Działanie Ochotniczych Straży Pożarnych

W obliczu kryzysów - od klęsk żywiołowych po kryzysy humanitarne - Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) są jednym z kluczowych elementów zapewniających bezpieczeństwo, nawet w najmniejszych miejscowościach. Często to one jako pierwsze pojawiają się na miejscu zdarzenia.

Rola i znaczenie OSP w systemie bezpieczeństwa

Jednostki OSP posiadają bardzo dobrą znajomość terenu, dróg, wyzwań związanych z danym regionem oraz potrzeb lokalnych mieszkańców, co sprawia, że ich interwencje w sytuacjach kryzysowych są bardzo skuteczne. W obliczu zagrożeń, takich jak powodzie czy awarie infrastruktury, strażacy nie tylko chronią zagrożone budynki, ale także organizują ewakuacje i ratują mienie.

OSP ściśle współpracują z lokalnymi samorządami, służbami ratunkowymi oraz organizacjami pozarządowymi, co umożliwia pełną mobilizację zasobów. Dzięki temu coraz częściej pełnią istotną rolę w koordynowaniu akcji ratunkowych.

Przykłady skutecznych interwencji

Przykład gotowości i zaangażowania strażaków był szczególnie widoczny podczas ubiegłorocznej powodzi. Podczas powodzi występowały problemy z łącznością, a strażacy OSP byli jednymi z nielicznych osób mogących skontaktować się poprzez łączność radiową.

Kolejnym przykładem skutecznej akcji ratunkowej była interwencja OSP Kamieniec, przeprowadzona 4 marca 2025 r. O godzinie 18:21 zostaliśmy zadysponowani do miejscowości Bardo, gdzie turyści w okolicach punktu widokowego, obrywu skalnego zeszli ze szlaku za swoim psem i utknęli w trudno dostępnym terenie na półkach skalnych. Po przybyciu na miejsce, osoby potrzebujące pomocy były już wstępnie zlokalizowane przez strażaków-ratowników. Zadania OSP Kamieniec polegały na wsparciu w lokalizacji i monitorowaniu terenu przy użyciu drona BSP, zakupionego dzięki POP Fund, z wykorzystaniem kamery termowizyjnej. Dwie młode osoby i psa z wykorzystaniem między innymi technik linowych udało się sprowadzić w bezpieczne miejsce.

Fundamenty prawne i organizacyjne OSP

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) jest organizacją pozarządową utworzoną na takich samych zasadach jak stowarzyszenie. Tym, co odróżnia OSP od innych stowarzyszeń jest podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska.

OSP oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity - Dz.U. nr 79 z 2001 r. poz. 855 z późniejszymi zmianami) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jedn. - Dz.U. nr 178 z 2009 r. poz. 1380 z późn. zm.), a także w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96 z 2003 r. poz. 873 i 874 z późn. zm.).

Statut i struktura OSP

Statut OSP jest podstawowym wymaganym dokumentem w każdej jednostce, jej „konstytucją”. Reguluje zasady działania i ułatwia sprawne zarządzanie. Podstawowe informacje konieczne w statucie są takie same dla wszystkich, ale szczegółowe zapisy mogą być różne. Stowarzyszenie, które zamierza tworzyć terenowe jednostki organizacyjne, jest obowiązane określić w statucie ich strukturę organizacyjną i zasady tworzenia.

W OSP, jak w każdym stowarzyszeniu, władze to:

• Walne Zebranie Członków (WZC) - najwyższa władza, która może podejmować decyzje we wszystkich sprawach poddanych pod obrady, zazwyczaj jednak w tych najważniejszych dla sprawnego działania i rozwoju organizacji.
• Zarząd
• Komisja Rewizyjna - organ obowiązkowy, którego rolą jest wewnętrzna kontrola działania OSP. Działa jako wspierający i życzliwy doradca.

Stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych, podlegającym wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) przez sąd rejestrowy - odpowiedni wydział KRS właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia. Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.

Terenowa jednostka organizacyjna stowarzyszenia może uzyskać osobowość prawną, jeżeli statut stowarzyszenia to przewiduje. Zarząd terenowej jednostki organizacyjnej stowarzyszenia jest obowiązany w terminie 14 dni od chwili jej powołania, zawiadomić o tym organ nadzorujący właściwy ze względu na siedzibę tej jednostki, podając skład zarządu i adres siedziby jednostki oraz doręczyć statut stowarzyszenia. W razie niezastosowania się do wymagań, sąd na wniosek starosty może nałożyć grzywnę.

