Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Skale należy do najstarszych straży ogniowych w Kongresówce. Na podstawie zachowanych, choć nielicznych źródeł, przyjęto, że OSP w Skale została założona 10 października 1910 roku.
Początki i Powstanie Jednostki
Historyczne Przyczyny Powstania
Co było przyczyną utworzenia jednostki w miasteczku? Odpowiedź jest prosta - liczne pożary, które trawiły Skałę już od jej założenia. Mieszkańcy miasta bali się "czerwonego kura", który przynosił śmierć i stratę dorobku całego życia. Drewniana zabudowa, wąskie ulice i brak wody powodowały, iż każdy pożar groził zniszczeniem osady.
Patron Strażaków - Święty Florian
Stąd też na małomiasteczkowych rynkach, również w Skale, stoi Św. Florian - patron strażaków, czyli fajermanów. Przedstawiony jest on jako rzymski żołnierz z hełmem na głowie, z piersią pokrytą karpiowatą łuską karaceny, ze skopiem, z którego wylewa się woda na objęty płomieniami dom.
Skała na Przestrzeni Dziejów - Walka z Ogniem
Historyczne Pożary Miasta
Mieszkańcy Skały nie bez powodu bali się pożarów, gdyż miasto wielokrotnie stawało w płomieniach. W 1611 roku zanotowano "nowy" pożar miasta, co sugeruje, że w poprzednim stuleciu miały miejsce inne katastrofy. Klęski i pożary odnotowano również w okresie najazdu szwedzkiego. 8 grudnia 1737 roku źródła parafialne wymieniają pożar kościoła, który zapewne nie ominął również części miasta. 22 czerwca 1763 roku wybuchł kolejny pożar w domu mieszczanina Dominika Minodzkiego i, jak zapisano, "całe miasto obrócił w perzynę". Spalił się wówczas również kościół i zabudowa plebańska. 27 sierpnia 1810 roku kolejny pożar miasta uniemożliwił jego dalszy rozwój.
W 1914 roku Skała poniosła kolejne straty. Wówczas wybuchły dwa pożary: 4 maja pożar strawił całą osadę, naruszając także kościół parafialny. Na przełomie listopada i grudnia 1914 roku miasteczko paliło się potrójnie, co było efektem prowadzenia działań wojennych na froncie rosyjsko-austro-węgierskim. Początek II Wojny Światowej i zajęcie Skały przez wojska niemieckie doprowadziły do kolejnego pożaru miasta, które uległo zniszczeniu w około 60%. W późniejszych latach Skała na szczęście nie przeżywała już tak wielkich katastrof, chociaż zdarzały się pojedyncze, spektakularne pożary domów mieszkalnych i stodół.
Pionierzy i Organizacja
Założyciele i Pierwszy Zarząd
Wśród założycieli OSP w Skale znaleźli się:
- ks. Władysław Musielewicz - ówczesny proboszcz i pierwszy prezes,
- Karol Majewski - właściciel apteki,
- dr. Bolesław Pękala - lekarz,
- Stefa Renner - adwokat,
- Józef Opalski - kupiec,
- Franciszek Wilk,
- Jakub Srebnicki,
- Walenty Krawczyk - rolnicy.
W wyborach pierwszym naczelnikiem został Karol Majewski, a jego zastępcą Stefan Renner.
Struktura i Wyposażenie Początkowe
Skalska Straż liczyła 102 czynnych członków. W jej składzie znaleźli się miejscowi Żydzi oraz naczelnik poczty, Rosjanin Pieche. Jednostkę podzielono wówczas na 5 oddziałów: pierwszy stanowili topornicy, drugi ratownicy, trzeci sikawkowi, czwarci wodniacy i piąty porządkowi.
W 1913 roku w warszawskiej firmie Trecera zakupiono dwie pompy za 440 rubli, dwie beczki za 340 rubli oraz dzwonek alarmowy za 22 ruble.
Pierwsza Remiza i Rola w Społeczności
Lokalizacja i Budowa
Sprzęt strażacki przetrzymywany był początkowo w budynku sklepu na rynku (obecnie budynek Gminy). Na budowę nowej remizy trzeba było czekać aż do 1917 roku. Umiejscowiono ją przy placu u zbiegu ulicy Olkuskiej i Dworskiej.
Działalność Społeczna i Kultywowane Tradycje
Coraz wyraźniej Skalska Straż zapisywała się w życiu publicznym miasteczka poprzez swoją działalność. Funkcje prezesa i naczelnika straży uchodziły za najbardziej dostojne z lokalnych stanowisk. Sama jednostka wytworzyła wiele obyczajów zbliżających ludzi i umacniających więzi towarzyskie. Strażacy stanowili ważny element obchodów w mieście rozmaitych uroczystości państwowych, lokalnych czy też kościelnych. Organizowano uroczyste akademie, capsztyki, pochody, przedstawienia teatralne. Remiza była wówczas udekorowana flagami państwowymi, a główne uroczystości poprzedzało nabożeństwo w parafialnym kościele.
