Powiat piaseczyński to region, w którym rozwój straży pożarnej łączy głęboką historię z dążeniem do nowoczesności. Od pionierskich działań lokalnych społeczników i walki z podstawowymi problemami technicznymi, przez udział w kluczowych wydarzeniach narodowych, aż po budowę najnowocześniejszych obiektów i rewitalizację historycznych siedzib - strażacy z Piaseczna i okolic zawsze odgrywali istotną rolę w życiu społeczności.
Najnowocześniejsza Remiza w Zamieniu
W Zamieniu, w powiecie piaseczyńskim, ma powstać najnowocześniejsza remiza strażacka w Polsce. Dotychczasowa siedziba straży pożarnej ma już 60 lat, więc gmina Lesznowola, w której leży Zamienie, postanowiła wybudować strażakom nową. Nowy budynek straży pożarnej wygląda bardzo nowocześnie, niemalże jak stacja kosmiczna.
Projekt i Funkcjonalność Nowej Remizy
Projekt nowego budynku Ochotniczej Straży Pożarnej powstał w pracowni 81.WAW.PL, a budowa miała ruszyć w 2013 roku. Miejsce to jest strategiczne - u wrót gminy Lesznowola, będących jednocześnie granicą powiatu piaseczyńskiego, m.st. Warszawy i powiatu pruszkowskiego - jak pisze na swojej stronie Zarząd OSP w Zamieniu. Kluczem przy projektowaniu budynku była niewątpliwie funkcjonalność, która powinna charakteryzować tego typu obiekty. Jednakże zrezygnowano z typowej dla budynków straży pożarnej zachowawczości i pozwolono sobie na większą dozę oryginalności. Budynek będzie miał 600 m2 powierzchni użytkowej, w tym halę garażową dla wozów strażackich. Znajdzie się tam także siłownia oraz dwie świetlice. Zostanie wydzielona też strefa służbowa strażaków i strefa ogólnodostępna. Dzięki temu z budynku Ochotniczej Straży Pożarnej będą mogli korzystać także mieszkańcy.
Początki Ochotniczej Straży Pożarnej w Piasecznie
Powstanie i pierwsi działacze
W Królestwie Polskim Rosjanie zdawali sobie sprawę z tego, że jeśli zbierze się grupa Polaków i zorganizuje wspólne działania, to zaraz do głowy przyjdzie im walka z caratem, toteż długo organizacje strażackie były blokowane. Dopiero w grudniu 1898 r. minister spraw wewnętrznych zatwierdził Ustawę normującą powstawanie straży ogniowych, zgodnie z którą straże ochotnicze mogły być tworzone nie tylko w miastach, ale i w osadach (Piaseczno było wówczas pozbawione praw miejskich). Na podstawie wymienionych przepisów straże ochotnicze były poddane ścisłemu nadzorowi policyjnemu, administracyjnemu i działaniom rusyfikacyjnym. W Piasecznie powołano wówczas piaseczyńską straż ogniową i za jej powstanie przyjmuje się rok 1903.
Wśród twórców piaseczyńskiej straży ogniowej wyróżniał się aptekarz Władysław Mzura Starzeński. Materiały historyczne odnotowują Starzeńskiego jako twórcę piaseczyńskiej straży ogniowej. Był on postacią niezwykle aktywną społecznie - w 1905 r. był prezesem Macierzy Szkolnej, w 1914 r. prezesem Komitetu Obywatelskiego, organizował Kasę Oszczędnościowo-Pożyczkową, gdzie również prezesował, a także był przewodniczącym Rady Opiekuńczej. Mieszkańcy Piaseczna obdarzyli go wielkim zaufaniem, zapraszając go do tak wielu instytucji i oferując najwyższe stanowiska, wierząc, że tylko on poradzi sobie z urzędnikami carskimi. Nad wyraz częsty kontakt z ludzką niedolą kierował ówczesnych farmaceutów na drogę działań społecznych.
Pierwsze Wyzwania i Incydenty
Niemal nieco ponad 5 lat po oficjalnym założeniu straży pożarnej w Piasecznie - nad ranem 18 grudnia 1908 roku - doszło do niebezpiecznego pożaru drewnianego budynku należącego do Schronienia św. Choć płonący budynek położony był zaledwie około 500 metrów od remizy, to nie obyło się bez problemów. Największą bolączką i wówczas, i przez następne kilkadziesiąt lat był brak własnych koni, niezbędnych do ciągnięcia strażackiego wozu z sikawką. Prywatne konie były użyczane przez mieszkańców miasta, nie zawsze należących do stowarzyszenia. Co więcej, szybko okazało się, że choć tego grudniowego poranka nie było bardzo zimno, to strażakom zamarzły sikawki. Ostatecznie pożar udało się opanować, a co najważniejsze, nie przeniósł się on na sąsiedni, murowany budynek Schronienia.
