Skuteczna ochrona przeciwpożarowa oraz znajomość przepisów dotyczących poruszania się po drogach są kluczowe dla bezpieczeństwa ludzi i mienia. W niniejszym artykule omówiono regulacje prawne, wymagania techniczne oraz praktyczne aspekty związane z bezpieczeństwem pożarowym w obiektach budowlanych i w transporcie drogowym, a także zasady wjazdu i parkowania w lasach.
Regulacje prawne dotyczące ochrony przeciwpożarowej
Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie ochrony przeciwpożarowej w Polsce jest ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 2024 poz. 275). Określa ona zadania i obowiązki w zakresie zapobiegania pożarom i innym klęskom żywiołowym, a także zasady organizacji ochrony przeciwpożarowej obiektów budowlanych i terenów.
Głównym aktem wykonawczym dla transportu drogowego jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. 2016 poz. 2022, z późn. zm.). To rozporządzenie szczegółowo określa wymagania dotyczące wyposażenia różnych kategorii pojazdów w sprzęt przeciwpożarowy, w szczególności w gaśnice.
W przypadku przewozu towarów niebezpiecznych podstawowym aktem prawnym jest Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR - Accord européen relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route), obowiązująca w Polsce od 1975 roku i aktualizowana co dwa lata. Umowa ADR szczegółowo określa wymagania dotyczące bezpieczeństwa przewozu materiałów niebezpiecznych, w tym także wymagania przeciwpożarowe.
Obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpożarowego wynikają również z przepisów Kodeksu pracy, w szczególności z art. 207-209³. Pracodawca zobowiązany jest do organizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w tym także do zapewnienia odpowiedniego wyposażenia przeciwpożarowego pojazdów wykorzystywanych przez pracowników.
Kwestie dotyczące dróg pożarowych reguluje również Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U.2009.124.1030).
Drogi pożarowe w obiektach budowlanych
Aktualne przepisy przeciwpożarowe w Polsce wskazują, że każdy budynek użytku publicznego powinien mieć wydzieloną drogę pożarową. Mówią o tym przepisy zawarte w Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Drogi pożarowe powinny umożliwiać swobodny dojazd jednostek ochrony przeciwpożarowej do każdego obiektu budowlanego. Ich oznakowanie leży w obowiązku zarządcy budynku lub drogi.
Wymagania techniczne dla dróg pożarowych
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, droga pożarowa powinna przebiegać wzdłuż dłuższego boku budynku na całej jego długości. W przypadku, gdy krótszy bok budynku ma więcej niż 60 m, droga pożarowa powinna znajdować się z jego dwóch stron.
- Bliższa krawędź drogi pożarowej musi być oddalona od ściany budynku o 5-15 m dla obiektów zaliczanych do kategorii zagrożenia ludzi.
- Dla pozostałych obiektów odległość ta wynosi 5-25 m.
- Droga pożarowa powinna zapewniać przejazd bez cofania lub być zakończona placem manewrowym o wymiarach 20 m x 20 m. Dopuszczalne są też inne rozwiązania umożliwiające zawrócenie pojazdu.
- W obrębie miasta oraz na terenie działki, na której jest usytuowany obiekt budowlany, droga pożarowa powinna umożliwiać przejazd pojazdów o nacisku osi na nawierzchnię jezdni co najmniej 100 kN (kiloniutonów), a jej minimalna szerokość wynosi 3,5 m.
- Na terenach innych niż wymienione powyżej, droga pożarowa powinna umożliwiać przejazd pojazdów o nacisku osi na nawierzchnię jezdni co najmniej 50 kN, a jej minimalna szerokość wynosi 3,5 m.
- Bramy wjazdowe muszą spełniać odpowiednie warunki.
Nawierzchnia drogi pożarowej powinna być dobrze utwardzona, o odpowiedniej nośności, która umożliwia bezpieczne poruszanie się pojazdów służb ratunkowych. W pobliżu drogi pożarowej nie mogą występować elementy stałego zagospodarowania terenu.
Oznakowanie dróg pożarowych
Podstawowe oznakowanie dróg pożarowych to tablica „Droga Pożarowa”, wykonana na podkładzie z blachy ocynkowanej. Przy drodze pożarowej warto też umieścić dodatkowe tabliczki informacyjne PCV.
Znaki, które stosuje się do znakowania dróg pożarowych, powinny spełniać normy PN-92/N-01256/01 oraz wymogi wynikające z Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. Oznakowanie drogi pożarowej jest dość proste i najczęściej wykorzystuje się w tym celu prostokątną tabliczkę z czytelnym piktogramem i napisem „Droga pożarowa”.
