Rękawice Ochronne: Rodzaje, Materiały, Zastosowanie i Normy Bezpieczeństwa

Znaczenie Ochrony Rąk w Pracy

Rękawice robocze i rękawice ochronne należą do najpowszechniej i najchętniej stosowanych środków ochrony osobistej, gdyż podczas pracy dłonie pracownika są najbardziej narażone na działanie różnych szkodliwych czynników. Rękawice robocze zabezpieczają jedynie przed zabrudzeniem się substancjami nieszkodliwymi dla zdrowia oraz są stosowane, gdy wymagana jest ochrona wytwarzanego produktu. Natomiast rękawice ochronne chronią dłonie i przedramię pracownika przed jednym lub wieloma zagrożeniami występującymi na stanowisku pracy.

Rękawice ochronne należy stosować przy konkretnych pracach, gdzie istnieje zagrożenie zranienia lub przeniknięcia przez skórę szkodliwych substancji. Szczególne niebezpieczeństwo stanowi wysoka lub niska temperatura, ogień, niebezpieczne substancje chemiczne, prąd elektryczny, wilgoć, zagrożenie mechaniczne, biologiczne itp.

Kategorie Rękawic Ochronnych według Rozporządzenia (UE) 2016/425

Od 21 kwietnia 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej. Przyporządkowanie produktu do odpowiedniej kategorii jest kluczowe w późniejszym doborze modułów (systemów) oceny zgodności. Certyfikaty badania typu WE i decyzje o zatwierdzeniu wydane na podstawie dyrektywy 89/686/EWG zachowują ważność do dnia 21 kwietnia 2023 r., chyba że ich ważność wygasa przed tą datą.

• Kategoria I: Minimalne Ryzyko

  Do tej kategorii zaliczane są rękawice robocze stosowane wyłącznie w przypadku minimalnego ryzyka, czyli najmniejszych zagrożeń. Są to proste modele rękawic, chroniące przed ryzykiem niskiego stopnia, a ich użytkowanie poprawia głównie komfort pracy. Stosowanie tego typu rękawic nie jest uzależnione od wyników badań w specjalnych jednostkach badawczych, w związku z czym testami i wydawaniem certyfikatów mogą zajmować się sami producenci we własnym zakresie.

  Rękawice z tej kategorii chronią przed powierzchownym uszkodzeniem naskórka, temperaturą nieprzekraczającą 50°C oraz przed środkami chemicznymi o delikatnym działaniu (np. środkami czyszczącymi) lub dłuższym kontakcie z wodą. Do tej grupy należy większość zwykłych rękawic roboczych, rękawice do prac gospodarczych, domowych, w ogrodzie, sprzątania itp.

• Kategoria II: Średnie Ryzyko

  Do tej kategorii zaliczane są rękawice ochronne używane w sytuacjach o stopniu ryzyka nie klasyfikowanym jako niskie ani bardzo wysokie. Rękawice te muszą być poddane niezależnym testom i zatwierdzone przez Jednostkę Notyfikowaną. Do rękawic ochronnych kategorii II zaliczamy m.in. rękawice antywibracyjne, rękawice dziane powlekane, rękawice skórzane i wzmacniane skórą, jak też rękawice ocieplane.

  Rękawice ochronne spełniające wymagania normy EN 388 należą do tej kategorii i zapewniają ochronę przed co najmniej jednym z następujących zagrożeń: ścieranie, przecięcie, rozdarcie i przekłucie.

• Kategoria III: Wysokie Ryzyko

  Rękawice należące do tej kategorii sprzętu ochrony osobistej używane są wówczas, gdy istnieje ryzyko wystąpienia poważnego i/lub trwałego uszkodzenia dłoni i ręki lub nieodwracalnych szkód na zdrowiu i zagrożenia życia. Przykłady zastosowań to prace:

  • z przenośną pilarką łańcuchową,
  • przy wysokim napięciu,
  • z substancjami chemicznymi wysoce agresywnymi,
  • z szkodliwymi czynnikami biologicznymi,
  • z promieniowaniem jonizującym,
  • w środowisku o wysokiej temperaturze, którego skutki są porównywalne do działania powietrza o temperaturze wynoszącej co najmniej 100 °C,
  • w środowisku o niskiej temperaturze, którego skutki są porównywalne do działania powietrza o temperaturze wynoszącej -50 °C lub niższej.