Szczególną rolę odgrywało święto patrona strażaków, Św. Floriana, które przypada corocznie 4 maja. Tego dnia składano wieńce na grobach zmarłych kolegów, organizowano pokazowe ćwiczenia strażackie, zabawy i festyny. Nie zapomniano o przystrojeniu figury patrona na Skalskim rynku. Nieodzownym elementem, który przetrwał do dziś, stał się udział strażaków we wszelakiego rodzaju uroczystościach religijnych. Na przykład w Wielkanoc pełnią wartę przy grobie Jezusa, w Boże Ciało zawsze przy figurze patrona budują ołtarz, noszą baldachim jako asysta, reprezentują OSP jako poczet sztandarowy. Uczestniczą w uroczystościach ślubnych swoich członków oraz żegnają swoich zmarłych kolegów.
Ewolucja Przywództwa
Prezesi i Naczelnicy w Okresie Przedwojennym i Powojennym
W okresie przedwojennym i powojennym funkcje prezesa i naczelnika pełnili między innymi:
- Walenty Krawczyk - rolnik,
- Jan Kościuszko - lekarz,
- Zygmunt Wilk,
- Stefan Renner - adwokat,
- Andrzej Starczyński,
- Piotr Jankowski,
- Mikołaj Srebnicki,
- Józef Koćma,
- Franciszek Srebnicki,
- Piotr Dorman.
Rozwój po II Wojnie Światowej i Nowa Remiza
Modernizacja Sprzętu
Po II Wojnie Światowej, w miarę potrzeb, starano się o zwiększenie taboru przeciwpożarowego. W 1951 roku OSP Skała zakupiła od gromady za kwotę 2000 zł samochód marki Bedford.
Projekt i Budowa Nowej Strażnicy
Głównym celem było jednak wybudowanie nowej murowanej strażnicy. Pierwsze przymiarki rozpoczęto jeszcze w 1955 roku, ale dopiero okoliczności 1956 roku wpłynęły na realizację tego projektu. Dzięki wsparciu prezesa OSP - Stefana Rennera oraz poparciu Zygmunta Wilka - Przewodniczącego Gminnej Rady Narodowej w Skale, miejscowa straż otrzymała od gminy plac przy ul. Krakowskiej 34 ze znajdującym się w ruinie tzw. domem starców. W ciągu trzech lat rozebrano stary budynek i przygotowano plac pod nową budowę.
6 września 1959 roku, w czasie uroczystości poprzedzonej mszą świętą, wmurowano kamień węgielny pod nową remizę. Dokonano tradycyjnej zbiórki pieniężnej - hojność Skalan i gości była duża; zebrano wówczas 9446 złotych, które okazały się sporym wsparciem w budowę nowego obiektu.
Obok Stefana Rennera - prezesa OSP, pomocną rolę odgrywali wówczas: Wilk Władysław - sekretarz OSP, Miklaśiński Józef - skarbnik oraz druhowie: Boroń Władysław, Morawski Daniel, Boroń Franciszek, Zadęcki Mikołaj, Kafel Mieczysław, Marciński Antoni, Gazda Tadeusz, Wardyński Stanisław, Zadęcki Szymon, Majewski Józef, Jankowski Mieczysław, Michalski Kazimierz, Jankowski Roman, Żmudzki Franciszek, Domagalski Zygmunt, Morawski Antoni, Srebnicki Piotr.
Wyposażenie i Warunki w Nowej Remizie
Skalska Straż liczyła w 1958 roku 54 czynnych członków oraz 10-osobową drużynę żeńską. Na stanie jednostki znajdowały się: dwie sikawki motorowe, motopompa oraz samochód Star-25 otrzymany w darze od WZSP w Krakowie. Jako zabezpieczenie w miasteczku ulokowano 5 zbiorników wodnych na wypadek pożaru, bowiem w tamtym okresie Skała nie posiadała jeszcze sieci wodociągowej.
Budowę remizy ukończono w 1968 roku. Składała się ona z 3 boksów i sali widowiskowej na piętrze.
Dalsze Przeznaczenie i Rola Społeczna Remizy
Właśnie w nowo wybudowanej remizie ulokowano kino "Grota", które przetrwało do końca lat 70. XX wieku. Później sala służyła jako miejsce okolicznościowych zabaw i wesel. W połowie lat 80. została udostępniona Gminnemu Ośrodkowi Kultury (GOK), który organizował turnieje, masowe imprezy dla młodzieży i mieszkańców miasta, zapraszając popularnych wówczas polskich artystów, m.in. Krystynę Giżowską, Irenę Jarocką czy grupę Pod Budą. W latach 90. w pomieszczeniach na parterze GOK otworzył klub młodzieżowy "Pokusa". Ostatnie lata przyniosły otwarcie nowego klubu młodzieży "Florian", działającego pod patronatem Rady Miejskiej oraz pełnomocnika ds. przeciwdziałania alkoholizmowi.
