Historia ochrony przeciwpożarowej w Tczewie ma swoje głębokie korzenie, sięgające XIX wieku. Na przestrzeni lat formacje strażackie ewoluowały, od jednostek przymusowych po wyspecjalizowane Ochotnicze i Zawodowe Straże Pożarne, które odegrały kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa mieszkańcom i infrastrukturze regionu.
Początki i rozwój Ochotniczej Straży Pożarnej w Tczewie
Ochotniczą Straż Pożarną miasta Tczewa założono z inicjatywy ówczesnego burmistrza Ludwiga Dembskiego 22 listopada 1896 roku. Była to trzecia, po gniewskiej i pelplińskiej, Ochotnicza Straż Pożarna na ziemi gniewsko-tczewskiej.
Pierwsze ćwiczenia bojowe przeprowadzono 7 marca 1897 roku, a uroczyste zaprzysiężenie zorganizowano 22 marca 1897 roku w sali progimnazjum przy obecnej ulicy Obr. Westerplatte. Do pierwszego dużego pożaru OSP zaalarmowano 20 listopada 1897 roku.
Ochotnicza Straż Pożarna miasta Tczewa wypełniała swoje obowiązki u boku Straży Przymusowej, nad którą sprawowała dozór. Straż Przymusową powołano w Tczewie w 1822 roku z mocy miejskiej ordynacji pożarowej uchwalonej w tym samym roku i zmodyfikowanej w oparciu o § 5 ff ustawy z dnia 11 marca 1850 roku o zarządzie policyjnym oraz § 78 ustawy z dnia 26 czerwca 1880 roku o ogólnej administracji kraju. W myśl tych postanowień każdy mieszkaniec płci męskiej w wieku od 18 do 60 roku życia obowiązany był do czynnego udziału w akcji gaśniczej oraz do wykonywania innych nakazów „w zakresie bezpieczeństwa pożarowego”. Tczewską „Przymusową” rozwiązano ostatecznie w 1934 roku.
Infrastruktura i wyposażenie remiz
Sprzęt gaśniczy, własność miasta, przechowywano w wydzielonej komorze przy ratuszu. W latach 1872/73 wybudowano kosztem 1683 talarów wolnostojącą remizę na Berlińskim Przedmieściu (obecnie plac Marszałka Piłsudskiego). Budynek ten uległ poważnym uszkodzeniom podczas pożogi 20 listopada 1897 roku.
Akt erekcyjny pod budowę nowej strażnicy przy ul. Lecha 11 wmurowano 4 maja 1898 roku, a koszt budowy (11000 marek) pokrył fiskus miasta. Pierwszym gospodarzem obiektu był Franciszek Murawski (do lutego 1940 roku). Pierwotną suszarnię rozebrano w 1928 roku, stawiając na tych samych fundamentach nową, 5-piętrową wspinalnię i suszarnię, którą z uwagi na zagrożenia budowlane rozebrano w 1949 roku. Obiekt z 1898 roku rozebrano w 1957 roku.
OSP Tczew należała do najlepiej wyposażonych jednostek w byłej Rejencji Gdańskiej. Straż dysponowała drabiną mechaniczną Magirus o wysięgu 18 m, różnymi drabinami przystawnymi, 3 sikawkami 4-kołowymi, 4 kadziami do przewozu wody, aparatem do odszukiwania zagruzowanych ze specjalną linią telefoniczną, prądownicami i wystarczającą ilością węży.
OSP Tczew w obliczu II wojny światowej
W przeddzień wybuchu II wojny światowej, do późnych godzin wieczornych, Straż tczewska gasiła duży pożar w zabudowaniach rolnika Bieleckiego w Miłobądzu. Już rano, przed godziną 5:00 dnia 1 września 1939 roku, pod dowództwem zastępcy naczelnika Wiktora Jelińskiego wyruszyła do walki z pożarem na terenie koszar, a pod kierownictwem Wiktora Śmiełowskiego do pożaru dworca. O godzinie 10:30, z rozkazu Komendanta Cywilnej Obrony Tczewa, OSP została oficjalnie rozwiązana.
W dniu 1 września 1939 roku jednostka uczestniczyła w akcji niesienia pomocy medycznej na terenie koszar i w okolicach dworca kolejowego, a następnie została ewakuowana do Świecia.
Powojenna odbudowa i rozwój
Pod koniec lutego 1945 roku Straż tczewską dyslokowano w okolicach Czatkowy, Pszczółek i Sobowidza wraz z całym wyposażeniem. W marcu Polacy przejęli ogołoconą remizę z jednym wypalonym samochodem Phenomen Granit 25 skrzynia (wężowy). Dzięki ich wspólnym wysiłkom tczewska OSP stała się pierwszą jednostką w województwie pomorskim, która wznowiła pełną działalność po wojnie.
W 1945 roku przy OSP zorganizowano posterunek zawodowy, przekształcony w 1952 roku. Na tej bazie powstaje Zawodowa Straż Pożarna miasta Tczewa.