  Rękawice tego typu muszą być testowane i zatwierdzone przez Jednostkę Notyfikowaną. Dodatkowo system zapewnienia jakości, używany przez producenta w celu zagwarantowania jednorodności produkcji, musi być sprawdzany niezależnie.

Ogólne Wymagania dla Rękawic Ochronnych (EN ISO 21420:2020)

W marcu 2020 roku norma EN 420 została zmodyfikowana, stając się normą EN ISO 21420:2020. Nowa norma określa ogólne wymagania i metody testowania dotyczące konstrukcji, bezpieczeństwa, wygody i skuteczności rękawic ochronnych, a także oznakowania i informacji podawanych przez producenta. Norma ta stanowi podstawę dla innych norm szczegółowych i wskazuje podstawowe wymogi w zakresie tego rodzaju rękawic.

Materiały i Konstrukcja

Producenci rękawic ochronnych muszą upewnić się, że materiały użyte do wytworzenia ich produktów nie mają wpływu na zdrowie operatora. Materiał, z którego wykonano rękawice ochronne, przekłada się bezpośrednio na ich właściwości i zapewniany rodzaj zabezpieczenia. Rękawice BHP muszą spełniać także wymogi praktyczne - umożliwiając swobodne wykonywanie pracy.

Rękawice BHP możemy podzielić z uwagi na wiele czynników, do podstawowych należy materiał, a także konstrukcja, w ramach której wyróżniamy modele jedno-, trzy-, pięciopalcowe oraz te o skróconych palcach.

Rozmiary i Długość

Długość rękawicy powinna być dłuższa niż długość dłoni. Zakres rozmiarów rękawic ochronnych obecnie wynosi od 4 do 13, lub w standardowych oznaczeniach S, M, L, XL.

Oznakowanie i Informacje Producenta

Oznaczenia powinny być wyraźne i widoczne przez cały okres użytkowania rękawic. W EN ISO 21420:2020 dodano obowiązek umieszczania:

• daty produkcji (przynajmniej miesiąc i rok),
• w stosownych przypadkach daty przydatności do użycia z odpowiednim piktogramem.

Inne ważne oznaczenia to znak firmowy producenta i oznaczenie wyrobu, poziom jakości i nazwa odpowiedniej normy EN, informacja o nieszkodliwości materiałów, oraz informacje o testowanych chemikaliach i zakresie testów (dotyczy rękawic chroniących przed substancjami chemicznymi).

Normy Szczegółowe dla Rękawic Ochronnych

Ochrona przed Zagrożeniami Mechanicznymi (EN 388)

Norma EN 388 ma zastosowanie do wszystkich typów rękawic w zakresie zagrożeń fizycznych i mechanicznych przez ścieranie, przecięcie ostrym przedmiotem, przekłucie i rozdzieranie. Określa wymagania, metody badań, znakowanie oraz informacje, które powinny być dostarczone, w odniesieniu do rękawic chroniących przed tymi zagrożeniami, oraz, jeśli to dotyczy, uderzenia. Niniejsza norma jest przeznaczona do stosowania w połączeniu z EN ISO 21420.

Parametry odporności mechanicznej są przedstawiane w formie piktogramu z czterema lub pięcioma cyframi, gdzie każda cyfra oznacza poziom ochrony (od 0 do 4 lub 5 dla przecięcia) lub literę (dla przecięcia wg nowej metody):

Wyższa cyfra przekłada się każdorazowo na wyższy poziom bezpieczeństwa. Rękawice o wysokim parametrze (od 3 do 5 lub litery D-F) odporności na przecięcie określane są jako rękawice antyprzecięciowe.

