Ochotnicza Straż Pożarna w Chełmku to jednostka o bogatej historii, głęboko zakorzeniona w lokalnej społeczności. Jej dzieje, pełne poświęcenia i nieustannego rozwoju, stanowią ważny element dziedzictwa regionu.
Początki i Założenie Jednostki
Ochotnicza Straż Ogniowa, bo tak początkowo nazywała się jednostka, została założona na terenie Chełmka w 1892 roku przez grupę miejscowych gospodarzy. Jej głównym celem była ochrona mienia przed pożarami. Do znanych założycieli Straży należą Franciszek Madejczyk oraz Jan Zamarlik. Bliższych szczegółów tego wydarzenia nie znamy, gdyż dokumentacja strażacka okresu przedwojennego, mieszcząca się w Domu Gminnym, gdzie strażacy mieli swoją siedzibę, spłonęła wraz z tym domem 3 września 1939 roku w czasie działań wojennych.
We wczesnym okresie istnienia Ochotnicza Straż dysponowała własną remizą, wybudowaną w latach 1892-1896. Remiza ta mieściła się na poboczu drogi, dzisiejszej ulicy B. Chrobrego, naprzeciwko sklepu wiejskiego G.S i Krzyża kamiennego. W części dolnej obiektu mieścił się areszt gminny, a w górnej pomieszczenie na sprzęt. Początkowo sprzęt był bardzo ubogi i obejmował między innymi drabinę. Około roku 1900 strażacy wzbogacili się o ręczną pompę, tak zwaną „kiwaczkę”. W latach 20. ubiegłego stulecia posiadali już własny sztandar, a w latach 30. wchodzili w skład tak zwanych...
Podczas okupacji niemieckiej Ochotnicza Straż Pożarna w Chełmku nie funkcjonowała. W tym czasie Niemcy zorganizowali własną zawodową straż pożarną, złożoną z młodych Polaków, lecz kierowaną przez Niemca, w celu ochrony terenu przed pożarami. Straż ta działała przy fabryce obuwia „BATA” i pełniła równocześnie rolę straży ochrony fabryki. W tym okresie odbywały się również ćwiczenia na terenie fabryki w Chełmku, co świadczy o funkcjonowaniu straży przemysłowej.
Okres Powojenny i Rozwój
Po zakończeniu II Wojny Światowej, w lipcu 1945 roku, Ochotnicza Straż Pożarna w Chełmku została reaktywowana z inicjatywy Albina Bożka, Juliana Piwowarczyka i Józefa Zamarlika. Dla zdobywania pieniędzy na sprzęt strażacy organizowali festyny i zabawy. Zabiegali również u władz gminnych i powiatowych o sprzęt i pomieszczenia na jego przechowywanie. Ważnym wydarzeniem w życiu OSP było zdobycie pierwszej motopompy firmy Fisher, a następnie pomieszczenia pochodzącego z demobilu wojskowego.
W latach 1962-1967 wybudowano nową remizę oraz dwa baseny przeciwpożarowe. W 1967 roku uroczyście obchodzono 75-lecie istnienia Ochotniczej Straży Pożarnej w Chełmku, a przy tej okazji dokonano oficjalnego otwarcia nowo wybudowanej remizy. Jednostka otrzymała wówczas sztandar i nowy samochód pożarowy. Od tego momentu OSP coraz lepiej się rozwijała.
W 1998 roku remiza przeszła gruntowny remont, zmodernizowano zaplecze socjalne oraz zmieniono samochód pożarniczy na nowszy. Uroczyście obchodzono wówczas 105-lecie istnienia jednostki. Z okazji Jubileuszu strażacy otrzymali również nowy sztandar od Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnej Rzeczypospolitej Polskiej.
Włączenie do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego
Strażacy z Ochotniczej Straży Pożarnej w Chełmku decyzją Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej nr VI/75 z 23 lutego 2004 roku zostali włączeni do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Jest to duże wyróżnienie, ale jednocześnie ogromne zobowiązanie, potwierdzające wysoki poziom gotowości i profesjonalizmu jednostki.
Ewolucja Sprzętu i Zakresu Działania
Z perspektywy czasu widać ogromne zmiany w wyposażeniu i stanie materialnego posiadania OSP Chełmek. Od prymitywnego sprzętu, jakim był drewniany beczkowóz i drewniane konwie - naczynia do podawania wody, po nowoczesny sprzęt, taki jak autopompy i działka wodne o pojemności 5 tys. litrów. Zmieniło się również wyposażenie osobiste strażaków uczestniczących w akcjach ratowniczych. Dawniej ubranie cywilne lub drelichowe i hełm, dziś to specjalistyczne ubrania, maski gazowe i aparaty sprężonego powietrza, hełmy z tworzyw ognioodpornych, rękawice i inne środki ochrony.
W dawnych czasach strażacy byli przygotowani głównie do gaszenia pożarów i ratowania mienia ludzkiego. Dziś natomiast uczestniczą w różnorodnych akcjach ratowniczych, obejmujących nie tylko pożary, ale także ratownictwo drogowe, medyczne, powodziowe i ekologiczne. Zmieniły się również środki sygnalizacyjne i łącznościowe - od bezpośredniej obserwacji wzrokowej i sygnałów trąbką zwołujących strażaków do akcji, do dzisiejszych syren elektrycznych, łączności telefonicznej i radiowej.
