Region Słopnic i okolic, w tym obszary w kierunku Golcowej, charakteryzuje się bogatą historią i aktywną działalnością społeczności lokalnych. Oprócz pielęgnowania pamięci o wydarzeniach wojennych, istotną rolę odgrywają tu Ochotnicze Straże Pożarne, angażujące się w różnorodne działania na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju wspólnoty.
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w Regionie
Ochotnicze Straże Pożarne pełnią kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa oraz wspieraniu rozwoju społeczności lokalnych. Ich szeroki zakres działalności obejmuje:
- Udział w działaniach ratowniczych i zabezpieczających przeprowadzanych w czasie pożarów, klęsk żywiołowych, zagrożeń ekologicznych, katastrof, wypadków i innych zdarzeń zagrażających życiu, zdrowiu i mieniu człowieka oraz środowisku naturalnemu.
- Współdziałanie z organami samorządu terytorialnego oraz Państwową Strażą Pożarną i innymi podmiotami w zapobieganiu pożarom, klęskom żywiołowym i innym miejscowym zagrożeniom.
- Działania na rzecz ochrony środowiska i promocji zdrowia.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach oraz sposobach zapobiegania tym zagrożeniom i ochrony przed ich skutkami.
- Prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej oraz rozwijanie wśród członków OSP i mieszkańców kultury, sportu, rekreacji i wypoczynku.
- Prace wychowawczą i szkoleniową wśród dzieci i młodzieży ze szczególnym uwzględnieniem problematyki bezpieczeństwa.
- Wspomaganie rozwoju wspólnot i społeczności lokalnych oraz reprezentowania ich i OSP w organach samorządowych i przedstawicielskich.
- Działalność charytatywną i niesienie pomocy humanitarnej.
- Kształtowanie wśród członków świadomości narodowej, pielęgnowanie polskości i tradycji, propagowanie postaw obywatelskich i patriotycznych.
Ścieżka Historyczna 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK - Śladami Konspiracji w Beskidzie Wyspowym
Dzięki staraniom członków Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznych 1. psp AK, powstała ścieżka historyczna, która stanowi żywą lekcję historii. Ścieżka prezentuje losy żołnierzy Armii Krajowej na ziemi limanowskiej oraz działalność odtworzonej we wrześniu 1944 roku jednostki podziemnego wojska polskiego - 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK im. kpt. Julian Krzewickiego „Filipa”. Uroczyste obchody 70. rocznicy powstania 1. psp AK odbyły się 20 września 2014 roku.
Podczas wędrówki ścieżką można dowiedzieć się, czym była Armia Krajowa i jakie działania podejmowała w czasie II wojny światowej na obszarze Beskidu Wyspowego i Gorców. Uczestnicy poznają sylwetki niezwykłych postaci, których wojenna zawierucha często rzucała na odległe zakątki Syberii, pustynne piaski dalekiego Iranu czy w polskie Beskidy. Ścieżka przybliża także historię 13 żołnierzy cichociemnych, którzy w 1944 roku znaleźli się na Podhalu.
Leśna wędrówka historycznym szlakiem pozwala dowiedzieć się, gdzie gromadzili się żołnierze podziemnego wojska, oraz odszukać zapomniane gajówki, leśniczówki i leśne meliny partyzanckie. Historia przedstawiona na ścieżce to także tragiczne wydarzenia związane z ofiarami, jakie ponosiła cywilna ludność w walce z niemieckim okupantem. Na ścieżce znajdują się szczegółowe informacje dotyczące katastrofy niemieckiego samolotu Heinkel He-111 w styczniu 1944 roku w rejonie Mogielicy.
To wszystko to tylko wycinek historii przedstawionej na ścieżce.
Przebieg i Punkty na Ścieżce Historycznej
Ścieżka historyczna została wytyczona na terenie gminy Słopnice, prowadząc przez Słopnice Górne i Podmogielicę, aż do tak zwanych Wyrębisk na Zalesiu. Trasa, o długości ok. 15 km, obejmuje 12 kluczowych punktów.
Dojazd do Ścieżki
Do ścieżki można dojechać z kilku stron. Jadąc od Krakowa w kierunku na Nowy Targ, w Lubniu należy skręcić na drogę krajową nr 28, przejechać przez Mszanę Dolną i kierować się na Limanową. Kilka kilometrów przed Limanową, w miejscowości Zamieście, skręca się w prawo na drogę powiatową (1613 K) do Słopnic. Dalej przejeżdża się przez Słopnice (ok. 5 km), aż do Słopnic Górnych.
