Ochotnicza Straż Pożarna w Luboniu to jednostka z długą i bogatą historią, której działalność od niemal stu lat wpisuje się w życie lokalnej społeczności. Od przedwojennych początków, przez trudne lata okupacji, powojenną odbudowę, aż po współczesne wyzwania ratownictwa, lubońscy strażacy zawsze stali na straży bezpieczeństwa mieszkańców.
Przedwojenne Początki (1928-1939)
Lubońska Ochotnicza Straż Pożarna ma już prawie stuletnią tradycję - powstała w niepodległej Polsce w 1928 roku. Ufundowany wówczas sztandar, który przetrwał do dziś, jest jedną z najważniejszych pamiątek przedwojennego Lubonia. Na jego czele stanął wówczas prezes Kazimierz Kotecki, naczelnikiem został luboński kowal Ksawery Lemke, jego zastępcą Czesław Ratajczak, sekretarzem Franciszek Nawrocki, skarbnikiem Jan Katafiasz.
W skład jednostki weszło 34 członków czynnych i 20 wspierających. Do gaszenia pożarów służyła wtedy sikawka konna zakupiona z funduszu gminnego. Kolejne sprzęty gaśnicze - już mechaniczne - zakupiono także dzięki dobrowolnym składkom mieszkańców, którzy całym sercem wspierali działalność OSP - „Bogu na chwałę, ludziom na pożytek”.
W okresie przedwojennym lubońska straż nie miała swojej siedziby - sprzęt i sikawka przechowywane były w Żabikowie u pani Tyszkowskiej. Dopiero w 1939 roku rozpoczęto budowę strażnicy na boisku sportowym w Żabikowie, gdzie wybudowano również drewnianą wspinalnię do ćwiczeń sprawnościowych. Budowę tę przerwał wybuch II wojny światowej.
Sztandar jednostki został ufundowany ze społecznych składek w 1929 roku. Widniał na nim wizerunek patrona - świętego Floriana, a w metalowej kuli w zwieńczeniu drzewca umieszczono dokument z nazwiskami pierwszych członków-założycieli jednostki, jej zarządu i komitetu honorowego. Umieszczono tam również kilka monet.
Okres II Wojny Światowej
Niemiecki okupant zakazał polskim strażakom wszelkiej działalności. Przez całą okupację naczelnik Ksawery Lemke z narażeniem życia przechowywał sztandar jednostki w piecu chlebowym, chroniąc tę cenną pamiątkę przed zniszczeniem.
Powojenna Reaktywacja i Rozwój (od 1945)
Tuż po wojnie, w 1945 roku nastąpiła reaktywacja jednostki w wyzwolonej gminie Luboń. Prezesem zostaje wybrany Ignacy Kaczmarek. Dawni druhowie kompletują zdewastowany i rozkradziony sprzęt gaśniczy, który znów przechowywany jest u Pani Tyszkowskiej w Żabikowie. Na wyposażenie jednostki trafia poniemiecka motopompa „Koebe” z konną przyczepką dwukołową; w ciągłym użytkowaniu są gaśnice, drabiny i kilka metrów węży.
Zarząd OSP, ze względu na bardzo złe warunki, przenosi się do przydzielonego przez władze gminy garażu w cegielni Fechnera. Dla starych i nowych członków ustalone zostają podstawowe zasady działania. Alarm dla jednostki ogłaszają, tak jak przed wojną, trębacze lub za pomocą syreny ręcznej. Koni zaprzęgowych do sikawki dostarczać muszą strażakom wyznaczeni przez gminę gospodarze. Wymagano wówczas wywieszenia tabliczki u gospodarza z napisem: „Para koni do sikawki”.
Budowa Nowej Siedziby
Po wojnie sytuacja lokalnych strażaków była ciężka, brakowało sprzętu, ale przede wszystkim głównej siedziby. Wymusiło to na ówczesnych władzach wybudowanie strażnicy, a na jej lokalizację wybrano grunty przy ulicy Żabikowskiej. W 1949 roku władze gminy ustalają lokalizację strażnicy lubońskiej przy ulicy Żabikowskiej 38 i przystąpiono do budowy.
Dwa lata później - w październiku 1951 roku - nowa siedziba Ochotniczej Straży Pożarnej została oddana do użytku. Zainstalowano w niej elektryczną syrenę alarmową, dzięki czemu można było zrezygnować z dyżurnych trębaczy. W 1947 r. drewniana wspinalnia, wybudowana wraz ze strażnicą w 1939 roku, została zburzona.
Rozwój Wyposażenia i Infrastruktury
W 1953 roku jednostka zostaje wyposażona w pierwszy samochód ciężarowy marki Latil, który pochodził z wojennego demobilu i trzeba go było dostosować do funkcji strażniczych. Ale już dwa lata później Powiatowy Komendant Straży Pożarnych przydzielił jednostce OSP w Luboniu samochód pożarniczy Star 20 z autopompą o wydajności 1600 l/min.
Kolejne udogodnienia to centralne ogrzewanie w strażnicy w 1963 roku oraz samochód gaśniczy ze zbiornikiem wodnym o pojemności 2000 l w 1966 roku.