Rękawice spełniające wymagania tej normy są wykonywane najczęściej ze skór i tkanin (tzw. rękawice drelichowe wzmacniane skórą), tkanin powlekanych tworzywem sztucznym lub kauczukiem. Do tej grupy rękawic należą również rękawice dziane z różnego rodzaju przędz, np.: bawełnianych, poliestrowych, stylonowych, poliamidowych, aramidowych (np. Kevlar®, Twaron®), rdzeniowych, polietylenowych (w tym Dyneema®, Spectra®), z włókien szklanych, jak również z przędz mieszanych wytworzonych z udziałem ww.

Ochrona przed Przecięciem Pilarką Łańcuchową (EN ISO 11393-4)

Norma ta należy do norm dotyczących środków ochrony indywidualnej, przeznaczonych do ochrony przed zagrożeniami występującymi w trakcie użytkowania ręcznych pilarek łańcuchowych. Rękawice, które mają na celu ochronę przed przecięciem pilarką łańcuchową, są w przeważającej części wykonane z układu materiałów zawierających skóry, tkaniny oraz materiały powlekane. Najistotniejszym elementem konstrukcyjnym jest wkład stosowany w części grzbietowej pod materiałem zewnętrznym, zapewniający ochronę przed przecięciem. Wkład ten wykonywany jest z układu materiałów o wysokiej odporności na przecięcia. UWAGA: Żadne środki ochrony nie mogą zapewnić 100% ochrony przed przecięciem spowodowanym przez ręczną pilarkę łańcuchową. Piktogram powinien być naniesiony tylko na tę rękawicę w parze, która zapewnia właściwości ochronne przed przecięciem piłą łańcuchową.

Ochrona przed Przecięciami i Ukłuciami Nożami Ręcznymi (EN 1082)

Ta norma określa wymagania dot. masy, materiału, znakowania i sposobu użytkowania rękawic i ochron ramion. Rękawice zapewniające największą ochronę przed ciężkimi urazami mechanicznymi, które mogą wystąpić w wyniku kontaktu z ostrymi nożami, są najczęściej wykonywane ze stali nierdzewnej (tzw. rękawice z plecionki pierścieni metalowych). Rękawice te to najczęściej modele pięciopalcowe, przeznaczone do stosowania na jedną rękę.

Część 2 normy (EN 1082-2) dotyczy rękawic i ochron ramion wykonanych z materiałów innych niż plecionka pierścieni. Określa wymagania dotyczące projektowania, odporności na przecięcie, odporności na przekłucie i właściwości ergonomicznych dla rękawic, ochron ramion i rękawów ochronnych, zapewniających mniejszą ochronę przed przecięciem i ukłuciem niż wyroby wymienione w pierwszej części tej normy. Część 3 (EN 1082-3) dotyczy badania przecięcia tkanin, skór i innych materiałów przy uderzeniu nożem.

Ochrona przed Ciepłem i/lub Ogniem (EN 407)

Norma EN 407 określa metody badań, wymagania ogólne, poziomy parametrów termicznych i sposoby oznakowania rękawic ochronnych, chroniących przed gorącem i/lub ogniem. Dotyczy wszystkich rękawic i innych środków ochrony rąk, chroniących ręce lub część ręki przed gorącem i/lub ogniem w jednej lub kilku następujących postaciach: płomienia, ciepła kontaktowego, ciepła konwekcyjnego, promieniowania cieplnego, drobnych rozprysków lub dużych ilości stopionego metalu. Niniejszy dokument ma zastosowanie tylko w powiązaniu z EN ISO 21420.

