Zawody sportowo-pożarnicze stanowią kluczowy element w doskonaleniu umiejętności strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), popularyzacji zagadnień ochrony przeciwpożarowej oraz ocenie stanu wyszkolenia pożarniczego. Zgodnie z regulaminem, są one formą intensywnego szkolenia pożarniczego, przygotowującą do realnych działań ratowniczo-gaśniczych. W Polsce dominują dwa główne rodzaje zawodów: krajowe rozgrywane według regulaminu Zawodów Sportowo-Pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych (tzw. "na mokro") oraz międzynarodowe zawody CTIF.
Wprowadzenie do Zawodów Sportowo-Pożarniczych OSP
Celem zawodów sportowo-pożarniczych OSP jest doskonalenie umiejętności obsługi sprzętu, popularyzacja zagadnień ochrony przeciwpożarowej, a także ocena stanu wyszkolenia pożarniczego. W regulaminie zawodów możemy przeczytać, że zawody są formą intensywnego szkolenia pożarniczego.
Ogólne zasady uczestnictwa
W zawodach biorą udział członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych. Mogą w nich uczestniczyć strażacy w wieku powyżej 16 lat. W przypadku zawodników niepełnoletnich wymagana jest zgoda rodziców lub opiekunów. Niektóre funkcje w drużynie wymagają ukończonych 18 lat. Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.
Skład drużyny
- Drużyna męska składa się z 9 osób: 8 zawodników oraz 1 zawodnika rezerwowego. Zawodnik rezerwowy nie jest obowiązkowy, ale zdecydowanie warto go powołać.
- Drużyna żeńska składa się z 8 do 10 osób: 8 zawodniczek, 1 zawodniczki rezerwowej (nieobowiązkowo) oraz mężczyzny obsługującego motopompę (nieobowiązkowo).
Szczegółowy Regulamin Zawodów OSP (tzw. "Na Mokro")
Zawody sportowo-pożarnicze OSP, rozgrywane są na różnych szczeblach, od gminnego po krajowy. Odbywają się one zgodnie z Regulaminem Zawodów Sportowo-Pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych, OSP-1/2011, lub jego nowszymi wersjami.
Ćwiczenie Bojowe ("Bojówka")
Ćwiczenie bojowe, często nazywane „bojówką”, to widowiskowa konkurencja. W dużym skrócie celem konkurencji jest strącenie pachołków i obrócenie lub złamanie tarczy prądem wody. Cel ten trzeba zrealizować poprzez zassanie wody z zewnętrznego zbiornika, podanie jej na linię główną zakończoną rozdzielaczem, z którego wyprowadzone są dwie linie gaśnicze. Ćwiczenie rozpoczyna się od meldunku dowódcy o gotowości drużyny. Sędzia odbierający meldunek wydaje zgodę na rozpoczęcie ćwiczenia. Następnie sędzia startowy wydaje komendę do startu.
Gminne Zawody Sportowo-Pożarnicze OSP Ćwiczenie Bojowe BB 19.06.2022
Zadania poszczególnych stanowisk
- Łącznik: Jego zadaniem jest budowa linii głównej (linii od nasady motopompy do rozdzielacza) we współpracy z rozdzielaczowym. Łącznik zabiera z podestu wąż W-75, unosi go i rozwija w kierunku natarcia. Jedną końcówkę podłącza do motopompy, z drugą biegnie w kierunku rozdzielacza, rozwijając wąż na całą długość. Następnie łączy końcówkę z odcinkiem W-75 rozwiniętym przez rozdzielaczowego.
- Rozdzielaczowy: Buduje linię główną. Zabiera z podestu rozdzielacz oraz jeden odcinek węża W-75, następnie biegnie na wysokość końca pierwszego odcinka węża rozwijanego przez łącznika. Stawia rozdzielacz na ziemi i w kierunku natarcia rozwija zabrany z podestu odcinek. Zostawia jedną z końcówek na ziemi, z drugą końcówką i rozdzielaczem biegnie w miejsce orientacyjnego ustawienia rozdzielacza. Rozdzielaczowy ustawia rozdzielacz na ziemi za linią i łączy go z linią główną.
- Mechanik: Uczestniczy w budowie linii ssawnej. Jego zadaniem jest przeniesienie smoka ssawnego i dwóch kluczy do łączników w miejsce łączenia smoka z pierwszym odcinkiem węża ssawnego. Mechanik czeka na odbiór smoka i przekazanie kluczy do łączników rocie budującej linię ssawną.
- Rota I (pierwsza linia gaśnicza): Ma za zadanie zbudowanie pierwszej linii gaśniczej.
- Przodownik: Zabiera prądownicę i odcinek węża W-52 i udaje się na wysokość rozwinięcia pierwszego odcinka. Rozwija wąż w kierunku natarcia. Pozostawia jedną końcówkę na ziemi, z drugą biegnie w kierunku natarcia i podłącza do prądownicy. Po rozwinięciu zajmuje stanowisko gaśnicze i zgłasza gotowość.