Kolejowa Straż Pożarna w Tczewie i jej znaczenie
Kolejowa Straż Pożarna była specjalistyczną jednostką ratowniczą, powstałą jako Ochotnicza Straż w 1921 roku. Dawniej wszystkimi zdarzeniami na terenach należących do kolei zajmowała się zakładowa zawodowa straż pożarna. Obecnie brakuje specjalistycznej pomocy w tym zakresie.
Jeszcze kilka lat temu w województwie pomorskim istniały trzy jednostki specjalizujące się w ratownictwie kolejowym. Działały one przy zakładach PKP w Chojnicach, Gdyni i Tczewie. Wszystkie jednak zostały zlikwidowane. Mł. bryg. Waldemar Walejko wspomina, że w Gdyni, podobnie jak w Tczewie, komenda Państwowej Straży Pożarnej przejęła kolejowe etaty i obiekty, natomiast jednostki w Chojnicach nie ma już w ogóle.
Strażacy uważają, że ratownictwo kolejowe jest bardzo potrzebne. Jednym z miejsc, gdzie najczęściej dochodzi do wycieków substancji ropopochodnych czy innych niebezpiecznych dla środowiska naturalnego, jest stacja w Zajączkowie Tczewskim. Potrzebę ratownictwa kolejowego i tzw. ciężkiego chemicznego za zasadną uznają również policjanci z tczewskiej policji, którzy podkreślają, że taka jednostka ułatwiłaby zapewnienie bezpieczeństwa na drogach.
Historyczne fotografie Kolejowej OSP Tczew
- Tczew. Kolejowa Ochotnicza Straż Pożarna w Tczewie. Na zdjęciu wrak samochodu gaśniczego Phenomen Granit 25 oraz samochód gaśniczy marki Ford przydzielony OSP PKP Tczew przez Dyrekcję Okręgowych Kolei Państwowych w Gdańsku. Lata 40.
- Tczew. Kolejowa Ochotnicza Straż Pożarna w Tczewie. W kadrze widoczny fragment strażnicy przy obecnej ulicy Lecha 11. Lata 50.
- Tczew. Remiza i wspinalnia Kolejowej Ochotniczej Straży Pożarnej w Tczewie. Lata 60.
- Tczew. Ulica Gdańska. Zakładowa Zawodowa Straż Pożarna PKP w Tczewie. Pierwszy etap budowy remizy ZZSP PKP Tczew. Lata 80.
Modernizacja remiz OSP w Gminie Morzeszczyn (powiat tczewski)
W sobotę, 21 czerwca 2025 roku, w miejscowości Kierwałd, odbyła się uroczysta ceremonia otwarcia nowej remizy Ochotniczej Straży Pożarnej, połączona z przekazaniem dwóch nowych średnich samochodów ratowniczo-gaśniczych - dla jednostek OSP Kierwałd oraz OSP Morzeszczyn. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych, druhowie z jednostek OSP z terenu gminy Morzeszczyn, funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej oraz zaproszeni goście. Ceremonię rozpoczęto od symbolicznego przecięcia wstęgi przy wejściu do nowo wybudowanej remizy OSP Kierwałd, którego dokonali zaproszeni goście honorowi. Wydarzenie zakończyło się wspólnym spotkaniem integracyjnym.
Termomodernizacja i poprawa efektywności energetycznej
W lipcu ubiegłego roku podpisano umowy na modernizację trzech strażnic na terenie gminy Morzeszczyn. Dziś, po zakończeniu wszystkich robót, nastąpiło oficjalne podsumowanie tej inwestycji. Budynki OSP Boroszewo, OSP Dąbrówka Tczewska oraz OSP Turze przeszły kompleksowe prace, których głównym celem była poprawa efektywności energetycznej. Zmodernizowane obiekty są już w pełni gotowe i służą strażakom.
Zakres zrealizowanych prac obejmował:
- termomodernizację części dachowych oraz niezbędne roboty dekarskie we wszystkich budynkach,
- montaż instalacji fotowoltaicznych na dachach,
- wymianę drzwi zewnętrznych (w jednostce w Boroszewie).
Finansowanie inwestycji
Realizacja tego zadania była możliwa dzięki pozyskaniu zewnętrznych środków finansowych. Projekt został dofinansowany przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku w ramach ogólnopolskiego programu finansowania służb ratowniczych. Wysokość przyznanych dotacji dla poszczególnych jednostek wyniosła:
- OSP Boroszewo - do 144 473,00 zł
- OSP Dąbrówka Tczewska - do 170 182,00 zł
- OSP Turze - do 161 156,00 zł
Prace zostały wykonane przez firmy RP SOLAR Sp. z o.o. z Gdyni oraz J&J BUDOWNICTWO Sp. z o.o. z Tczewa. Nadzór inwestorski nad zadaniem sprawował Bartłomiej Górny z firmy GOBAR BUDOWNICTWO. Dzięki przeprowadzonym modernizacjom budynki jednostek będą generować znacznie niższe koszty utrzymania, a druhowie zyskali lepsze warunki do pełnienia służby.
