Państwowa Straż Pożarna (PSP) odgrywa bardzo ważną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa społeczeństwu. Dlatego istotne jest, aby wiedzieć, że w PSP funkcjonują stopnie służbowe, które ustalają hierarchię i odzwierciedlają zaangażowanie strażaków. Stopnie te to nie tylko zwykłe odznaki na mundurach; każdy z nich oznacza znacznie więcej - to wyraz codziennego poświęcenia oraz gotowości do działania w trudnych sytuacjach. Za każdym stopniem kryje się coś więcej niż jedynie tytuł - doświadczenie i specjalistyczna wiedza. Wszystkie stopnie w PSP nie tylko reprezentują rangę, ale również są symbolem wiedzy, doświadczenia oraz odpowiedzialności.
Obecnie w PSP istnieją cztery korpusy oraz wyróżnianych jest 19 różnych stopni. Pierwsze profesjonalne jednostki straży pożarnej powstały na terenie Polski pod koniec XIX wieku. Systematyczne formowanie się struktury w polskim pożarnictwie wygenerowało nie tylko potrzebę hierarchii, ale także oficjalnego umundurowania, a pierwszy model munduru strażackiego powstał w 1915 roku dla Warszawskiej Straży Ogniowej.
Podstawy Prawne i Ogólne Zasady Nadawania Stopni w PSP
W Państwowej Straży Pożarnej (PSP) nadawanie stopni strażackich jest dokładnie określone przez prawo. Zgodnie z Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, stopnie nadaje się podczas mianowania na pierwsze stanowisko. Nadanie stopnia następuje z okazji Dnia Strażaka, jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach może nastąpić w innym terminie.
Kolejny wyższy stopień może być nadany stosownie do posiadanych kwalifikacji zawodowych oraz w zależności od zajmowanego stanowiska i opinii służbowej. Na przykład, do uzyskania stopnia starszego brygadiera wymagane jest 4 lata służby w poprzednim stopniu.
Kto Nadaje Stopnie?
- Stopień Strażaka i Starszego Strażaka nadawany jest przez przełożonych, którzy mają uprawnienia do mianowania na stanowiska służbowe. Komendant szkoły Państwowej Straży Pożarnej może nadać stopień starszego strażaka absolwentowi szkoły PSP, który uzyskał kwalifikacje do wykonywania zawodu strażaka.
- Pierwszy stopień aspirancki i stopnie oficerskie nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego PSP.
- Pozostałe stopnie aspirantów nadaje sam Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.
- Najwyższe stopnie, jak nadbrygadier i generał brygadier, nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Korpusy i Stopnie Służbowe w PSP
W Państwowej Straży Pożarnej wyróżnia się cztery korpusy, w ramach których funkcjonują poszczególne stopnie służbowe.
Korpus Szeregowych
Jest to podstawowy korpus w hierarchii PSP.
- Strażak - to pierwszy, czyli najniższy stopień w PSP. Jest to podstawowy stopień, który nadaje się każdemu po przyjęciu do służby.
- Starszy Strażak - to najwyższy stopień w korpusie szeregowych w Państwowej Straży Pożarnej i jest odpowiednikiem stopnia starszego szeregowego w Wojsku Polskim.
Korpus Podoficerów
Pierwszy stopień podoficerski może być nadany strażakowi w służbie stałej, który spełnia wymagania niezbędne do zajmowania stanowisk podoficerskich w Państwowej Straży Pożarnej.
- Sekcyjny - to najniższy stopień podoficerski w Państwowej Straży Pożarnej i jest odpowiednikiem stopnia kaprala w Siłach Zbrojnych RP. Sekcyjny pełni rolę dowódcy sekcji. Stopień ten otrzymuje strażak po ukończeniu szkolenia uzupełniającego.
- Starszy Sekcyjny - jest to kolejny stopień podoficerski w PSP.
- Ogniomistrz - oznakę stopnia starszego ogniomistrza poznamy po drugim znaku w kształcie litery "V" umieszczonym wewnątrz oznaki stopnia ogniomistrza, co wskazuje na istnienie tego stopnia.
- Starszy Ogniomistrz - jest to wyższy stopień w korpusie podoficerów.
Korpus Aspirantów
Pierwszy stopień aspirancki nadaje się strażakowi, który uzyskał tytuł technik pożarnictwa w ramach służby kandydackiej albo w ramach skierowania do szkoły Państwowej Straży Pożarnej. Może być on również nadany strażakowi, który spełnia wymagania niezbędne do zajmowania stanowisk aspiranckich w Państwowej Straży Pożarnej.