Oznaczenie drogi pożarowej wyłącznie tabliczką PCV nie daje podstaw do podjęcia interwencji przez służby porządkowe. Skuteczność oznakowania podnosi zastosowanie znaku B-35 (zakaz postoju pojazdów) oraz znaku T-24 połączonego z powyższymi znakami. Drogę pożarową należy oznakować po prawej stronie jezdni na wysokości co najmniej 2 metrów.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP)
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego to dokument, który określa zasady ochrony przeciwpożarowej obowiązujące w danym obiekcie. Jest to praktyczny przewodnik opisujący, jak zapewnić bezpieczeństwo pożarowe budynku, jego użytkowników oraz terenu przyległego.
Kiedy IBP jest wymagana?
Podstawę prawną stanowi § 6 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego jest wymagana dla obiektów, w których:
- występuje strefa zagrożenia wybuchem,
- kubatura brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową przekracza 1000 m³ (lub 1500 m³ dla budynków inwentarskich),
- powierzchnia strefy pożarowej obiektu innego niż budynek, przekracza 1000 m²,
- obiekt jest przeznaczony do celów użyteczności publicznej i ma powierzchnię strefy pożarowej przekraczającą 300 m².
Przepisy przewidują również sytuacje, w których instrukcja bezpieczeństwa pożarowego nie jest wymagana - dotyczy to przede wszystkim niewielkich obiektów o małej powierzchni strefy pożarowej, w których nie występują szczególne zagrożenia. Nie oznacza to jednak, że właściciel jest zwolniony z obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Kto odpowiada za IBP?
Co do zasady to właściciel obiektu ponosi odpowiedzialność za zapewnienie ochrony przeciwpożarowej. W wielu przypadkach odpowiedzialność przejmuje zarządca. W przypadku najmu, jeśli cały obiekt został przekazany w użytkowanie jednemu podmiotowi, to użytkownik może przejąć obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej - o ile wynika to z umowy.
Co powinna zawierać IBP?
Elementy instrukcji również określa § 6 Rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Instrukcja powinna opisywać:
- charakter obiektu, jego kategorię zagrożenia ludzi, podział na strefy pożarowe oraz warunki techniczne budynku w zakresie ochrony przeciwpożarowej,
- wyposażenie w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,
- zasady postępowania na wypadek pożaru,
- warunki ewakuacji,
- sposób zapoznawania pracowników i innych osób z przepisami przeciwpożarowymi.
Część graficzna instrukcji jest równie istotna jak opisowa i powinna zawierać plany obiektu z drogami ewakuacyjnymi, liczbą osób na każdej kondygnacji, głównymi wyłącznikami prądu czy kurkami głównymi instalacji gazowej. Dokument powinien również jasno określać, kto w obiekcie odpowiada za konkretne czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Aktualizacja IBP
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego podlega okresowej aktualizacji nie rzadziej niż co 2 lata. Aktualizacja jest obowiązkowa również wtedy, gdy zmienia się sposób użytkowania obiektu lub jego części, a także w przypadku każdej przebudowy, rozbudowy lub istotnej modernizacji budynku. Część graficzna instrukcji - w tym plany obiektu i drogi ewakuacyjne - musi zawsze odpowiadać stanowi faktycznemu.
Konsekwencje braku IBP
Brak instrukcji bezpieczeństwa pożarowego w obiekcie, w którym jest ona wymagana, to nie tylko uchybienie formalne. Podczas kontroli Państwowej Straży Pożarnej brak IBP jest podstawą do nałożenia sankcji. W przypadku pożaru, brak wymaganej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego może znacznie pogorszyć sytuację prawną właściciela lub zarządcy, prowadząc do odpowiedzialności cywilnej za szkody na osobie i mieniu. Brak IBP może również wpłynąć na rozliczenie szkody przez ubezpieczyciela.
Ewakuacja z budynku i monitoring pożarowy
Zasady ewakuacji
Ewakuacja z budynku jest priorytetowym działaniem po wystąpieniu zagrożenia. Ogólne zasady ewakuacji podczas pożaru nakazują stosowanie się do oznakowania przeciwpożarowego i ewakuacyjnego. Jeżeli nie jest się uczestnikiem akcji ratunkowej, należy opuścić budynek, korzystając z ciągów komunikacyjnych oznaczonych jako drogi ewakuacyjne. Wszystkie osoby niebiorące udziału w akcji ratowniczej powinny jak najszybciej opuścić strefę zagrożenia. Jeżeli problem jest bardzo poważny, nie wolno próbować ratować wartościowych przedmiotów. W zakładzie pracy powinna mieć miejsce zbiórka ewakuacyjna.