- Pomocnik: Zabiera z podestu odcinek węża W-52. Biegnie na wysokość rozdzielacza. Następnie rozwija wąż i łączy jedną końcówkę do lewej nasady rozdzielacza. Z drugą końcówką biegnie w kierunku natarcia, rozwijając wąż na całą długość. Po rozwinięciu łączy z odcinkiem węża rozwiniętym przez przodownika roty.
- Rota II (linia ssawna i druga linia gaśnicza): Ma najwięcej pracy do wykonania. Jej zadaniem jest zbudowanie linii ssawnej i drugiej linii gaśniczej. Po zbudowaniu linii ssawnej i zanurzeniu jej w wodzie, przystępuje do zbudowania drugiej linii gaśniczej, budując ją analogicznie do roty I. Po zbudowaniu linii gaśniczej zadaniem przodownika jest strącenie czterech pachołków.
Podczas zawodów organizator zapewnia: zbiornik, podest, pachołki drogowe ustawione na stabilnych podstawach i tarczę obrotową.
Sztafeta Pożarnicza
W sztafecie pożarniczej każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, która przekazywana jest kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany (w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne). Każdy z zawodników poza pokonaniem dystansu 50 m ma do wykonania zadanie, np. pokonanie drewnianej ściany o wymiarach 1,5 m x 1,5 m, podłączenie odcinka W-52 do wyjścia rozdzielacza i podłączenie prądownicy do węża (dowolna kolejność). Organizator zapewnia płotek, rów, tyczki (mocowane na trwałe z podstawą, 3 szt.), równoważnię i ścianę.
System Punktacji i Klasyfikacji w Zawodach OSP
Punkty karne
W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów karnych. Punkty karne przyznawane są za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem. Jeden punkt karny jest równy jednej sekundzie. Uzyskując nawet najlepszy czas, można otrzymać kilkadziesiąt punktów karnych i nie zająć wymarzonego miejsca. W celu uniknięcia punktów karnych należy trenować zgodnie z wytycznymi w regulaminie, ponieważ utrwalenie błędnych nawyków będzie trudne do naprawienia.
Wynik końcowy
Wynik to suma uzyskanych czasów w ćwiczeniu bojowym i sztafecie pożarniczej (z uwzględnieniem punktów karnych). Im mniejsza liczba punktów, tym wyższe miejsce zajmuje drużyna. Ocena ćwiczenia bojowego i sztafety odbywa się na podstawie arkuszy oceny, zgodnie z Regulaminem Zawodów Sportowo-Pożarniczych OSP OSP-1/2011.
Krajowe Zawody OSP
Co 4 lata organizowane są krajowe zawody sportowo-pożarnicze OSP. Uzyskiwane czasy podczas zawodów krajowych robią wrażenie. Najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund i sztafetę w okolicach 51 sekund. Przed zawodami krajowymi w 2019 roku Kolegium Sędziów Zawodów Strażackich ZOSP RP przygotowało uściślenia do regulaminu. Celem dokumentu jest zapewnienie jednolitej interpretacji regulaminu na wszystkich szczeblach zawodów.
Ewolucja Regulaminu OSP: Od OSP-1/2011 do Wydania 2025
Regulamin Zawodów Sportowo-Pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych (wersja OSP-1/2011) miał swoje korzenie jeszcze w regulaminie 1/85, a zmieniany był kolejno w latach 2000, 2006 i 2011. W procesie tworzenia nowej wersji regulaminu (Wydanie 2025, które zastępuje OSP-1/2011) przyjęto uwagi środowiska strażackiego. Ze szczególnym uwzględnieniem wątpliwości odnoszących się do wykonania niektórych czynności oraz ich oceny. Zarówno w opinii zawodników, trenerów, jak i sędziów rozwój techniki (zwłaszcza możliwości motopomp) oraz technologii wykonywania zadań podczas zawodów, spowodował konieczność zmiany regulaminu dla OSP.
Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze CTIF
Oprócz krajowych zawodów OSP, strażacy mają możliwość uczestniczenia w międzynarodowych zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych według regulaminu CTIF. W dniach 17 - 24 lipca 2022 r. w Celje (Słowenia) odbyły się XVII Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze wg regulaminu CTIF. Liczba jednostek OSP, które trenują do zawodów wg regulaminu CTIF, jest znacznie mniejsza niż w przypadku tak zwanych zawodów „na mokro”.
Czym jest CTIF?
Międzynarodowy Komitet Techniczny Prewencji i Zwalczania Pożarów (w skrócie CTIF, skrót pochodzi od pierwszych liter francuskiej nazwy) to ogólnoświatowa organizacja, której celem jest działanie na rzecz bezpieczeństwa strażaków. Organizacja działa od 1900 roku. CTIF publikuje badania naukowe, artykuły i raporty, zapewnia wymianę doświadczeń i wiedzy w zakresie ochrony i ratownictwa w przypadku pożaru lub innych katastrof. Komitet organizuje również różne komisje, grupy robocze, imprezy i seminaria.
Charakterystyka Zawodów CTIF (Klasa B)
Regulamin tradycyjnych międzynarodowych zawodów pożarniczych (wydanie 6, 2002) stanowi podstawę dla tej formy rywalizacji.