Rola Strażaków w Odzyskaniu Niepodległości (1918)
104 lata temu - 11 listopada 1918 roku - piaseczyńscy strażacy, członkowie najważniejszej wówczas cywilnej organizacji w mieście, chwycili za broń, rozbroili znajdujących się w mieście kilkudziesięciu żołnierzy niemieckich i tym samym przyczynili się do odzyskania niepodległości. Wiadomości o tym wydarzeniu są powszechnie znane, a historyczne zdjęcia z tego okresu są wykorzystywane jako ilustracje do podobnych wydarzeń w pobliskich miejscowościach.
Jedna z historycznych fotografii, opublikowana w „Studiach i materiałach do dziejów Piaseczna i powiatu piaseczyńskiego” (1973), choć podpisana jako „Oddział Milicji Ludowej w Jeziornie w 1919 r.”, w rzeczywistości przedstawia mieszkańców pobliskiego Piaseczna tworzących Straż Obywatelską. Na podstawie zachowanych materiałów i pamięci starszych strażaków odtworzono zaginioną „Kronikę Ochotniczej Straży Pożarnej w Piasecznie”, dzięki której wiadomo, że na koniach siedzą Wojciech Dąbrowski (w hełmie i mundurze strażackim) oraz naczelnik straży w latach 1916-1926 Wacław Kaun, pierwszy burmistrz Piaseczna po odzyskaniu niepodległości.
Ta i dwie inne niezmiernie ważne dla historii Piaseczna fotografie znajdują się w zbiorach niegdyś piaseczyńskiego Muzeum Regionalnego, obecnie w Centrum Kultury w Piasecznie. Wszystkie zostały zapewne wykonane 12 listopada, kiedy to pod eskortą uzbrojonych strażaków kilkudziesięciu rozbrojonych dzień wcześniej Niemców odprowadzono na stację kolejki wąskotorowej i wysłano ich najpierw do Warszawy, a następnie zapewne dalej do Niemiec. Na drugiej fotografii uwieczniono uzbrojonych piaseczyńskich strażaków w mundurach i hełmach w otoczeniu licznie zgromadzonych mieszkańców miasta. W tle znajduje się dworzec kolejki wąskotorowej w Piasecznie.
Historia i Przemiany Sztandarów OSP Piaseczno
Prawdopodobnie nie jest to jednak najstarszy sztandar piaseczyńskiej Straży Ogniowej. Pierwszy sztandar został ufundowany już rok po oficjalnym zatwierdzeniu stowarzyszenia 8 czerwca 1903 roku. Jest on widoczny na najstarszych fotografiach strażackich, a zarazem także na jednych z najstarszych znanych dziś fotografii z Piaseczna. Z okazji ufundowania pierwszej chorągwi, do osady Piaseczno przyjechał zapewne jeden z fotografów warszawskich i wykonał pamiątkowe zdjęcia strażaków. Miało to miejsce niemal dokładnie 120 lat temu w pierwszą rocznicę powołania Towarzystwa Ochotniczej Straży Ogniowej, w połowie 1904 roku (na sztandarze wyhaftowano daty: 8 czerwiec 1903 - 8 czerwiec 1904 roku).
Prezentowany sztandar powstał zatem lub został zmodyfikowany prawdopodobnie dopiero po odzyskaniu niepodległości. Wyhaftowanie na nim napisu w języku polskim „Straż Ogniowa Ochotnicza w Piasecznie” raczej nie było możliwe w czasie panowania rosyjskiego, kiedy dokumentacja, a nawet oficjalne zebrania członków powinny być prowadzone w języku rosyjskim. Ważnym elementem jest nieduży biały orzeł w koronie wyhaftowany obok wcześniejszych dat 1903-1904. Na drugiej stronie sztandaru umieszczono postać św. Floriana symbolicznie czuwającego nad Piasecznem. Prezentowany sztandar był używany w straży aż do początku lat 70.
Już pod koniec 1969 roku został powołany Komitet Fundacji Sztandaru, który w następnym roku rozpoczął zbiórkę pieniędzy wśród mieszkańców i pracowników okolicznych zakładów produkcyjnych. Nowy sztandar, tym razem bez symboli związanych z kościołem, przekazano podczas obchodów Dnia Strażaka w maju 1970 roku. Na jednej ze stron umieszczono napis „Ochotnicza Straż Pożarna w Piasecznie 1903-1970”, na drugiej „W służbie Ojczyzny Ludowej”.