Najczęstsze błędy podczas ewakuacji to brak zapoznania się z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego. Brak wiedzy, jak postępować w przypadku zagrożenia, znacznie utrudnia ewakuację. W każdym zakładzie pracy, markecie, hotelu, szkole czy na uczelni musi znajdować się plan ewakuacji z budynku w razie pożaru, który jest dostosowany do konkretnego obiektu.
Drogi ewakuacyjne muszą znajdować się w ciągach komunikacji ogólnej i prowadzić bezpośrednio lub pośrednio na otwartą przestrzeń albo do innej drogi ogólnej. Wyjścia z obiektów budowlanych oraz drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne z budynku przeznaczonego dla więcej niż 50 osób powinny otwierać się na zewnątrz. Szerokość drzwi stanowiących wyjście ewakuacyjne z budynku oraz drzwi na drodze ewakuacyjnej z klatki schodowej powinna być nie mniejsza niż szerokość biegu klatki schodowej.
Monitoring pożarowy
Monitoring pożarowy to usługa polegająca na automatycznym przesyłaniu sygnałów alarmowych z lokalnego systemu sygnalizacji pożaru do Stanowiska Kierowania odpowiedniej Komendy Państwowej Straży Pożarnej, skąd oficer dyżurny wysyła zlokalizowaną najbliżej obiektu Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą do działań ratowniczych. Dzięki monitoringowi pożarowemu, w przypadku wybuchu pożaru, czas reakcji straży pożarnej i podjęcia akcji ratowniczej jest skrócony do niezbędnego minimum.
Obowiązek stosowania urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych dla obiektów określa art. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Sposób połączenia urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych systemu sygnalizacji pożarowej właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu jest obowiązany uzgodnić z właściwym terenowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej. Należy zaznaczyć, że obiekty wyposażone w stałe urządzenia gaśnicze mogą być niewyposażone w system sygnalizacji pożarowej.
Stałe urządzenia gaśnicze i zaopatrzenie w wodę
Obowiązek stosowania stałych urządzeń gaśniczych, do których zalicza się stałe urządzenia gaśnicze wodne (tryskaczowe i zraszaczowe), parowe, pianowe, gazowe i aerozolowe, proszkowe, reguluje § 27 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Takie urządzenia są wymagane w obiektach o dużym zagrożeniu pożarowym.
Woda do celów przeciwpożarowych dla obiektów budowlanych jest zapewniana z urządzeń zaopatrujących w wodę ludność, zgodnie z regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci.
Ochrona przeciwpożarowa w transporcie drogowym
Pożar pojazdu w trakcie przewozu osób lub towarów to jedno z najpoważniejszych zagrożeń w branży transportowej. Każdego roku na polskich drogach dochodzi do setek pożarów pojazdów ciężarowych, autobusów i osobowych, których skutki mogą być tragiczne. Skuteczna ochrona przeciwpożarowa w transporcie nie jest jedynie wymaganiem prawnym - to podstawowy element bezpieczeństwa, który może uratować życie i zdrowie ludzi oraz chronić mienie przed zniszczeniem.
Wymagania dotyczące wyposażenia pojazdów w gaśnice
Wymagania dotyczące wyposażenia przeciwpożarowego pojazdów różnią się w zależności od kategorii pojazdu, jego masy całkowitej oraz przeznaczenia.
- Samochody osobowe: każda osobówka zarejestrowana w Polsce musi być wyposażona w co najmniej jedną gaśnicę zawierającą minimum 1 kilogram środka gaśniczego. Gaśnica musi być umieszczona w miejscu łatwo dostępnym.
- Pojazdy dostawcze o DMC do 3,5 tony (kategoria N1): podlegają tym samym wymaganiom co samochody osobowe, ale muszą być wyposażone w co najmniej jedną gaśnicę o pojemności minimum 2 kilogramów środka gaśniczego.
- Samochody ciężarowe:
- nieprzewożące osób poza kabiną kierowcy: jedna gaśnica o pojemności minimum 2 kilogramów.
- przewożące osoby poza kabiną kierowcy: dwie gaśnice - jedna o pojemności minimum 2 kilogramów w kabinie kierowcy, druga o pojemności minimum 6 kilogramów w łatwo dostępnym miejscu poza kabiną.