Punkt 1: Leśniczówka Franciszka Gęsiaka
Kierując się na Zalesie, dojeżdżamy do Słopnic Górnych. Po prawej stronie znajduje się Zespół Szkoły Podstawowej i Przedszkola w Słopnicach im. Jana Pawła II. Jest to początek ścieżki historycznej. Inną alternatywą jest pozostawienie samochodu około 300 metrów wyżej, na parkingu parafialnym przy kościele Najświętszej Panny Marii Częstochowskiej.
Do Leśniczówki Franciszka Gęsiaka prowadzi asfaltowa droga o długości około 3 km, dostępna również samochodem. Obok niej znajduje się punkt edukacyjny Nadleśnictwa Limanowa, gdzie umieszczono tablice informacyjne ścieżki 1. psp AK oraz ścieżki przyrodniczej na Ostrą.
Punkt 2: Pomnik Partyzancki obok remizy OSP w Słopnicach Górnych
Po powrocie do Słopnic Górnych (z Leśniczówki Gęsiaka można wrócić asfaltem lub oznakowaną ścieżką przez lasy u podnóża góry Cichoń, ok. 3 km) udajemy się do punktu nr 2 - Pomnika Partyzanckiego, zlokalizowanego obok remizy OSP.
Punkt 3: Zrzutowisko "Sójka" na Dzielcu
Następnie dalej ścieżką, obok remizy i kościoła, w górę w kierunku wzgórza Dzielec (ok. 2 km). Po dotarciu na polanę u podnóża Dzielca można zapoznać się z historią zrzutów alianckich dla Armii Krajowej na ziemi limanowskiej oraz poznać sylwetki obcokrajowców walczących w Beskidzie Wyspowym z niemieckim okupantem.
Punkt 4: Samochód Hansa Franka i Przełęcz Słopnicka
Ze zrzutowiska przemieszczamy się za oznakowaną ścieżką w kierunku Przełęczy Słopnickiej do punktu 4 (ok. 2,3 km). Trasa została tak zbudowana, że praktycznie cały czas, przy dobrej pogodzie, można podziwiać panoramę północno-wschodniej części Beskidu Wyspowego, włącznie z pasmem Łososińskim. Na przełęczy docieramy do punktu 4: Samochód Hansa Franka. Dalej na przełęczy, po stronie północnej, rysują się panoramy Beskidu Wyspowego, natomiast po stronie południowej - pasma Gorców na tle Tatr. Do kolejnego punktu nr 5 pozostaje około 1 km.
Na Przełęcz Słopnicką można dotrzeć również samochodem jadąc od strony południowej. Z drogi wojewódzkiej nr 968 Mszana Dolna - Zabrzeż, w Kamienicy skręcamy na drogę powiatową (1609 K) na Limanową. W miejscowości Zalesie skręcamy w lewo w kierunku Zamieścia i docieramy do Przełęczy Słopnickiej. Przy głównej drodze na Przełęczy Słopnickiej widnieje drogowskaz i skręt w prawo do Tras Narciarstwa Biegowego. Skręcając w prawo, po 3 kilometrach jesteśmy na parkingu na Wyrębiskach Zalesiańskich, skąd drogowskazy prowadzą ścieżkę historyczną do punktu nr 5 - Leśniczówki Andrzeja Florka i dalej partyzanckim szlakiem.
Punkt 5: Leśniczówka Andrzeja Florka na Wyrębiskach Zalesiańskich
Jest to jedno z najważniejszych miejsc na ścieżce. Po drodze, po lewej stronie, można spotkać zabudowania leśniczówki. Przed nimi znajduje się tablica informacyjna ze zdjęciami z epoki oraz historiami o żołnierzach cichociemnych, ćwiczeniach i koncentracjach 1. psp AK w rejonie leśniczówki.
Punkt 6: Krzyż Partyzancki
Wędrując od leśniczówki Florka wzdłuż zielonego szlaku PTTK oraz oznakowań ścieżki historycznej, udajemy się do partyzanckiego krzyża (ok. 600m), który przed laty był miejscem partyzanckich uroczystości: leśnych ślubów, pogrzebów, mszy świętych.
