Historia szkolnictwa i straży pożarnej w gminie Radecznica

Początki szkolnictwa powszechnego w gminie Radecznica

Początki szkolnictwa powszechnego na terenie gminy Radecznica sięgają schyłku XIX wieku. Już w roku 1884 istniała szkoła w Radecznicy, a w roku 1896 odnotowano istnienie szkoły w Czarnymstoku. W obydwu placówkach nauczanie odbywało się w języku rosyjskim.

Wspomniane dokumenty dostarczają informacji odnośnie pracujących w poszczególnych placówkach nauczycieli, nauczanych przedmiotów oraz warunków sanitarnych panujących w danych szkołach. Analiza archiwów, takich jak APZ, Inspektorat, sygn. 84, "Organizacja szkół [sprawozdania za 1936-1938]" oraz APZ, Inspektorat, sygn. 331, "Publiczna Szkoła Powszechna w Czarnymstoku (luźne dokumenty z lat 1917-1936)", pozwala na szczegółowe odtworzenie historii lokalnego szkolnictwa.

Szkoła w Czarnymstoku

Początki szkolnictwa w Czarnymstoku sięgają schyłku XIX wieku. W roku 1896, staraniem ówczesnego wójta gminy, nieznanego z imienia Łopatyńskiego, otwarto szkołę z językiem nauczania rosyjskim. Język rosyjski w czarnostockiej szkole obowiązywał do roku 1916. Na mocy Orzeczenia władz okupacyjnych austriackich z dnia 18 maja 1916 roku Nº 7013, została ona zorganizowana jako szkoła publiczna (ludowa), a następnie przejęta przez Rząd Polski w dniu 1 listopada 1917 roku.

Charakterystyka budynku szkolnego w Czarnymstoku

Budynek szkolny składał się z następujących pomieszczeń:

• Klasa o trzech oknach i 1 drzwiach (długość: 6,50 m, szerokość: 6 m)
• Klasa (długość: 6,10 m, szerokość: ?)
• Pokój mieszkalny (długość: 6,60 m, szerokość: 4 m)
• Kuchnia (długość: 4 m, szerokość: ?)
• Sień o 3 drzwiach (długość: 3 m, szerokość: 4,80 m)
• Ganek (długość: 2 m, szerokość: ?)
• Sień (długość: 2,80 m, szerokość: ?)
• Spiżarnia o 1 okienku i 1 drzwiach (długość: 4 m, szerokość: 3,50 m)

W pomieszczeniu 1 znajdował się piec kaflowy, pomieszczenia 2 i 3 miały wspólny piec, a w kuchni był piec piekarski z cegieł. Okna w pomieszczeniach 1, 2, 3, 4 miały szerokość 0,88 m i wysokość 1,42 m. W pomieszczeniach od 1 do 8 wysokość wynosiła 2,80 m.

Teren wokół szkoły

W sadzie o powierzchni 363 m² rosło 23 drzew owocowych. Łącznie przy szkole znajdowało się 25 drzew owocowych, w tym 12 jabłoni, 4 grusze i 9 śliw. Oprócz drzew owocowych, koło szkoły rosły również 1 świerk, 1 topola, 3 klony i 1 akacja.

Rozwój organizacyjny szkoły w Czarnymstoku

Rozporządzeniem z dnia 20 sierpnia 1929 roku Nr I 1987/29 Kuratorium Okręgu Szkolnego Lubelskiego nadało placówce na rok szkolny 1929/1930 status szkoły stopnia II o 2 klasach. Szkoła funkcjonowała w tym statusie do roku 1932.

Działalność szkolna w latach 1916-1939

Okres organizacji szkół polskich (1916-1917)

Na mocy rozporządzenia władz okupacyjnych austriackich z dnia 18 sierpnia 1916 roku, rozpoczęto organizację polskich szkół w gminie Radecznica. Powstały wówczas szkoły 1-klasowe w Trzęsinach, Czarnymstoku, Gorajcu-Zagroble, Gorajcu-Zastawie, Dzielcach, Podborczu, Zaburzu, Chłopkowie, Latyczynie, Radecznicy i Podlesiu.