- Autobusy: autobusy o długości powyżej 6 metrów muszą być wyposażone w dwie gaśnice, z których jedna powinna znajdować się w przestrzeni kierowcy, a druga w przestrzeni pasażerskiej, w miejscu łatwo dostępnym. Wyjątek stanowią autobusy o długości nieprzekraczającej 6 metrów, dla których wystarczy jedna gaśnica.
W transporcie drogowym najczęściej stosuje się gaśnice proszkowe ABC, które są uniwersalne i skuteczne w gaszeniu większości rodzajów pożarów występujących w pojazdach (pożary grupy A - ciała stałe, B - ciecze palne, C - gazy palne).
Wymagania ADR dla pojazdów przewożących towary niebezpieczne
Umowa ADR w sekcji 8.1.5 szczegółowo określa minimalne wymagania dotyczące wyposażenia jednostki transportowej w gaśnice:
- Dla jednostki transportowej o DMC ≤ 3,5 tony: wymagane jest minimum 4 kilogramy środka gaśniczego w co najmniej dwóch gaśnicach, przy czym najmniejsza dopuszczalna gaśnica to 2 kg (np. dwie gaśnice 2 kg lub jedna 2 kg i dwie 1 kg).
- Dla jednostki transportowej o DMC > 3,5 tony, ale < 7,5 tony: wymagane jest minimum 8 kilogramów środka gaśniczego.
- Dla jednostki transportowej o DMC ≥ 7,5 tony: wymagane jest minimum 12 kilogramów środka gaśniczego, przy czym co najmniej jedna gaśnica musi mieć pojemność minimum 6 kg.
Wszystkie gaśnice w pojazdach ADR muszą być odpowiednie do gaszenia pożarów grup A, B i C. Każdy pojazd przewożący towary niebezpieczne musi być wyposażony w instrukcje pisemne zgodnie z wzorem określonym w punkcie 5.4.3.4 ADR. Instrukcje muszą być sporządzone w języku zrozumiałym dla kierowcy i załogi pojazdu, dostępne w kabinie kierowcy oraz przeczytane przez kierowcę przed rozpoczęciem transportu.
Pojazdy cysterny i pojazdy baterie (FL, OX, AT) oraz pojazdy przewożące materiały wybuchowe klasy 1 (typu EX/II, EX/III), a także pojazdy MEMU (produkujące towary niebezpieczne) muszą posiadać świadectwo dopuszczenia pojazdu ADR, które potwierdza, że pojazd spełnia wymogi techniczne określone w Umowie ADR. Świadectwo to jest wydawane przez uprawnione stacje kontroli pojazdów po przeprowadzeniu specjalistycznych badań technicznych w Transportowym Dozorze Technicznym.
Szkolenia z zakresu ochrony przeciwpożarowej w transporcie
Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy oraz rozporządzenia w sprawie szkoleń BHP, wszyscy pracownicy, w tym kierowcy zawodowi, muszą przechodzić szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Dla kierowców zatrudnionych na stanowiskach niebędących kierowniczymi, szkolenia okresowe powinny odbywać się co 3 lata. Szkolenia z zakresu ochrony przeciwpożarowej są obowiązkowe dla wszystkich pracowników zatrudnionych w transporcie. Powinny one mieć charakter zarówno teoretyczny, jak i praktyczny, obejmując m.in. przyczyny zagrożenia pożarowego w pojazdach (np. usterki instalacji elektrycznej, wycieki paliwa, przegrzanie silnika, przewożone materiały). Kierowcy przewożący towary niebezpieczne muszą ukończyć specjalistyczne szkolenie ADR i zdać egzamin państwowy, aby uzyskać zaświadczenie ADR, ważne przez 5 lat.
Procedury postępowania w przypadku pożaru pojazdu
Szybka i właściwa reakcja w przypadku pożaru pojazdu może uratować życie oraz ograniczyć straty materialne. Wczesne rozpoznanie zagrożenia pożarowego zwiększa szanse na skuteczne ugaszenie pożaru w jego początkowej fazie. Należy zatrzymać pojazd w bezpiecznym miejscu, z dala od innych pojazdów, budynków oraz źródeł zapłonu. W przypadku pożaru cieczy palnych (np. paliwa) nie należy używać wody do gaszenia. Transport towarów niebezpiecznych wymaga szczególnej ostrożności i przestrzegania procedur określonych w instrukcjach pisemnych.
