. Jeśli odstępstwo ma pieczątkę rzeczoznawcy i jest zaakceptowane przez Komendanta Wojewódzkiego PSP, projektant nie ma już nic do powiedzenia w kwestii zabezpieczeń ppoż. obiektu.
• Rzeczoznawca sprawdza każdy schemat i każdą kondygnację. Jeśli ma wątpliwości, powinien zalecić poprawienie projektu.
• Decyzje dotyczące wydzielenia każdej kondygnacji jako osobnej strefy pożarowej muszą mieć solidne podstawy prawne, często wynikające z ogólnych przepisów dotyczących odporności ogniowej przegród.

Wyzwania Wykonawcze

• Brak miejsca: Częstym problemem jest zbyt mała przestrzeń w otworach pozostawionych w stropach przez budowlańców, konstruktorów i architektów. Na przykład, otwór o wymiarach 20x20 cm dla rur 110 i 75 mm pozostawia zbyt mało luzu na skuteczne wepchnięcie opaski pęczniejącej lub zastosowanie innych wymaganych rozwiązań.
• Dobór materiałów: Stosowanie odpowiednich materiałów zależy od rodzaju zabezpieczanej rury (palna/niepalna), jej średnicy, materiału i grubości izolacji, a także rodzaju i grubości przegrody ppoż. Wybór "jednakowej masy" dla wszystkich typów zabezpieczeń jest błędem, ponieważ co innego stosuje się do rur, a co innego do przewodów, a także rozróżnia się rury palne i niepalne.
• Zgodność z aprobatami: Wszystkie stosowane rozwiązania muszą być zgodne z aprobatami technicznymi i kartami technicznymi producentów. Należy obowiązkowo zapoznać się z dokumentacją konkretnego rozwiązania.
• Kwalifikacje wykonawców: Montaż zabezpieczeń wymaga specjalistycznej wiedzy i przestrzegania norm. Przepisy wyraźnie określają, że prace przy instalacjach przeciwpożarowych mogą wykonywać tylko uprawnione osoby.
• Atesty materiałów: Materiały użyte do izolacji przejść instalacyjnych muszą posiadać aktualne atesty, certyfikaty i parametry techniczne.

Dokumentacja i Oznakowanie

Przejścia pożarowe są oznaczane specjalnymi metryczkami w postaci tabliczek lub naklejek. Zawierają one informacje o:

• Rodzaju przejścia pożarowego.
• Materiałach ogniochronnych użytych do uszczelnienia.
• Wykonawcy zabezpieczenia pożarowego.
• Dacie wykonania przejścia pożarowego.

Informacja o każdym przejściu pożarowym, zarówno pojedynczym, jak i kombinowanym, zamieszczana jest w dokumentacji budowy. Konstrukcja przejścia powinna umożliwiać późniejsze modyfikacje, remonty i naprawy instalacji.

Konsekwencje Zaniedbań

Wszelkie zaniedbania w zakresie projektowania i wykonawstwa przejść pożarowych mogą doprowadzić do poważnych zagrożeń. Brak, niepoprawna instalacja lub uszkodzenia tych zabezpieczeń mogą być bezpośrednią przyczyną szybkiego rozprzestrzeniania się pożaru, dymu i toksycznych gazów w budynku, stwarzając bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, a także prowadząc do ogromnych strat materialnych. Dlatego tak ważne jest, aby bezpieczeństwo ppoż. stawiać na pierwszym miejscu, wybierając sprawdzone rozwiązania i wykwalifikowanych wykonawców.

tags: #przejscia #pozarowe #w #stropie #pozarowy #w