Tragiczny Pożar Dekstryny w 1972 roku
W pamięci mieszkańców Lubonia żywe jest wspomnienie tragicznego wybuchu i pożaru w 1972 roku na terenie WPPZ na oddziale produkcji dekstryn (Wielkopolskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Ziemniaczanego - od 1995 roku już niedziałające w Luboniu). 18 osób zginęło, a liczne oddziały strażaków gasiły ogromny pożar nieprzerwanie przez 80 godzin.
Pierwsi na miejscu byli członkowie zakładowej OSP, ale wkrótce (w ciągu zaledwie siedmiu minut) dołączyli strażacy z OSP Luboń. To oni wspólnie stawili czoło tragedii i próbowali nieść ratunek zasypanym gruzami ludziom, mimo ciemności, spowodowanych awarią zasilania na terenie całej fabryki, i ciągłych przerzutów ognia na zwałowisku. Później jednostek strażackich, wojskowych i milicyjnych było coraz więcej. Prasa wielkopolska przynosiła wtedy opisy dramatycznych scen, kiedy lubońscy strażacy z OSP, z narażeniem własnego zdrowia i życia, ratowali uwięzioną w zwojach metalowej konstrukcji ranną kobietę, torując sobie do niej drogę przez płomienie prądem wodnym.
Dlaczego musieli zginąć? Pożar szpitala psychiatrycznego w 1980 roku
Działalność w Kolejnych Dekadach XX Wieku
W 1978 roku, na 50-lecie istnienia jednostki, władze - już teraz miasta Lubonia - ufundowały nowy sztandar. Lata 80. to wyraźny skok technologiczny. W 1982 roku jednostka otrzymała fabrycznie nowy wóz gaśniczy GBA 2,5/16 na podwoziu Star 244. W 1984 roku budynek OSP rozbudowano o kolejny garaż i pomieszczenie warsztatowe, otrzymano także na wyposażenie drugi wóz bojowy, typu ciężkiego GCBA Jelcz 6/32.
W 1986 roku powołano społeczny komitet rozbudowy strażnicy przy ulicy Żabikowskiej 38, któremu przewodniczył ówczesny Naczelnik Miasta Luboń Kazimierz Świderski. Wkrótce przystąpiono do rozbudowy remizy OSP, dzięki czemu jednostka zyskała duże zaplecze garażowe oraz pomieszczenia biurowe, socjalne i świetlicę.
Dekada lat 90. XX wieku to stały rozwój technologiczny i sprawnościowy lubońskiej straży. W efekcie czego w 1997 roku (dokładnie 23 maja 1997 r.) OSP Luboń zostaje włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.
Ochotnicza Straż Pożarna w Luboniu w XXI Wieku
U progu XXI wieku, w 2003 roku, w OSP Luboń niezmiennie funkcję prezesa sprawuje Zenon Twardowski, jego zastępcą jest Czesław Deska, skarbnikiem Marek Maciejewski, sekretarzem Roman Sobociński i gospodarzem Grzegorz Deska.
Rok później Rada Miasta Luboń przyznała OSP „Medal Zasłużony dla Miasta Luboń”. W roku jubileuszu 80-lecia OSP w Luboniu, ze względu na stan zdrowia, z kierowania jednostką rezygnuje wieloletni prezes Zenon Twardowski. Członkowie, w uznaniu zasług położonych dla istnienia i rozwoju lubońskiej OSP, przyznali Zenonowi Twardowskiemu dożywotni tytuł Prezesa Honorowego. Funkcję prezesa objął wówczas Marek Maciejewski, który sprawuje tę funkcję do dziś.
W dniu 20 października 2018 r. odbyło się 90-lecie Ochotniczej Straży Pożarnej w Luboniu. O godzinie 15:00 druhowie wraz z zaproszonymi gośćmi udali się do kościoła Pw. św. Jana Pawła II. Dowódca Uroczystości dh Jacek Rutkowski - Naczelnik OSP Luboń złożył meldunek o gotowości pododdziałów do uroczystości v-ce Prezesowi Zarządu Oddziału Powiatowego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP dh Wojciechowi Dornie, który dokonał przeglądu pododdziałów i przywitał się ze sztandarami i ustawionymi w szyku strażakami.
Ostatnie dekady działalności OSP to lata rozwoju i aktywnego działania nie tylko w zakresie pożarnictwa, ale także ratownictwa drogowego i ekologicznego. Ochotnicza Straż Pożarna z Lubonia należy obecnie do wyróżniających się jednostek w Polsce. Także społeczność lokalna docenia pracę swoich strażaków, czego dowodem było przyznanie jednostce w 2017 roku tytułu „Siewca Roku” w kategorii życie publiczne.
Z okazji 81 urodzin Ochotniczej Straży Pożarnej w Luboniu, jednostka zafundowała sobie oficjalną stronę internetową www.osplubon.pl, na której znajdują się wszystkie informacje dotyczące trudnej służby ochotników oraz historia jednostki z galerią zdjęć i filmami wykonanymi zarówno podczas akcji ratunkowych, jak i gaśniczych.
Artykuł opracowała Aleksandra Radziszewska na podstawie materiałów z archiwum OSP Luboń.