Przeglądy i konserwacja sprzętu przeciwpożarowego
Sprawny i właściwie utrzymany sprzęt przeciwpożarowy to podstawa skutecznej ochrony. Gaśnice przenośne i przewoźne powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach oraz w dokumentacji techniczno-ruchowej opracowanej przez producentów. Standardowy okres ważności gaśnicy wynosi 2 lata od daty produkcji. Po tym okresie gaśnica powinna zostać poddana przeglądowi w autoryzowanym serwisie, który może przedłużyć jej ważność o kolejne 12 miesięcy. Pracodawca powinien prowadzić dokumentację dotyczącą przeglądów i konserwacji sprzętu przeciwpożarowego. W ostatnich latach rozwijają się nowoczesne systemy monitorowania sprzętu przeciwpożarowego z wykorzystaniem technologii IoT (Internet of Things).
Odpowiedzialność i sankcje
Pracodawca w branży transportowej ponosi szeroką odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznych warunków pracy swoim pracownikom. Mandat karny za brak gaśnicy w pojeździe lub jej niewłaściwe umieszczenie wynosi od 20 do 500 złotych. Odpowiednie ubezpieczenia są istotnym elementem zarządzania ryzykiem w transporcie.
Zasady poruszania się po drogach leśnych
Zasady udostępniania lasów są precyzyjnie opisane w rozdziale 5 Ustawy o lasach. Wynika z niej, że ruch motorowerem, pojazdem silnikowym (samochodem, motocyklem czy quadem), a także zaprzęgiem konnym dopuszczalny jest tylko drogami publicznymi. Każdym pojazdem można wjechać do lasu drogą leśną tylko wtedy, gdy jest wyraźnie ona oznaczona drogowskazami dopuszczającymi ruch (np. wskazany jest kierunek i odległość dojazdu do miejscowości, ośrodka wypoczynkowego czy parkingu leśnego).
Na drogach leśnych nie muszą być ustawione szlabany i znaki zakazujące poruszania się po nich, gdyż zakaz ten wynika wprost z zapisów ustawy o lasach. Nie ma jednolitego i czytelnego systemu oznakowania dróg publicznych biegnących przez lasy. Jest to obowiązek zarządcy drogi, który powinien oznakować drogę zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów ruchu drogowego oraz ustawy o lasach. Najlepiej kierować się ogólną zasadą wjeżdżania samochodem do lasu tylko tam, gdzie wyraźnie pozwalają na to znaki drogowe.
Parkingi leśne
Nadleśnictwa ustawiają tablice informacyjne z drogami wyznaczonymi do ruchu i miejscami parkingowymi. Wybierając się do lasu należy samochód pozostawić w miejscu oznaczonym jako parking lub miejsce postojowe. Zgodnie z art. 29 ustawy o lasach tylko tam można bezpiecznie parkować. Każde nadleśnictwo przygotowuje sieć parkingów leśnych oraz miejsc parkowania pojazdów. Informacje o nich można znaleźć na stronie internetowej nadleśnictwa.
Uprawnienia strażnika leśnego
Strażnik leśny, podobnie jak inni pracownicy Służby Leśnej, którzy mają uprawnienia strażnika leśnego, mogą, zgodnie z art.29c Ustawy prawo o ruchu drogowym, zatrzymywać pojazdy i legitymować kierowców na terenie lasów. Jeżeli kierowca pojazdu nie zastosował się do przepisów i znaków drogowych dotyczących zakazu wjazdu, zatrzymywania się i postoju obowiązujących na terenie lasów, musi liczyć się z tym, że strażnik leśny może go zatrzymać, wylegitymować i wydać polecenie co do zachowania się na drodze. Zgodnie z zapisami ustawy o lasach strażnik leśny ma także prawo do legitymowania innych osób.
Strażnik leśny i pracownik Służby Leśnej mający uprawnienia strażnika, np. leśniczy, ma prawo do nałożenia grzywny w formie mandatu karnego o wysokości od 20 do 500 złotych. Grzywny są nakładane za wykroczenia określone w kodeksie wykroczeń (np. wjazd i parkowanie pojazdu w miejscu niedozwolonym, niszczenie grzybów i grzybni, płoszenie, zabijanie dzikich zwierząt, niszczenie lęgów ptasich mrowisk itd.) oraz w ustawie o ochronie przyrody. W przypadku, gdy wyrządzona szkoda jest znaczna i kwalifikuje się do wyższej kary niż pięćsetzłotowy mandat, strażnik leśny występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie i pełni rolę oskarżyciela publicznego. Wtedy grzywnę nakłada sąd, który dodatkowo może także orzec np. nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego.
tags: #regulamin #przeciwpozarowy #i #poruszania #sie #na