Historia ochrony przeciwpożarowej w Koninie i okolicach jest ściśle związana z rozwojem miasta oraz troską o bezpieczeństwo mieszkańców. Od początków XIX wieku, kiedy to ogień stanowił jedno z największych zagrożeń, po współczesne wyzwania, strażacy ochotnicy i zawodowi z regionu konińskiego odgrywają kluczową rolę w ratowaniu życia i mienia.
Początki Ochotniczej Straży Pożarnej w Koninie i Starówce
Ogień towarzyszył człowiekowi od zawsze. Z jednej strony dawał mu ciepło i pomagał przygotowywać pożywienie, z drugiej jednak stanowił śmiertelne zagrożenie, trawiąc majątki i niejednokrotnie zabierając ludzkie życie. W odpowiedzi na to zagrożenie, Ochotnicza Straż Pożarna w Koninie, która pierwotnie nosiła nazwę Straży Ogniowej Ochotniczej w Koninie, została oficjalnie powołana do życia 4 lipca 1874 roku. Obok straży w Kaliszu (1864), Częstochowie (1871) i Kielcach (1873) należy ona do jednych z najstarszych tego typu instytucji w dawnym Królestwie Polskim. W roku 2024 mija 150 lat, jak historia konińskiej jednostki splata się z historią kraju i miasta.
Współorganizatorem licznych wydarzeń upamiętniających tę bogatą historię jest Ochotnicza Straż Pożarna Konin - Starówka. Jednostka ta jest wpisana do Krajowego Systemu Ratowniczo - Gaśniczego i działa na rzecz ochrony życia, zdrowia i mienia przed pożarami, klęskami żywiołowymi, zagrożeniami ekologicznymi i innymi miejscowymi zagrożeniami.
Cenny sprzęt i historia wozu bojowego
Jednym z najbardziej niezwykłych elementów historii konińskiej straży pożarnej jest los zabytkowego samochodu Mercedes. Trafił on do Konina w 1942 roku i przez trzy lata był na wyposażeniu niemieckiej straży w mieście. W styczniu 1945 roku samochód wraz z polską załogą ewakuowano w głąb Rzeszy Niemieckiej. Przy pierwszej okazji strażacy uciekli, jednak nie zapomnieli o mercedesie, dokładnie zapisali jego numery i znaki szczególne. Samochód odnaleziono w Lubece w 1947 roku, a identyfikacja była łatwa, ponieważ widniały na nim symbole konińskiej jednostki strażackiej. Po załatwieniu formalności udało się sprowadzić wóz do Konina. Do połowy lat 70. brał czynny udział w akcjach strażackich. Służył także jako samochód propagandowy. Z uwagi na status pojazdu zabytkowego, renowacja samochodu została przeprowadzona pod kontrolą konserwatora zabytków.
Rozwój Ochotniczych Straży Pożarnych w Gminie Stare Miasto
OSP w Krągoli
W gminie Stare Miasto również istnieją jednostki OSP z bogatą historią. Uroczystości z okazji Powiatowo-Miejsko-Gminnego Dnia Strażaka oraz 100-lecia powstania Ochotniczej Straży Pożarnej w Krągoli rozpoczęła Msza święta. Początki istnienia OSP w Krągoli datuje się na kwiecień 1924 roku. Założycielami byli: Stanisław Bońka, Józef Budner i Wacław Bońka. Wójt gminy Stare Miasto, Dariusz Puchała, podkreślił: "Sto lat temu z troski o bezpieczeństwo lokalnej społeczności, powstała jednostka OSP w Krągoli. W tamtych czasach, bez dostępu do nowoczesnego sprzętu i technologii, to właśnie odwaga i poświęcenie druhów były jedyną obroną przed żywiołem." Budowa pierwszej remizy rozpoczęła się w 1928 roku, a nowa remiza powstała w 1972 roku. Podczas uroczystości sztandar liczący ponad 45 lat został uroczyście odprowadzony, a strażacy otrzymali nowy sztandar. Został on poświęcony, a wszyscy, którzy wsparli jego zakup, wbili w drzewiec honorowe i pamiątkowe gwoździe. Sztandar został też uhonorowany złotym znakiem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.
OSP w Modle Królewskiej
Sto lat działalności obchodziła także Ochotnicza Straż Pożarna w Modle Królewskiej. To historia kilku pokoleń strażaków ochotników, ich uczestnictwa i poświęcenia w akcjach ratowniczych. OSP w Modle Królewskiej liczy 50 członków czynnych, w tym 3 przeszkolonych z zakresu ratownictwa technicznego dla strażaków i ratowników OSP oraz 2 w zakresie niesienia pierwszej pomocy przedmedycznej. Zarząd OSP tworzą: prezes Jerzy Rzepecki, wiceprezes-naczelnik Marek Szymczak, wiceprezes Robert Chorzewski, zastępca naczelnika Maciej Markiewicz, sekretarz Daniel Rzepecki, skarbnik Jarosław Pakulski, gospodarz Szymon Krzyżak, kronikarz Dominik Szymczak. Z okazji jubileuszu przed remizą odsłonięto i poświęcono figurę św. Floriana i tablicę pamiątkową. Potem została odprawiona msza święta polowa w intencji OSP. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ufundowała dla jednostki zestaw ratownictwa medycznego - torbę PSP R1, a Stowarzyszenie ,,Solidarni w Partnerstwie” wyróżniło OSP honorową odznaką. Jubilaci podziękowali Orkiestrze Staromiejskiej za uświetnienie uroczystości oraz proboszczowi parafii Stare Miasto pod wezwaniem apostołów Św. Piotra i Pawła za poświęcenie tablicy pamiątkowej i figury.