Obowiązki administracyjne i finansowe

OSP, jak każde stowarzyszenie, ma różne obowiązki do spełnienia, związane z różnymi sferami działania, np. związane z ZUS, jeśli zatrudnia osoby. Ochotnicza Straż Pożarna musi prowadzić księgowość. Może to być pełna księgowość albo prowadzenie księgowości w ramach Uproszczonej Ewidencji Przychodów i Kosztów (UEPiK). Zasady są takie same jak dla pozostałych organizacji pozarządowych.

Wiele informacji związanych z prawem i formalnościami w OSP, fachowym zarządzaniem w jednostkach oraz sposobami pozyskiwania funduszy na działalność, można znaleźć w poradnikach takich jak “OSP - działaj sprawnie”, które są skarbnicą wiedzy dla członków zarządów, opiekunów MDP oraz działaczy OSP.

Wsparcie i rozwój Ochotniczych Straży Pożarnych

Jednostki OSP odgrywają ważną rolę nie tylko w działaniach ratunkowych, ale także w szerzeniu wiedzy na temat bezpieczeństwa i zapobieganiu sytuacjom kryzysowym. Aby mogły skutecznie realizować te zadania, niezbędne jest odpowiednie zaplecze - zarówno finansowe, szkoleniowe, jak i sprzętowe. Tylko dobrze wyposażeni strażacy są w stanie zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom, a także chronić siebie podczas trudnych i niebezpiecznych akcji ratunkowych.

Rola Fundacji PCPM i POP Fund

Aby wesprzeć gotowość strażaków do szybkiego reagowania w czasie kryzysu, Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej (PCPM), pełniąca rolę operatora Funduszu Polskich Organizacji Pozarządowych (POP Fund), uruchomiła czwartą Edycję Konkursu Grantowego POP Fund. Dzięki niej udało się sfinansować 14 projektów, obejmujących m.in. zakup nowoczesnego sprzętu ratunkowego oraz organizację szkoleń podnoszących kwalifikacje strażaków. Fundacja PCPM, która od niemal 20 lat angażuje się w pomoc humanitarną zarówno w Polsce, jak i za granicą, kontynuuje swoją misję budowania bezpieczeństwa. POP Fund to jeden z kluczowych elementów tej strategii.

„Technologia w Służbie Społeczności - OSP Marklowice Górne” to jeden z projektów, który otrzymał dofinansowanie. Jego celem jest poprawa efektywności działań ratunkowych Ochotniczej Straży Pożarnej w Marklowicach Górnych oraz zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców gminy Zebrzydowice.

Nowe regulacje prawne

1 stycznia 2025 r. weszła w życie Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, która wprowadza szereg przepisów podkreślających konieczność wzmocnienia współpracy między administracją publiczną a Ochotniczymi Strażami Pożarnymi oraz innymi lokalnymi inicjatywami, które na co dzień niosą pomoc w sytuacjach kryzysowych.

OSP podejmują we współdziałaniu z samorządem gminnym i Komendą Powiatową/Miejską Państwowej Straży Pożarnej przedsięwzięcia dotyczące nadzorowania sprawności, ewentualnie spowodowania jak najszybszego przywrócenia sprawności sprzętu, a także prawidłowej eksploatacji oraz konserwacji sprzętu i wyposażenia.

Jak zostać strażakiem ochotnikiem?

Strażacy ochotnicy codziennie przeprowadzają akcje ratownicze, nie tylko w czasie pożarów, ale również po wypadkach czy silnych burzach. Dzięki nim możemy liczyć na szybką i kompleksową pomoc w sytuacjach awaryjnych i niebezpiecznych. Nie byłoby to możliwe bez ludzi, którzy niezależnie od wieku są przepełnieni chęcią niesienia pomocy oraz zasilają grono Ochotniczej Straży Pożarnej.

Wymagania i proces rekrutacyjny

W teorii każdy może zgłosić się i dołączyć do OSP, jednak w praktyce dokładne wymagania dotyczące przyjęcia mogą różnić się w zależności od jednostki straży pożarnej oraz od tego, za jakie zadania będzie odpowiedzialny przyszły strażak. Ogólne wytyczne dla kandydatów to:

• Mieć ukończone 18 lat, ale nie przekroczyć 65 lat (dla bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych).
• Posiadać polskie obywatelstwo.
• Mieć dobrą kondycję fizyczną.
• Mieć odporność i siłę psychiczną.
• Posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe.
• Nie być karanym za przestępstwa, w tym przestępstwa skarbowe.