Parametry są przedstawiane w formie piktogramu z sześcioma cyframi, gdzie każda cyfra oznacza poziom ochrony (od 0 do 4):

Jeżeli zamiast wartości liczbowej wystąpi X, oznacza to iż produkt nie był poddawany testom w danym zakresie. Parametr "zachowanie się podczas palenia" informuje o czasie, w jakim materiał nadal się pali lub żarzy po usunięciu płomienia z badanego przedmiotu. Odporność na ciepło konwekcyjne podaje, w jakim czasie rękawica ochronna może opóźniać przenikanie ciepła płomienia, natomiast odporność na promieniowanie cieplne informuje o czasie opóźniania przenikania ciepła ze źródła promieniowania. "Małe rozpryski płynnego metalu" to liczba kropel potrzebnych do podniesienia temperatury wnętrza rękawicy o 40°C. "Duże rozpryski metalu" informuje o ilości płynnego metalu, która byłaby potrzebna do uszkodzenia folii PCW (symulującej ludzką skórę) rozpiętej za próbką materiału rękawicy. Badanie to przeprowadzane jest standardowo z użyciem innego metalu.

Rękawice spawalnicze

Rękawice spawalnicze są zaliczane do kategorii II środków ochrony indywidualnej i chronią dłoń oraz przeguby pracownika podczas spawania. Norma stanowi połączenie kryteriów dotyczących testów rękawic, zawartych w normach PN-EN 388 oraz PN-EN 407. Zgodnie z EN 388, rękawica spawalnicza musi chronić użytkownika przed czynnikami mechanicznymi, takimi jak obtarcia, przecięcia oraz przekłucia.

Norma wprowadza podział rękawic spawalniczych ze względu na własności ochronne i ich manualność, co motywuje do prawidłowego doboru rękawic do odpowiedniej metody spawania i występujących zagrożeń:

• Rękawice spawalnicze Typu A (MIG/MAG i MMA) - spełniają wyższe wymogi dotyczące ochrony termicznej i mechanicznej, ale kosztem ich manualności.
• Rękawice spawalnicze Typu B (TIG) - do prac wymagających dużej zręczności, np. spawanie metodą TIG.

Niektóre modele rękawic są sklasyfikowane jako Typ A/B.

Ochrona przed Zimnem (EN 511)

Norma EN 511 określa wymagania i metody badań dla rękawic ochronnych chroniących przed zimnem konwekcyjnym lub kontaktowym, aż do temperatury -50°C. Zimno to może być związane z warunkami klimatycznymi lub działalnością zawodową w przemyśle.

Parametry są przedstawiane w formie piktogramu z trzema cyframi, gdzie każda cyfra oznacza poziom ochrony (od 0 do 4 dla A i B, 0 lub 1 dla C):

Odporność na zimno konwekcyjne to odporność na straty ciepła na drodze konwekcji (wyrażana za pomocą izolacyjności cieplnej, w m²K/W). Odporność na zimno stykowe to odporność na straty ciepła podczas kontaktu z zimnym przedmiotem (wyrażana za pomocą oporu cieplnego, w m²K/W).

Ochrona przed Substancjami Chemicznymi i Mikroorganizmami (EN ISO 374, EN 16523-1)

Norma EN ISO 374 określa wymagania dotyczące rękawic chroniących użytkownika przed chemikaliami i/lub mikroorganizmami. Definiuje terminologię dotyczącą materiału na rękawice, degradacji, przesiąkania, przenikania środków chemicznych stosowanych do badań, oraz czasu przebicia.

Norma wyszczególnia metodę badań celem określenia odporności na przesiąkanie dla rękawic chroniących przed produktami chemicznymi i/lub przed mikroorganizmami (EN 16523-1). Dotyczy określenia odporności materiałów wchodzących w skład rękawic na przenikanie produktów chemicznych potencjalnie niebezpiecznych, nie w postaci gazowej, w przypadku ciągłego kontaktu z nimi. Ta metoda badania jest odpowiednia do oceny ochrony przed ciekłymi substancjami chemicznymi, które mogą być zbierane jedynie przez ciekłe lub gazowe media zbierające. Nie jest odpowiednia do oceny mieszanin substancji chemicznych, z wyjątkiem roztworów wodnych.