Współczesność i Aktywność
Integracja z Krajowym Systemem Ratowniczo-Gaśniczym
Od początku lat 90. XX wieku Skalska Jednostka należy do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). OSP Skała liczyła wówczas 38 członków czynnych, 12 członkiń drużyny żeńskiej, 12 druhów drużyny młodzieżowej oraz 12 osób wspierających - ogółem 74 osoby. Na wyposażeniu jednostki znajdowały się: dwa samochody bojowe (GCBA - Jelcz i GBA - Star) przekazane z PSP Kraków, 4 motopompy (w tym: 2 - P04, 1 - P03 oraz jedna pompa szlamowa), piła motorowa i 3 rodzaje węży.
Modernizacja i Remonty Strażnicy
Od tego czasu stale trwa remont i przebudowa wysłużonej strażnicy. Wymieniono okna i centralne ogrzewanie, wykonano nowe toalety, wymieniono drzwi garażowe, wybudowano nowe sanitariaty oraz kabiny natryskowe. W 2005 roku rozpoczęto budowę nowej klatki schodowej, wyremontowano kuchnię z zapleczem chłodniczym. W następnym roku przygotowano nowy boks dla samochodu przystosowanego do ratownictwa drogowego. Zamontowano nową bramę garażową. W 2009 roku rozpoczęto ocieplanie budynku oraz wymieniono blachę dachu i wieżyczki, dokończono układanie kostki brukowej na placu przed remizą. Realizacja wszystkich tych prac była i jest możliwa dzięki szczególnej ofiarności społeczeństwa Skały. Ogromną pomoc finansową udzielał przez ten okres Urząd Miasta i Gminy Skała, Rada Miejska oraz Rada mieszkańców Skały. Corocznie z odpisu sołeckiego duże środki finansowe wspierały jednostkę i przyczyniły się do pięknego wystroju strażnicy w Skale.
Remont remizy OSP w Gwoźnicy Górnej
Służba Mieszkańcom: Wybrane Akcje Ratownicze
Warto podkreślić olbrzymi udział Druhów-Strażaków w licznych akacjach pożarowych na terenie Skały, Gminy, Powiatu i Województwa. W swojej 100-letniej działalności Skalscy Strażacy zostali odnotowani jako ofiarni i odważni druhowie, którzy ratowali płonący dwór w Niedźwiedziu k. Słomnik na początku XX wieku. W latach 70. brali udział w gaszeniu i zabezpieczaniu dużego pożaru w zakładach Czechowicach-Dziedzicach. W 1992 roku Druhowie gasili olbrzymi pożar lasów w okolicach Olkusza. Kilku z nich otrzymało medale "Za Ofiarność" wręczone prezesowi ZKOSP Waldemarowi Pawlakowi. W 1996 roku ratowano Dolinę Prądnika i kościółek na Wodzie w Ojcowie w czasie pamiętnej powodzi. Podobnie było w 1997 roku, kiedy ratowano gospodarstwa i domy w Ojcowie, Sułoszowej, Młynach, Grodzisku oraz Minodze.
W 2008 roku Druhowie ze Skały musieli po raz kolejny bronić mieszkańców przed klęskami żywiołowymi. W trakcie mroźnej i ciężkiej zimy walczyli z osadzającą linie energetyczną szadzią, zabezpieczali drogi, likwidowali zlodowaciałe i popękane gałęzie oraz drzewa. Wiosną liczne deszcze spowodowały powódź w dorzeczu Wisły. OSP Skała pomagała mieszkańcom Ojcowa i Doliny Prądnika oraz wzięła udział w zabezpieczaniu terenów zalanych przez Wisłę w Krakowie.
Symbole Jednostki i Uroczystości Jubileuszowe
Skalscy Strażacy posiadają swój sztandar. Widnieje na nim patron Św. Florian, wokół którego umieszczono symboliczny napis: "Bogu na chwałę, Bliźniemu na ratunek". Na uroczystości 100-lecia OSP Skała, która odbyła się 21 sierpnia 2010 roku, druhowie otrzymali nowy sztandar dla swojej jednostki. Wykonany on został przez Siostry Norbertanki z Klasztoru w Imbramowicach. Pięknym akcentem jubileuszowym była odbyta 26 czerwca przez członków OSP Skała wraz z rodzinami dziękczynna pielgrzymka do Sanktuarium Maryjno-Pasyjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej, aby dziękować Bogu za pośrednictwem Matki Boskiej Kalwaryjskiej i Św. Floriana za sto lat istnienia jednostki.