Wielki pożar Rzymu, znany jako Magnum Incendium Romae, wybuchł w nocy z 18 na 19 lipca 64 roku n.e. Kataklizm ten, który na trwałe zapisał się w historii, był jednym z wielu, które nawiedzały Wieczne Miasto w początkach naszej ery. Pożary w Rzymie zdarzały się wielokrotnie, m.in. podczas oblężenia w 69 roku za cesarza Witeliusza oraz w 80 roku za panowania Tytusa. Wydarzenie z 64 roku wyróżnia się jednak na tle innych ze względu na skalę zniszczeń, kontrowersje wokół osoby cesarza Nerona oraz późniejsze prześladowania chrześcijan.
Przebieg i skutki pożaru
Tacyt wspomina o szybkim rozprzestrzenieniu się ognia, który trwał pięć i pół dnia. Według jego relacji, pożar rozpoczął się w sklepach, w których przechowywano towary łatwopalne, w rejonie cyrku sąsiadującego z Celią i Palatynem. Pożar ustał po sześciu dniach, lecz po krótkim czasie wybuchł ponownie, trawiąc miasto przez kolejne trzy dni.
| Stopień zniszczeń | Liczba dzielnic (z 14 ówczesnych) |
|---|---|
| Całkowicie zniszczone | 3 |
| Poważnie uszkodzone | 7 |
| Ocalałe | 4 |
Wśród zniszczonych obiektów znalazły się siedziby bogów, domy dawnych wodzów ozdobione łupami wojennymi oraz budowle wzniesione w czasach wojen punickich i galickich. Choć niektóre źródła z IV wieku sugerują mniejszą skalę zniszczeń (ok. 136 domów), większość historyków podkreśla, że kataklizm pozbawił dachu nad głową tysiące mieszkańców.
Kontrowersje wokół osoby cesarza
Obecna wiedza na temat pożaru pochodzi głównie z trzech źródeł wtórnych: Tacyta, Swetoniusza oraz Kasjusza Diona. Źródła pierwotne, którymi były przekazy Fabiusa Rusticusa, Marcusa Cluviusa Rufusa oraz Pliniusza Starszego, nie zachowały się do czasów dzisiejszych.
Wokół przyczyny pożaru narosły liczne legendy. Kasjusz Dion oraz Swetoniusz sugerowali, że Neron, zmotywowany pragnieniem zniszczenia miasta i odbudowania go według własnego zamysłu, potajemnie wysłał swoich ludzi, by podłożyli ogień. Według tych przekazów cesarz miał obserwować pożar z wieży, odśpiewując „Zdobycie Ilionu” w stroju aktorskim. Tacyt jednak zaznacza, że w czasie wybuchu pożaru Neron przebywał w Ancjum, a wieści o katastrofie skłoniły go do szybkiego powrotu i zorganizowania pomocy humanitarnej dla pogorzelców.
Oskarżenie chrześcijan
Aby uciąć „hańbiącą pogłoskę” o własnym udziale w podpaleniu, Neron wskazał chrześcijan jako winowajców. Chrześcijanie, jako monoteiści nieoddający czci cesarzowi, byli postrzegani przez Rzymian z nieufnością. Jak pisał Tacyt: „Schwytano więc naprzód tych, którzy tę wiarę publicznie wyznawali, potem na podstawie ich zeznań ogromne mnóstwo innych, i udowodniono im nie tyle zbrodnię podpalenia, ile nienawiść ku rodzajowi ludzkiemu”.
Represje przybrały formę okrutnych widowisk:
- Ofiary okryte skórami dzikich zwierząt były rozszarpywane przez psy.
- Skazańcy byli przybijani do krzyży.
- Wieczorami płonący ludzie służyli jako „nocne pochodnie” w ogrodach cesarskich.
Współcześni historycy zauważają, że wizja prześladowań utrwalona w kulturze, m.in. dzięki powieści Quo vadis Henryka Sienkiewicza, jest często dramatyzowana. Niemniej fakt, że wielu wyznawców nowej religii straciło życie w wyniku politycznej decyzji cesarza, pozostaje istotnym elementem historii wczesnego chrześcijaństwa.
tags: #przygotuj #mowe #przemowienie #oskarzajaca #chrzescijan #o