Wydarzenia i zmiany w szkole w Czarnymstoku

• 1920: Uczniowie szkoły w Czarnymstoku wzięli udział w pochodzie do Radecznicy, gdzie obchodzono uroczyście rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja 1791 roku. Nauczyciele skupiali się w funkcjonującym Ognisku Szkół Powszechnych. Na naukę uczęszczało 123 dzieci (65 chłopców i 58 dziewcząt). Szkoła została przemianowana na szkołę dwuklasową. Pracowali w niej: Paweł Fenc (zajęcia z uczniami stopnia I, IV i V) oraz Paulina Fencowa (zajęcia z uczniami stopnia II i III). Obowiązki przewodniczącego Dozoru Szkolnego pełnił ks. Andrzej Paluszkiewicz. Członkami Opieki Szkolnej byli Franciszek Sobczak i Antoni Olech.
• 1922-1923: W październiku 1922 roku Czarnystok obchodził uroczystość przejęcia cerkwi w Trzęsinach na kościół obrządku łacińskiego, w czym zasługi położył Antoni Olech. Podczas Świąt Bożego Narodzenia uczniowie odegrali "Jasełka" Rydla, które cieszyły się dużym powodzeniem. Za uzyskane pieniądze zakupiono chorągiew kościelną.
• Rok szkolny 1923/1924: Do szkoły zapisano 118 dzieci (60 chłopców i 58 dziewczynek). Nauczycielki Paulina Fencowa i Maria Szobakówna zostały przeniesione do innych szkół. Do Czarnostoku przybyli Stanisław Łach oraz Mieczysława Płonkówna.
• Rok szkolny 1924/1925: Zapisano 144 dzieci (76 dziewczynek i 68 chłopców). Pracowali: Medard Krzeklik (od 1. IX), Stanisław Łach oraz od 1. VIII. 1925 roku Aniela Szaynówna.
• 27 stycznia 1926 roku: Odbyło się zebranie mieszkańców Czarnegostoku, Wólki Czarnostockiej, Trzęsin i Podborcza wraz z nauczycielami sąsiednich szkół, poświęcone uczczeniu 100. rocznicy zgonu ks. Stanisława Staszica.
• 21 marca 1926 roku: Zebranie rodzicielskie pod przewodnictwem Sebastiana Łosiewicza, na którym dyskutowano sprawę regularnego posyłania dzieci do szkoły.
• 30 września 1928 roku: Stanisław Łach został przeniesiony na własną prośbę do szkoły w Dziekanowie.
• 3 lutego 1928 roku: Odnotowano temperaturę powietrza -42ºC.
• 16 kwietnia 1928 roku: Odbyła się Konferencja Rejonowa w Gorajcu Zagroble.
• 8 maja 1928 roku: Mieszkańcy Czarnegostoku licznie udali się do kościoła w Trzęsinach, aby uczcić św. Stanisława.
• 14 listopada 1928 roku: Aniela Szaynówna, p. o. kierownika, zanotowała problemy z efektywnością nauki z powodu nadmiernej liczby dzieci (132) i niedostatecznej liczby godzin w poszczególnych oddziałach.
• 19 marca 1930 roku: Uroczyście obchodzono urodziny Józefa Piłsudskiego.
• 8 września 1934 roku: Julian Chmielewski, p. o. kierownika szkoły, poinformował inspektora szkolnego o braku dzieci w szkole z powodu święta kościelnego Narodzenie Najświętszej Marii Panny. Mieszkańcy domagali się zmiany nauczycieli Chmielewskich, zarzucając im zaniedbywanie obowiązków i prosić o zatrudnienie Kazimierza Krupy.
• Rok szkolny 1934/1935: Liczba uczniów wynosiła 171 (90 chłopców i 81 dziewcząt). Wypożyczono 127 tomów książek. Prenumerowano czasopisma: „Płomyk”, „Płomyczek”, „Gazetka Ścienna” dla dzieci oraz „Przyjaciel Szkoły” i „Pracę szkolną dla nauczycieli” dla pedagogów.
• Rok szkolny 1937/1938: W bibliotece znajdowały się 152 egzemplarze książek w języku polskim. Do szkoły uczęszczało 158 uczniów (41 chłopców i 87 dziewcząt). Wśród 105 dzieci chorowało 14 (4 na zapalenie spojówek, 5 na anemię, 5 na przeziębienie).
• Nauczyciele w roku szkolnym 1937/1938:
  • Maria Samulak (nauczycielka tymczasowa) - uczyła wszystkich przedmiotów w klasie I, wszystkich przedmiotów w klasie III oraz rysunku, śpiewu i gimnastyki dziewcząt w klasie IV. Po hospitacjach stwierdzono sumienne przygotowanie do lekcji, metodyczne prowadzenie zajęć i przyjazny stosunek do dzieci.
  • Henryk Wróbel (nauczyciel płatny od godzin) - rozpoczął pracę 1 września 1936 roku.
  • Maria Juszczakowa (nauczycielka tymczasowa) - hospitacje z marca i kwietnia 1939 roku wykazały sumienne przygotowanie do lekcji, coraz większe zrozumienie ducha nowego programu, poprawę poziomu klas i staranne prowadzenie zeszytów przez uczniów.
• Rok szkolny 1938/1939: Szkoła otrzymała dodatkowy etat, podniesiono jej stopień organizacyjny do szkoły II stopnia. Kierowniczka Genowefa Kaszowa została przeniesiona do Sułowa, a do Czarnegostoku przybyło małżeństwo Stępkowskich (Eugenia i Bolesław).
• 2-8 października 1938 roku: Obchodzono V Tydzień Szkoły Powszechnej.
• 12 czerwca 1939 roku: Uczniowie udali się do Szczebrzeszyna.
• 14 września 1939 roku: Do Czarnegostoku wkroczyli Niemcy, a następnie Rosjanie, po czym ponownie pojawili się Niemcy.