Właściwości Elektrostatyczne (EN 16350, EN 1149)

Norma EN 1149 ustala minimalne wymagania elektrostatyczne i metody prób dla rękawic ochronnych i odzieży rozpraszającej elektryczność statyczną celem uniknięcia powstawania iskier mogących wywoływać pożary. Wymagania te mogą być niewystarczające w otoczeniu łatwopalnym, wzbogaconym w tlen.

Norma EN 16350:2014 jest pierwszą normą europejską określającą warunki badań i minimalne wymagania dotyczące właściwości elektrostatycznych rękawic ochronnych stosowanych w obszarach zagrożonych pożarem i wybuchem (strefy ATEX). Rezystancja skrośna (Rv) musi być niższa niż 1,0 × 10⁸ omów (Rv < 1,0 × 10⁸ Ω), a testy przeprowadzane są w atmosferze o temperaturze 23 ±1°C i względnej wilgotności powietrza 25 ±5%.

WAŻNE: Rękawice ochronne rozpraszające ładunek elektrostatyczny są skuteczne tylko przy uziemieniu użytkownika przez rezystancję mniejszą niż 10⁸ omów. Rękawice testowane zgodnie z normą DIN EN 16350:2014 mogą być używane do wszystkich zastosowań ochrony produktów ESD i stanowią istotne ogniwo w łańcuchu uziemienia (rękawice - odzież ochronna - obuwie - ziemia). Rękawice spełniające wymagania mogą być oznaczone piktogramem elektrostatycznym. Dla innych właściwości elektrostatycznych (metoda testowa EN 1149-1 lub EN 1149-3) brak piktogramu.

Ochrona przed Porażeniem Prądem Elektrycznym (EN 60903)

Norma EN 60903 definiuje wymagania dotyczące rękawic izolacyjnych bez mechanicznego wzmocnienia, przeznaczonych do prac pod napięciem. Robocze rękawice elektroizolacyjne są przeznaczone do ochrony rąk przed porażeniami prądem elektrycznym do 1kV przy pracach pod napięciem. Jeśli mamy do czynienia z wyższym napięciem, możliwe jest ich stosowanie jedynie jako sprzęt pomocniczy.

Wyroby z materiału izolacyjnego wykorzystywane do prac pod napięciem podzielono na 6 klas, które różnią się od siebie właściwościami elektrycznymi. Każdej z tych klas odpowiada konkretna wartość napięcia probierczego.

Ochrona przed Drganiami i Wstrząsami Mechanicznymi (EN ISO 10819)

Norma EN ISO 10819 określa wymogi wykonywania testów w obszarze dłonicy. Nie ma wymogów co do przeprowadzania testów w obszarze palców. Urazami, które mogą wystąpić w wyniku narażenia na wibracje mechaniczne i wstrząsy, są blanszowanie palców, skurcze, drętwienie oraz utrata koordynacji i zręczności. Objawy nasilają się w niskich temperaturach i mogą trwać od pięciu do 15 minut. Zespół tych zmian, zwany „zespołem wibracyjnym”, jest uznawany w wielu krajach, w tym również w Polsce, za chorobę zawodową.

Dla zabezpieczenia się przed negatywnymi skutkami wibracji czy też ich ograniczenia zaleca się stosowanie rękawic antywibracyjnych. Ich stosowanie może nie tylko ograniczyć drgania transmitowane z narzędzi do rąk operatora, ale też zabezpiecza ręce przed niską temperaturą i wilgocią, które potęgują skutki oddziaływania drgań, przyspieszając pojawienie się i rozwój choroby wibracyjnej. Rękawice antywibracyjne znajdują się w wykazie środków ochrony indywidualnej podlegających obowiązkowej certyfikacji.

Ochrona przed Promieniowaniem Jonizującym i Skażeniami Promieniotwórczymi (EN 421)

Norma EN 421 określa wymagania oraz metody badania rękawic ochronnych przed promieniowaniem jonizującym oraz skażeniami promieniotwórczymi. Dotyczy rękawic oferowanych do ochrony dłoni oraz innych części rąk i ramion.