Punkty 7 i 8: Leśniczówka Józefa Misiury i Katastrofa Heinkla He-111
Po około 2 km marszu ścieżka historyczna odbija z zielonego szlaku PTTK i trawersuje do żółtego szlaku z Mogielicy do Przełęczy Chyszówki i Tymbarku. Schodzimy żółtym szlakiem do przecięcia ze stokówką (trasa narciarska). Na skrzyżowaniu widnieją drogowskazy kierujące do punktów nr 7 i 8.
Punkt 7 to Leśniczówka Józefa Misiury - kolejny punkt konspiracji, ruiny dawnej meliny partyzanckiej. Poniżej polany, w jej sąsiedztwie, znajdują się słopnickie osiedla Proroki i Nowiny, gdzie jesienią i zimą 1944 roku kwaterował sztab 1. psp AK.
Trasa ścieżki powraca od punktu nr 7 żółtym szlakiem do stokówki. Według kierunkowskazu przemieszczamy się do kolejnego punktu, oddalonego o 1,5 km. Na miejscu (Punkt 8) ustawiona jest pamiątkowa tablica zawierająca zdjęcia oraz opis badań nad identyfikacją niemieckiej maszyny, rozbitej pod koniec stycznia 1944 roku na stokach Mogielicy - samolotu Heinkel He-111.
Punkt 9: Osiedle Groń - Gospodarstwo Kurnytów i Widok na Golcową
Podążając od punktu 8, wędrujemy stokówką oznakowaną ścieżką około 1 km. Schodzimy na punkt widokowy nad osiedlem Groń, które jest najwyżej położonym osiedlem w Słopnicach. To miejsce, gdzie rozwijała się cywilna konspiracja w czasie II wojny światowej poprzez prowadzone nasłuchy zagranicznych stacji radiowych, co było zakazane przez niemieckie władze. Nasłuchy prowadził Stanisław Kurnyta, a w działalność byli zaangażowani członkowie rodziny oraz członkowie Związku Walki Zbrojnej (później Armii Krajowej) i Ruchu Ludowego (chłopskiej konspiracji).
Na punkcie można podziwiać inną historyczną panoramę - fragment przebiegu linii frontu w grudniu 1914 roku w czasie tak zwanej bitwy na Jabłońcu w ramach operacji łapanowsko-limanowskiej. Z tego miejsca roztacza się również widok w kierunku Golcowej.
Punkt 10: Miejsce Odprawiania Mszy Partyzanckich na Ryżowskich Łąkach
Z punktu nad osiedlem Groń przemieszczamy się około 1 km, według oznakowań ścieżki, przez potok do polany na tak zwanych Ryżowskich Łąkach. Latem 1944 roku dla żołnierzy placówek Obwodu AK Limanowa oraz OP „Wilk” były odprawiane msze święte.
Punkt 11: Słopnice Górne - Magorzyca. Dom Rodziny Dawiec
Na polanę Magorzyca docieramy, przemieszczając się wyznaczonym szlakiem przez potok polną drogą około 700 m. Przy rozwidleniu dróg u podnóża Dzielca znajduje się tablica informacyjna zawierająca fotografie oraz wiadomości dotyczące działalności Adama Dawca i jego rodziny w czasie II wojny światowej. Polana Magorzyca była miejscem pobytu żołnierzy I batalionu II kompanii 1. psp AK. W zabudowaniach znajdował się prowizoryczny magazyn z zaopatrzeniem ze zrzutu na Dzielcu oraz kamienna piwniczka, która pełniła funkcję aresztu.
Punkt 12: Leśniczówka Jana Lisowskiego
Ostatnim punktem ścieżki jest nieistniejąca już Leśniczówka Jana Lisowskiego. Dom oraz jego zabudowania znajdowały się w majątku rodziny Zofii Turskiej z Tymbarku i stanowiły punkt kontaktowy dla żołnierzy Armii Krajowej. W sierpniu 1944 roku odbywały się tam szkolenia Wojskowej Służby Kobiet w ramach Obwodu AK Limanowa. Obecnie na miejscu leśniczówki stoi budynek koła łowieckiego „Orlik”. Obok domu znajduje się obelisk z tablicą upamiętniającą wydarzenia z czasów wojny oraz duży parking z wiatą i miejscem do rozpalenia ogniska.