Szkoła w Gorajcu Starej Wsi

Szkoła w Gorajcu Starej Wsi została zorganizowana jako publiczna szkoła na mocy Orzeczenia austriackich władz okupacyjnych z dnia 10 września 1916 roku № 8654. Placówka została przejęta przez Rząd Polski 1 listopada 1917 roku jako 1-klasowa szkoła mieszana, a od 1 września 1924 roku stała się szkołą 3-klasową.

Rozwój organizacyjny szkoły w Gorajcu

Kuratorium Oświaty Lublin, na mocy Rozporządzenia z dnia 20 sierpnia 1929 roku Nr I 1987/29, nadało szkole na rok 1929/1930 status 5-klasowej z 5 etatami. Rozporządzeniem z 7 sierpnia 1930 r. Nr I 18821/30 Kuratorium Oświaty Lublin nadało szkole na rok 1930/1931 status 6-klasowej z 6 etatami, wraz z Gorajcem Zagroble.

Nauczyciele i ich praca

• Edward Głąb - rozpoczął pracę od 20 sierpnia 1933 roku.
• Stanisław Świstacki - rozpoczął pracę w szkole w Gorajcu w 1921 roku. Mimo szesnastu lat pracy, posiadał niewielką znajomość środowiska, był powierzchowny w pracy i wymagał częstej kontroli. Stosunek do środowiska i grona pedagogicznego był wyniosły.
• Stanisława z Kliszów Świstacka - pracowała w szkole od 1923 roku. Urodzona w 1894 roku w Przemyślu. Rozporządzeniem Inspektora Szkolnego Okręgowego № 1794 została zamianowana od 1 grudnia 1919 roku nauczycielką 1-klasowej mieszanej szkoły w Horyszowie Kolonii. Przysięgę służbową złożyła 11 września 1923 roku. Świadectwo egzaminu nauczycielskiego uzyskała 20 stycznia 1925 roku. Rozporządzeniem Inspektora Szkolnego z dnia 25 czerwca 1923 roku Nr. 1370/23 została od 1 sierpnia 1923 roku przeniesiona do 2-klasowej szkoły w Gorajcu Zagroble.