Losy "Starej Remizy" w Piasecznie
Zagrożenie wyburzeniem
W 2012 roku pojawiły się obawy o losy budynku Starej Remizy w Piasecznie. Jak wspominała jedna z radnych piaseczyńskich, budynek, mający około stu lat, nie był wpisany do rejestru zabytków i groziło mu wyburzenie, ponieważ nie nadawał się do prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Dla Ochotniczej Straży Pożarnej miał za chwilę powstać nowy, wygodny budynek, a remiza, lub jak kto woli Stara Strażnica, miała być wyburzona. Perspektywa dla tego historycznego obiektu, mocno wkomponowanego w krajobraz rynku, była dość smutna.
Nowe życie jako Galeria Sztuki
Przez kilka lat toczyła się walka o zachowanie Starej Remizy. Dziś można powiedzieć, że odtrąbiono zwycięstwo, bo za ratuszem widzimy obiekt zadowalający gusty historyków, jednocześnie nowoczesny, a jego ocalenie jest hołdem dla pokoleń strażaków, którzy należeli do piaseczyńskiej straży pożarnej. Stara Remiza w Piasecznie była kilka razy przebudowywana, szczególnie ściana frontowa od strony ul. Puławskiej. Współcześnie nowy projekt przebudowy budynku rodził się powoli, gdyż znalezienie odpowiedniego przeznaczenia i gospodarza tegoż miejsca było niełatwym zadaniem. W końcu powstał pomysł najwłaściwszy - galeria sztuki.
5 października 2021 roku został podpisany list intencyjny między Burmistrzem Danielem Putkiewiczem a panią Blanką Wyszyńską-Walczak, prezes Fundacji im. Józefa Wilkonia „Arka”, w sprawie wspólnego zagospodarowania galerii, która powstanie po modernizacji dawnego budynku przy ul. Puławskiej 3. Burmistrz Piaseczna Daniel Putkiewicz podkreślił, że rozważano różne lokalizacje, ale zbiór dzieł Józefa Wilkonia, a dodatkowo rozmiary niektórych eksponatów, wymagały odpowiedniej przestrzeni ekspozycyjnej.
Wspomnienie i Pamięć o Strażakach
Zbliżający się Dzień Wszystkich Świętych jest dobrym powodem do przypomnienia wszystkich zmarłych strażaków pochowanych na piaseczyńskich cmentarzach, a zwłaszcza tych pochowanych w kwaterze strażackiej. Strażacy z Piaseczna biorą udział w zbieraniu datków przeznaczonych między innymi na renowację nagrobka zamordowanego we wrześniu 1939 roku zastępcy prezesa piaseczyńskiej straży Mariana Ostrowskiego, przedwojennego piaseczyńskiego rejenta.
Remont Siedziby OSP w Górze Kalwarii
Liczna ponad 90 lat siedziba Ochotniczej Straży Pożarnej w Górze Kalwarii, również w powiecie piaseczyńskim, od dawna wymagała remontu. Charakterystyczny, klasycystyczny budynek bez wątpienia przyciągał uwagę. Zdobycie środków na remont zarówno dachu, jak i elewacji nie było łatwe. Ostatecznie jednak strażakom udało się przeznaczyć na ten cel 50 tys. złotych, a do przedsięwzięcia dołożył się samorząd powiatu kwotą 40 tys. zł, gmina Góra Kalwaria przeznaczyła 10 tys. złotych, a brakujące 60 tys. zł przekazała spółka Real Management SA.
Finansowanie i Zakres Prac
Zakres prac został oczywiście uzgodniony z konserwatorem zabytków. Remont rozpoczął się w maju 2022 roku od uszczelnienia dachu i remontu kominów. Następnie zrealizowano prace tynkarskie - zniszczony tynk na elewacji od strony ul. Sajny został wymieniony na nowy, a na końcu odświeżona została cała elewacja budynku. Dziś na parterze budynku nadal działa remiza strażacka, a na piętrze mieści się sala kinowo-teatralna, w której od lat działa Kino Uciecha i odbywają się spektakle organizowane przez Ośrodek Kultury w Górze Kalwarii. Nowy, jasny budynek z jednolicie brązowym dachem cieszy oczy mieszkańców i turystów.
tags: #remiza #strazacka #powiat #piaseczynski