Aby wstąpić do OSP, należy wypełnić formularz zgłoszeniowy. Po złożeniu wniosku czeka rozmowa i test sprawności fizycznej. Po dołączeniu do kręgu Ochotniczej Straży Pożarnej przechodzi się szkolenia z zakresu technik pożarniczych, procedur operacyjnych i innej wiedzy ogólnej związanej z pożarnictwem. Na koniec otrzymuje się mundur i inne wyposażenie strażackie.

Szkolenia dla strażaków ochotników

Jeśli kandydat posiada już potrzebne badania lekarskie, musi przejść przez szkolenie podstawowe. Jest ono realizowane nieodpłatnie przez Państwową Straż Pożarną (PSP) i składa się z 38 tematów opracowywanych w 133 godzin (64 godzin teorii i 69 godzin zajęć praktycznych). Po przejściu szkolenia przystępuje się do egzaminu składającego się z części teoretycznej i praktycznej, sprawdzającego również wiedzę z zakresu BHP. Po otrzymaniu pozytywnego wyniku można uczestniczyć w akcjach strażackich.

Poza szkoleniami podstawowymi istnieją również szkolenia specjalistyczne, z zakresu:

• ratownictwa technicznego,
• działań przeciwpowodziowych,
• ratownictwa na wodzie,
• szkolenia dla kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego,
• szkolenia dla dowódców OSP.

Obowiązki strażaka ochotnika

Strażacy w Ochotniczej Straży Pożarnej wykonują odpowiedzialne zadania i mają wiele zobowiązań. Wywiązywanie się z nich sprawia, że mogą oni efektywnie pracować w zespole i szybko reagować w nagłych sytuacjach i wypadkach. Obowiązki OSP to m.in.:

• Uczestnictwo w ćwiczeniach i akcjach.
• Natychmiastowa gotowość do służby po usłyszeniu alarmu.
• Przestrzeganie oficjalnych przepisów i poleceń przełożonych.
• Dbanie o koleżeńskie stosunki z innymi strażakami.
• Ostrożne obchodzenie się z powierzonym sprzętem, urządzeniami, pojazdami i wszelkimi obiektami użytkowymi.

Służba w OSP wiąże się z poświęceniem wolnego czasu. Należy zaplanować czas na szkolenia, ćwiczenia, wydarzenia integracyjne i akcje strażacko-ratownicze. Akcje ratownicze mogą trwać nawet kilka godzin, a straż pożarna musi być gotowa na służbę przez całą dobę. Nie da się z góry przewidzieć, w jakich działaniach i jak często będzie się uczestniczyć - zależy to od obszaru działania jednostki i zaistniałych sytuacji. Warto też uzgodnić z pracodawcą kwestię zwolnień z pracy na czas akcji.

Dlaczego warto dołączyć do OSP?

Bez istnienia i działalności Ochotniczej Straży Pożarnej nie byłoby możliwe zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony przed zagrożeniami w takim stopniu, jak dzisiaj. Już choćby z tego powodu ważne jest, aby nowe osoby zasilały struktury OSP w swojej lub pobliskiej miejscowości. Istnieje jednak wiele innych powodów, dla których warto wstąpić do Ochotniczej Straży Pożarnej:

• Praca zespołowa: Koleżeństwo i praca w zespole to filary każdej drużyny pożarniczej. Ważne jest, aby podczas akcji strażacy zawsze mogli na sobie polegać. Często w OSP zyskuje się druhów na całe życie.
• Zaangażowanie społeczne: Pomaganie innym daje poczucie satysfakcji i spełnienia.
• Odpowiedzialność i wzór dla innych: Jako członek straży pożarnej pomagasz ludziom po wypadkach i zapewniasz bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych. Strażacy często stanowią wzór do naśladowania dla dzieci i młodzieży.
• Szkolenia i dalszy rozwój: Szkolenia i wyzwania w OSP mogą pozytywnie wpłynąć na rozwój osobisty oraz pozwolą zdobyć nową wiedzę i umiejętności, np. przy obsłudze sprzętu lub pojazdów.
• Plus w CV: Dobrowolne zaangażowanie w straż pożarną jest wysoko cenione przez wielu pracodawców i może dać przewagę w procesie rekrutacyjnym. Wieloletnia służba w straży pokazuje zdolności techniczne, odporność psychiczną i fizyczną oraz umiejętność pracy w zespole.