Rękawice Medyczne Jednorazowego Użytku (EN 455, Rozporządzenie MDR 2017/745)

Zgodnie z Rozporządzeniem MDR 2017/745, wyroby medyczne klasyfikuje się do jednej z czterech klas ryzyka: klasy I, IIa, IIb i III. Jeśli rękawiczki są sterylne (jałowe) - proces sterylizacji musi być oceniony przez jednostkę notyfikowaną, mimo że produkt pozostaje w klasie I (tzw. "sterylne klasy I").

Norma EN 455 w różnych częściach określa:

• Wymagania i metody badania właściwości fizycznych rękawic medycznych jednorazowego użytku (tj. rękawic chirurgicznych i rękawic diagnostycznych/zabiegowych) w celu zagwarantowania, że zapewniają one i utrzymują w czasie użytkowania odpowiedni poziom ochrony przed wzajemnym zakażeniem i zanieczyszczeniem zarówno pacjenta, jak i użytkownika.
• Wymagania dotyczące oceny bezpieczeństwa biologicznego rękawic medycznych jednorazowego użytku.
• Wymagania i metodę badania rękawic medycznych do jednorazowego użytku w celu wyznaczenia okresu trwałości wyrobu.

UWAGA: Jeśli celem jest zapewnienie innych cech ochronnych, np. przed zagrożeniami mechanicznymi, termicznymi, rozproszeniem elektrostatycznym itd., mają dodatkowo zastosowanie właściwe normy.

Rękawice przeznaczone do Kontaktu z Żywnością (Rozporządzenie WE nr 1935/2004)

Materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością muszą spełniać wymagania Rozporządzenia (WE) nr 1935/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 2004 r. w sprawie materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. W jakimkolwiek przypadku wyroby te nie mogą powodować przenikania do żywności substancji w ilościach, które mogą: stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka, powodować niemożliwe do przyjęcia zmiany w składzie takiej żywności lub powodować pogorszenie jej cech organoleptycznych.

Materiały Stosowane w Rękawicach Ochronnych

Na rynku znaleźć możemy duży wybór rękawic BHP, wykonanych z różnorodnych materiałów, co przekłada się na ich specyficzne właściwości ochronne:

• Rękawice skórzane i wzmacniane skórą: Wytrzymałe, często używane do prac mechanicznych.
• Rękawice bawełniane, poliestrowe, stylonowe, poliamidowe: Podstawowe dzianiny, często powlekane dla zwiększenia odporności.
• Rękawice powlekane (poliuretanem, lateksem, nitrylem): Zapewniają lepszą chwytność, wodoodporność i odporność chemiczną.
  • Rękawice nitrylowe: Odporne na oleje, smary, wiele chemikaliów.
  • Rękawice lateksowe: Elastyczne, dobra chwytność, często w medycynie.
• Rękawice aramidowe (np. Kevlar®, Twaron®), polietylenowe (Dyneema®, Spectra®), z włókien szklanych: Charakteryzują się bardzo wysoką odpornością na przecięcia i rozdarcia.
• Rękawice z plecionki pierścieni metalowych: Stosowane do ochrony przed przecięciami i ukłuciami ostrymi narzędziami, np. w przemyśle mięsnym.
• Materiały izolacyjne: Stosowane w rękawicach chroniących przed prądem elektrycznym.

Dobór i Rozmiary Rękawic Ochronnych

Wybierając rękawice ochronne, należy pamiętać, że ich przeznaczenie jest ściśle związane z rodzajem czynnika szkodliwego. Ważne jest, aby dopasować rękawice do konkretnego zagrożenia i specyfiki wykonywanej pracy. Rozmiary rękawic ochronnych mogą być wyrażone w standardowych oznaczeniach (S, M, L, XL) lub w calach (w zakresie od 5 do 11).

tags: #rekawice #strazackie #opis