Ocena pracy nauczycieli

• XII. 1919 - 1922 (Stanisława Świstacka): Pracowita, sumienna, oddana szkole, braki metodyczne, wyniki pracy dość dobre.
• XII. 1922 - 1. XII. 1925 (Stanisława Świstacka): Wyniki pracy, zdolności i pilność zadowalające.
• XII. 1925 - 1. XII. 1928 (Stanisława Świstacka): Pilność i metody pracy zadowalające. Metoda pracy zupełnie prawidłowa.
• XII. 1928 - 1. XII. 1931 (Stanisława Świstacka): Postępowanie metodyczne nie zawsze trafne, stąd wyniki pracy ledwie dostateczne. Wpływ wychowawczy i pilność pozostawiają wiele do życzenia.
• Ocena lekcji języka polskiego (Oddział II): Tok lekcji na ogół właściwy, przeprowadzenie jednak niewłaściwe - przeważnie opowiadanie nauczycielki i zbyt drobiazgowe pytania. Brak zainteresowania i samodzielnej pracy. Dzieci wypowiadają się niechętnie i słabo, czytają słabo. W klasie duszno. Lekcja nudna. Wypracowania pisemne polegają na odpisywaniu z książki, poprawione niedbale.

Wizytacja w szkole w Gorajcu

12 grudnia 1935 roku: Podinspektor szkolny Michał Baluń wizytował szkołę. Organizacja pracy w kl. II na ogół poprawna, zajęcia praktyczne i śpiew również poprawne. Lekcje języka polskiego niezgodne z wymaganiami programu. Dzieci w kl. II grzeczne, czyste, śmiałe, chętnie biorą udział w pracy. W organizacji pracy w klasie I nie wprowadzono momentów pobudzających zainteresowanie. Miesięczne rozkłady materiału nauczania ogólnikowe. Stosunek nauczycielki do dzieci właściwy, troska o higienę i estetykę. Kontrola prac piśmiennych staranna.

Ochotnicza Straż Pożarna w Radecznicy i Czarnymstoku

Powstanie straży pożarnej

Po Świętach Wielkiej Nocy 1929 roku w mieszkaniu szewca Józefa Sobczaka zebrała się grupka założycielska ochotniczej straży pożarnej. Następne zebranie odbyło się w maju 1929 roku u Józefa Krzysztona. W pierwszym spotkaniu organizacyjnym wzięli udział m.in. ks. Aleksy Działkowski (Prezes zarządu), Franciszek Antczak, Jan Kłodnicki, Jakób Kosz, Marcin Dziura, Jakub Cichocki, Jan Jezierski, Józef Sobczak, Andrzej Łapiński i Tadeusz Płocharz.

Budowa remizy

Klasztor OO. Bernardynów przekazał powstałej straży działkę w centrum Radecznicy o powierzchni 1380 m² pod budowę strażnicy. Zdobycie materiałów budowlanych było dziełem całej wsi. Architektem ryglowej budowli remizy był prawdopodobnie Władysław Mazurek. Budynek kryty był gontem, a wnętrze stanowiła sala o wymiarach 7 na 13 metrów z podwyższeniem na scenę do przedstawień teatru amatorskiego.

Działalność straży pożarnej

Z inicjatywy Prezesa księdza Działkowskiego w 1934 roku powołano 60-osobowe kolegium, w którego skład wchodzili okoliczni właściciele ziemscy, ludzie polityki, administracji i mieszkańcy wsi. W sierpniu 1939 roku część druhów została powołana do wojska. Sztandar jednostki został ukryty w klasztorze. Prezesami po ks. Działkowskim byli kolejno Jan Piotrowski, ks. Andrzej Smoleń i ks. Augustyn Ryba. Straż pomimo trudnej sytuacji nadal się rozwijała, dysponując pompą ręczną.

25 lipca 1944 roku wycofujący się Niemcy wzniecili pożar w Zaburzu-Świniarkach i w Gaju Gruszczańskim. Około godziny 14 Niemcy ostrzelali i spalili znaczną część Radecznicy. Od pożaru uchroniło się Uście, kaplica na wodzie, budynki klasztorne oraz remiza strażacka.

Wydarzenia strażackie w gminie Radecznica

W gminie Radecznica obchodzono dwa strażackie święta. Obchody rozpoczęły się od przemarszu gminnych jednostek straży pożarnej oraz zaproszonych jednostek ze Smorynia, Lipowca i Pulczynowa do kościoła p.w. Św. Jana Chrzciciela w Trzęsinach, gdzie odprawiono mszę. Dalsza część uroczystości odbyła się na placu przy remizie OSP w Czarnymstoku. Ochotnicza Straż Pożarna z Czarnostoku została odznaczona Złotym Znakiem Związku OSP RP.

tags: #radecznica #stara #remiza