- Młodszy Aspirant - jest to najniższy stopień w korpusie aspirantów PSP, a jego odpowiednikiem w wojsku jest stopień młodszego chorążego. Oznaką stopnia młodszego aspiranta jest znak w kształcie litery "V" z jedną gwiazdką umieszczoną pomiędzy ramionami.
Korpus Oficerów
Pierwszy stopień oficerski może być nadany strażakowi, który uzyskał tytuł zawodowy technik pożarnictwa w szkole aspirantów Państwowej Straży Pożarnej lub w Centralnej Szkole Państwowej Straży Pożarnej i tytuł zawodowy inżynier pożarnictwa w ramach skierowania do Akademii Pożarniczej.
- Młodszy Kapitan - to pierwszy stopień oficerski w PSP, odpowiednik podporucznika w Wojsku Polskim. Na ten stopień mianuje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego PSP. Do otrzymania stopnia kwalifikuje się strażak, który ukończył 4- lub 5,5-letnią edukację w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie w systemie koszarowym lub uzyskał tytuł zawodowy inżynier pożarnictwa w ramach skierowania do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej.
- Kapitan - stopień oficerski PSP, równoważny z porucznikiem w Wojsku Polskim.
- Starszy Kapitan - wyższy stopień oficerski w PSP, odpowiednik kapitana w Wojsku Polskim.
- Młodszy Brygadier - stopień oficerski w PSP, równoważny z majorem w Wojsku Polskim.
- Brygadier - pełni funkcję dowódcy brygady w PSP, jest równoważny z podpułkownikiem w wojskach lądowych i komandorem w marynarce.
- Starszy Brygadier - to najwyższy stopień oficerski, którym może być mianowany Komendant Główny PSP.
Stopnie Generalskie
- Nadbrygadier - to pierwszy z dwóch stopni generalskich w PSP, na który uroczyście mianuje Prezydent RP na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
- Generał Brygadier - to najwyższy stopień w straży pożarnej, na który mianuje Prezydent RP. Stopień w tej randze może posiadać jedynie jedna osoba - Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej na etacie.
Utrata Stopnia Służbowego
Stopień służbowy w PSP jest dożywotni, jednak może zostać odebrany w kilku ściśle określonych przypadkach. Obejmują one utratę polskiego obywatelstwa, utratę praw publicznych przez prawomocny wyrok sądu, lub w wyniku dyscyplinarnego wydalenia ze służby. Decyzję o przywróceniu stopnia oficerskiego podejmuje minister właściwy do spraw wewnętrznych.
Strażacy zwolnieni ze służby mogą używać posiadanych stopni, dodając określenie "w stanie spoczynku".
Różnice między PSP a OSP w Kwestii Stopni
W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Mimo że straż pożarna jest wszystkim dobrze znana, to jedynie nieliczni są w stanie wyróżnić stopnie w straży pożarnej, hierarchię służbową czy choćby podstawowe różnice między Państwową a Ochotniczą Strażą Pożarną. Te dwie jednostki mają tę samą misję, jaką jest między innymi walka z pożarami czy usuwanie skutków klęsk żywiołowych, ale pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią.
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)
Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Funkcjonuje ona jednak na zasadach stowarzyszenia i mimo tego, że jednostki OSP są członkami Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP), to stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP. W konsekwencji, regulacje wprowadzane przez ZOSP RP nie wpływają na wewnętrzne sprawy OSP.
Do głównych celów i zadań OSP należy przede wszystkim współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w działaniach prewencyjnych w powstawaniu pożarów oraz czynny udział w akcjach ratowniczych podczas zdarzeń takich jak pożary, zagrożenia ekologiczne czy klęski żywiołowe. Istotną misją jest także informowanie i edukowanie ludności o istniejących zagrożeniach i sposobach ochrony przed nimi.
Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Warunkiem dopuszczenia do działania w jednostkach OSP jest ukończenie 18 lat i wiek nieprzekraczający 65 lat.
Stopnie w OSP i Zasady Ich Nadawania
W przypadku OSP sprawa nadawania stopni nie jest już tak oczywista, jak w PSP. Brak jest konkretnego prawa regulującego kwestie nadawania stopni w OSP. Jak informuje ZOSP RP, kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP.
- Stopień strażaka otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
- Stopień starszego strażaka otrzymuje osoba, która ukończyła 18 lat oraz kurs strażaków ratowników OSP, czynnie uczestniczy w życiu jednostki i bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Umundurowanie i Oznaczenia Dystynkcji w OSP
W kwestii umieszczania oznaczeń i dystynkcji na mundurze OSP, sytuacja jest znacznie bardziej klarowna, niż w przypadku mianowania na stopnie. Zasady są regulowane przez tę samą ustawę, co w przypadku Państwowej Straży Pożarnej, a dokładna instrukcja zapisana jest w Regulaminie umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej.