Skład drużyny i wymagania wiekowe
Drużyna w klasie B (z zaliczeniem punktów za wiek) składa się z 10 osób. Najmłodszy zawodnik nie może mieć mniej niż 16 lat (liczy się rocznik). Nie ma górnych ograniczeń wiekowych, natomiast dla klasy B maksymalny wiek zawodnika do naliczania punktów to 65 lat (zawodnikom, którzy przekroczyli ten wiek, zaliczony zostanie wiek maksymalny, tj. 65 lat). Drużyna musi składać się wyłącznie z zawodników należących do tej samej jednostki. W ćwiczeniu bojowym bierze udział 9 zawodników, natomiast w sztafecie 8. Po zakończeniu ćwiczenia bojowego dowódca drużyny wskazuje jednego zawodnika, który nie przystąpi do sztafety pożarniczej.
Ćwiczenie bojowe (bez użycia wody)
W zawodach CTIF ćwiczenie bojowe przeprowadzane jest bez użycia wody. Ćwiczenie rozpoczyna się od wydania rozkazu przez dowódcę drużyny. Po rozpoczęciu dowódca i łącznik udają się w kierunku przewidywanego stanowiska rozdzielacza. Rota 2 i rota 3 wraz z mechanikiem budują linię ssawną. Na linię ssawną składają się 4 odcinki węża ssawnego o długości 1.6 m. Linię główną oraz pierwszą linię gaśniczą rozwija rota 1. Najważniejszym etapem ćwiczenia jest prawidłowe zbudowanie linii ssawnej, czemu należy poświęcić najwięcej treningów. Poza skręceniem 4 węży ssawnych konieczne jest jeszcze założenie linek oraz podpięcie linii do motopompy. Zawodnicy tworzący rotę 2 mają najwięcej do zrobienia, budują linię ssawną oraz drugą linię gaśniczą. Wymagany sprzęt obejmuje 1 motopompę z nasadą ssawną A(4”) Ø 110 i przynajmniej z jednym wylotem tłocznym B(3”) Ø 75 umieszczonym po prawej stronie (w kierunku natarcia), wyposażoną w uchwyt do wymaganego przestawienia, oraz 1 czerwoną listwę przynajmniej 3 m długą.
Sztafeta pożarnicza
W sztafecie CTIF każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, którą przekazywana jest kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany (w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne). Na torze sztafety ustawione są 3 przeszkody: trzeci zawodnik pokonuje równoważnię, siódmy zawodnik pokonuje ścianę, a zadaniem ósmego zawodnika jest pokonanie rury (1 odcinek toru do czołgania wyposażony w 8 m (± 0,1 m) rurę wykonaną z drewna, tworzywa sztucznego lub metalu o gładkiej powierzchni wewnętrznej).
Punktacja i "Olimpiada Pożarnicza"
W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów ujemnych. Punkty ujemne przyznawane są za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem, a 1 punkt jest równy 1 sekundzie. Arkusz oceny jest zgodny z regulaminem tradycyjnych międzynarodowych zawodów pożarniczych, wydanie 6, 2002. Każda drużyna startuje z pulą 500 punktów dodatnich. Sumuje się uzyskany czas w ćwiczeniach (z uwzględnieniem ujemnych punktów) i odejmuje od puli startowej. Tak otrzymany wynik uwzględniany jest w klasyfikacji generalnej. W przypadku drużyn startujących w klasie B uwzględniane są punkty za wiek zawodników.
Co 4 lata CTIF organizuje międzynarodowe zawody pożarnicze. Odbywają się one w ceremoniale podobnym do ceremoniału olimpiady, dlatego też zawody nazywane są olimpiadą pożarniczą. Podczas otwarcia zawodów zapalany jest znicz olimpijski, odbywa się uroczysty przemarsz wokół stadionu połączony z prezentacją drużyn, a zawodnicy, trenerzy i sędziowie składają specjalną przysięgę. Po zakończeniu rywalizacji wyniki końcowe drużyn podzielone są na trzy strefy medalowe: złotą, srebrną i brązową (strefy dzielone są na trzy równe części). Kwalifikacja na olimpiadę odbywa się poprzez ogólnopolskie zawody. Liczba drużyn, które awansują, określana jest przez organizatorów zawodów. Ostatnie ogólnopolskie zawody odbyły się 28 sierpnia 2021 r. w Koninie. Uzyskiwane czasy podczas Olimpiady robią wrażenie. Najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund i sztafetę w okolicach 51 sekund.
Znaczenie Zawodów Sportowo-Pożarniczych dla Ochotniczych Straży Pożarnych
Zawody sportowo-pożarnicze OSP to jedna z wielu aktywności podejmowanych przez strażaków. Zawody można traktować jako rozrywkę i integrację, ale także jako formę doskonalenia. Ćwiczenie bojowe jest w pewnej części podobne do rozwinięć spotykanych podczas pożarów. Udział i treningi do zawodów sportowo-pożarniczych z pewnością mogą być dobrą formą przygotowania do działań ratowniczo-gaśniczych.