Jeśli zastanawiasz się, jak pomagać na co dzień innym i zyskać przyjaciół na całe życie, rozważ wstąpienie do Ochotniczej Straży Pożarnej. Może to być wybór, który będzie dawał poczucie satysfakcji każdego dnia. Strażacy ochotnicy każdego dnia pomagają w nagłych i niebezpiecznych sytuacjach, wnosząc nieoceniony wkład w społeczeństwo. Dodatkowo wstąpienie do szeregów OSP pomaga w przekroczeniu własnych granic i umożliwia zdobycie wielu nowych umiejętności. Jeśli chcesz zaangażować się w działalność tej służby ratowniczej, skontaktuj się z lokalną jednostką OSP.

Młodzieżowe i Dziecięce Drużyny Pożarnicze (MDP i DDP)

Dzieci i młodzież również mogą zaangażować się w działalność społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz dołączyć do Dziecięcej Drużyny Pożarniczej (DDP) lub Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). W ten sposób poznają obszary działania strażaków ochotników. Do MDP mogą wstąpić chłopcy i dziewczęta do 18 roku życia. Dolna granica wieku jest wyznaczana przez konkretną jednostkę OSP. Kiedy dzieci podrosną, mogą zasilić szeregi Ochotniczej Straży Pożarnej.

Zapewnieniem ciągłości szeregów OSP są młodzieżowe i harcerskie drużyny pożarnicze, w których młodzież poznaje tajniki strażackiej służby, zasady zapobiegania pożarom oraz zachowania w wypadku zagrożenia.

Zadania i rozwój w MDP

Do zadań Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej należy:

• Nauka o ochronie przeciwpożarowej oraz przepisach przeciwpożarowych.
• Rozwijanie sprawności fizycznych.
• Budowanie relacji i rozwijanie umiejętności społecznych.
• Działalność wolontariacka.

W MDP dzieci i młodzież poznają pracę straży pożarnej od kulis i nabywają wiele umiejętności, które potem mogą wykorzystać w praktyce po osiągnięciu pełnoletności i wstąpieniu do OSP. W Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej młodzi strażacy zdobywają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną na temat:

• Sprzętu i wyposażenia strażaków.
• Zarządzania i kierowania zespołem oraz umiejętności liderskich.
• Działania i obsługi węża strażackiego.
• Wiązania wytrzymałych węzłów.
• Ochrony przeciwpożarowej.
• Grup i rodzajów pożarów.
• Postępowania w przypadku wybuchu pożaru.
• Pierwszej pomocy.
• Ochrony środowiska.

Zadania Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej obejmują również aktywności poza remizą, np. integracje członków. Wspólne wycieczki, obozy czy zawody sportowe wzmacniają relacje oraz poprawiają pracę zespołową młodych strażaków. OSP koordynują również przedsięwzięcia inspirujące i współdziałające w zakresie podejmowania działań na rzecz wychowania dzieci i młodzieży, ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dla bezpieczeństwa, m.in. poprzez udział w organizacji corocznych eliminacji gminnych Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej.

Statystyki i zasięg działania OSP

W 2021 roku działało w Polsce 4738 jednostek OSP wpisanych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) i aż ponad 11 000 jednostek niewpisanych do systemu. Szacuje się, że w Polsce jest ponad 700 tys. strażaków ochotników. Ochotnicze Straże Pożarne ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną i innymi instytucjami, aby zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom na swoim obszarze działania - w mieście lub gminie i jej pobliskich miejscowościach.

Według statystyk z 2018 roku MDP liczyły około 87 tys. członków, z czego 27 tys. to dziewczęta. Młodzi strażacy wraz ze stażem i umiejętnościami mają szansę zdobyć Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej - I, II i III stopnia. Sekcja młodzieżowa OSP to nie jedynie miejsce zdobywania wspaniałych osiągnięć, wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim budowania relacji i nawiązywania przyjaźni, które nierzadko trwają do końca życia.

Wiele obiektów OSP to obiekty wielofunkcyjne, służące całej społeczności. Były i są one miejscem kultywowania tradycji narodowej, kultury i sztuki. Prawie co trzecia OSP w kraju prowadzi na bieżąco własną kronikę, a blisko tysiąc izb tradycji gromadzi eksponaty dokumentujące życie strażaków i środowiska.

tags: #dzialanie #osp #slajdy