Ewolucja Zawodowej Straży Pożarnej w Koninie
Historia zawodowej straży pożarnej w Koninie jest równie długa i złożona. Pierwsza wzmianka o zawodowej straży pożarnej w Koninie znajduje się w dokumentach Powiatowej Rady Narodowej w Koninie i dotyczy pisma Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu Nr Org. 1-2/31/51 z dnia 28 grudnia 1951 roku, pt. "Organizacja i podział czynności Powiatowej Komendy Straży Pożarnych". Pismo to jednak nie zachowało się w aktach. Jako początek Zawodowej Straży Pożarnej w Koninie można przyjąć styczeń 1953 roku, kiedy to powstało Pogotowie Zawodowej Straży Pożarnej.
Reorganizacje i rozwój strukturalny
- Od 1957 roku Komendantem Powiatowym Zawodowej Straży Pożarnej zostaje por. poż.
- W 1975 roku nastąpiły kolejne zmiany spowodowane reorganizacją administracji państwowej. Wówczas powstała Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Koninie, działająca na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 roku o ochronie przeciwpożarowej.
- 30 stycznia 1976 roku Komendant Zawodowej Straży Pożarnej w Koninie por. poż. Stanisław Poznalski ustalił Regulamin Organizacyjny Zawodowej Straży Pożarnej w Koninie. W jej skład wchodziła Komenda oraz Oddział taktyczny w sile kompanii. Komendą kierował komendant przy pomocy zastępcy komendanta oraz stanowisk pracy ds. prewencji, operacyjnych, organizacyjnych i kwatermistrzowskich. Oddział taktyczny w sile kompanii składał się z trzech plutonów, którymi dowodzili szefowie zmian, a w skład każdego plutonu wchodziły trzy sekcje.
- 17 kwietnia 1978 roku Komendant Wojewódzki Straży Pożarnych w Koninie płk poż. mgr Józef Twardowski wydał zarządzenie w sprawie pełnienia służby operacyjnej przez funkcjonariuszy pożarnictwa z Komendy Wojewódzkiej Straży Pożarnych i Komend Rejonowych Straży Pożarnych woj. konińskiego.
- 31 grudnia 1980 roku Wojewoda Koniński zarządzeniem nr 57/80 powołał terenowe zawodowe straże pożarne (ZSP) na terenie województwa konińskiego. Siedzibami ZSP były Kłodawa, Koło, Konin, Słupca i Turek. W skład ZSP w Koninie weszły dwa oddziały.
- 17 grudnia 1990 roku Wojewoda Koniński Zarządzeniem Nr 103 nadał statut Komendzie Rejonowej Straży Pożarnych w Koninie, określając jej zakres działania i strukturę. Struktura wewnętrzna przedstawiała się następująco: Komendant Rejonowy, Zastępca Komendanta Rejonowego, dowódca Oddziału I, dowódca Oddziału II, służba operacyjna, służba prewencji, służba GMT, służba finansów, służba organizacyjno-kadrowa.
Przeobrażenia po 1991 roku
Uchwalone przez Sejm w 1991 roku ustawy o ochronie przeciwpożarowej i Państwowej Straży Pożarnej dokonały zasadniczych przeobrażeń w pożarnictwie, rozszerzając to pojęcie na realizację przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia i mienia przed pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi zagrożeniami. Z dniem 1 lipca 1992 roku utworzono Komendę Wojewódzką PSP w Koninie, Komendę Rejonową i dwie jednostki ratowniczo-gaśnicze kategorii B w Koninie.
Wprowadzona na mocy ustawy z dnia 13 października 1998 roku reforma administracyjna kraju sprawiła, że z dniem 1 stycznia 1999 roku jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej mające siedziby w mieście będącym siedzibą władz powiatu, stały się jednostkami stanowiącymi aparat pomocniczy odpowiednich kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży. Z mapy administracyjnej państwa zniknęło województwo konińskie, a funkcjonująca dotychczas Komenda Wojewódzka PSP w Koninie została zniesiona.
Wystawy i upamiętnienia działalności straży
Dla upamiętnienia bogatej historii straży pożarnej w regionie organizowane są specjalne wydarzenia. Jednym z nich była wystawa "Bogu na chwałę, ludziom na ratunek" otwarta w Muzeum Okręgowym w Koninie z okazji 150-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Koninie. Na wystawie po raz pierwszy pokazywane są eksponaty i pamiątki z okresu 20-lecia międzywojennego, dokumenty i artefakty, a także pamiątki świadczące o szerokiej działalności kulturalno-rozrywkowej. Pokazano, jak funkcjonowało i jakie filmy wyświetlało kino strażackie „Łuna”, a także repertuar przedwojennej orkiestry strażackiej. Spośród niezwykle cennych obiektów na uwagę zasługuje cudem ocalony w trakcie okupacji hitlerowskiej przedwojenny sztandar strażacki z 1937 roku. Oprócz tematyki, która zainteresuje dorosłych, w „strefie małego strażaka” można przymierzyć strażacki uniform i „posmakować” strażackiego fachu.
Kuratorem wystawy był Jakub Ordon, a za koncepcję plastyczną i wizualną realizację odpowiadała Agnieszka Jankowska. Wernisaż odbył się 10 maja.