Ważnym przedsięwzięciem na przestrzeni minionego wieku była ciągła troska o sprzęt i jego pozyskiwanie. Środki na ten cel zdobywano za własne pieniądze, pochodzące ze składek społecznych, a także z organizacji zabaw i festynów. OSP Chełmek pozyskiwała również dotacje na zakup sprzętu od różnych instytucji - zakładów pracy, instytucji samorządowych, władz strażackich i zakładów ubezpieczeniowych.
Zasłużeni Członkowie i Ich Wkład
Druh Jerzy Figa - Strażak i Organizator
W trudnych latach 70. i 80. ubiegłego wieku Druh Jerzy Figa poświęcił wiele czasu i umiejętności prawnemu i organizacyjnemu funkcjonowania OSP Chełmek. Zajmował się dokumentacją prawną, osobową i gospodarczą, której do tego czasu brakowało. W tamtym okresie pełnił funkcję Członka Zarządu i Sekretarza Zarządu OSP Chełmek, a następnie Członka Komisji Rewizyjnej, a do 2006 roku jej Przewodniczącego. Dh Jerzy Figa, oprócz pełnionych funkcji, zawsze aktywnie uczestniczył w życiu społecznym i gospodarczym, a także promował jednostkę. Za swoją pracę na rzecz OSP został odznaczony Srebrnym i Złotym Medalem za Zasługi dla Pożarnictwa oraz tytułem „Honorowy Członek OSP Chełmek”. Prezydium Zarządu Głównego Związku OSP RP nadało mu również Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza.
Druh Roman Witkowski - Kronikarz OSP Chełmek
Druh Roman Witkowski wstąpił do Ochotniczej Straży Pożarnej w Chełmku 9 lutego 1969 roku. Przez szereg lat swojej działalności w OSP Chełmek zajmował się dokumentowaniem działalności jednostki, prowadząc jej Kronikę. Jego kroniki były wielokrotnie doceniane; na wojewódzkim przeglądzie kronik w Alwerni w 2012 roku oraz na XXV Ogólnopolskim Przeglądzie Kronik OSP w Warszawie w 2018 roku zostały uznane za wzorowe. Druh Roman Witkowski został uhonorowany wieloma odznaczeniami korporacyjnymi, w tym „Medalem Honorowym im. Bolesława Chomicza”.
Druh Stanisław Smoleń - Naczelnik i Wiceprezes
Stanisław Smoleń był wieloletnim opiekunem młodzieży strażackiej. Przez 21 lat pełnił funkcje Naczelnika i Wiceprezesa Zarządu OSP Chełmek. Druh Stanisław cechował się skromnością i pokorą w swojej służbie drugiemu człowiekowi, zawsze kierując się życzliwością i otwartym sercem. Nie dbał o zaszczyty.
Współczesna Działalność i Wydarzenia
Ochotnicza Straż Pożarna w Chełmku aktywnie uczestniczy w życiu lokalnej społeczności i wydarzeniach związanych z bezpieczeństwem. 5 kwietnia 2023 roku w OSP Chełmek odbyły się gminne eliminacje Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej „Młodzież Zapobiega Pożarom”, przeprowadzone w formie pisemnej dla trzech grup wiekowych.
W sobotę 17 września 2022 roku na stadionie sportowym w Centrum Sportowym w Chełmku przeprowadzono dziesiąte powiatowe zawody sportowo-pożarnicze, w których wzięło udział 19 drużyn. Podczas Dnia Strażaka starosta oświęcimski Andrzej Skrzypiński wręczył list gratulacyjny Krzysztofowi Gąsce, prezesowi Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP w Chełmku, podkreślając wagę inwestowania w sprzęt dla jednostek OSP jako inwestycji w bezpieczeństwo publiczne, co potwierdziły ostatnie wydarzenia, takie jak pożar w strefie przemysłowej w Chełmku czy pożary w Bobrku i Gorzowie.
Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Chełmku przejdzie modernizację dzięki dofinansowaniu z programu „Małopolskie Remizy”. Jednostka znalazła się wśród OSP, które otrzymały wsparcie finansowe. Prace modernizacyjne obejmą odwodnienie wjazdów do garaży, wykonanie progów, wymianę posadzki w pomieszczeniu dowodzenia oraz montaż monitoringu zewnętrznego. Koszt zadania oszacowano na 23,5 tysiąca złotych, z czego blisko 9 000 złotych pochodzi z programu „Małopolskie Remizy”. Program „Małopolskie Remizy” ogłaszany jest od 2009 roku, a od 2013 roku realizowany jest wspólnie z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie, który współfinansuje prace obejmujące termomodernizację budynków, wymianę okien i drzwi, czy inwestycje związane z modernizacją instalacji wewnętrznej centralnego ogrzewania i/lub ciepłej wody użytkowej, a także wykorzystujące odnawialne źródła energii.