Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) odgrywa kluczową rolę w życiu społeczności lokalnych, nie tylko poprzez swoją podstawową misję zapobiegania pożarom i akcje ratownicze, ale również jako ośrodek działań społecznych, kulturalnych i edukacyjnych.
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych
Podstawowe cele i zadania OSP obejmują szeroki zakres działalności, mającej na celu zapewnienie bezpieczeństwa i rozwój społeczności:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z instytucjami i stowarzyszeniami.
- Braniem udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków OSP kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz statutu jednostki.
- Działania na rzecz ochrony środowiska.
- Wspomaganie rozwoju społeczności lokalnych na określonym terenie.
- Uczestniczenie i reprezentowanie OSP w organach samorządowych.
Rozwój jednostek OSP i ich infrastruktura
Współczesne jednostki OSP wymagają odpowiedniej infrastruktury, aby skutecznie realizować swoje zadania. Dawniej wystarczał niewielki garaż, jednak obecnie, w związku z coraz nowocześniejszym i liczniejszym sprzętem, potrzebne są większe i lepiej wyposażone remizy. Strażacy potrzebują czystych i schludnych miejsc do przygotowania się do akcji oraz do odpoczynku po niej.
Wiele jednostek OSP, takich jak OSP Przelewice, OSP Jesionowo czy OSP Lubiatowo, dzięki zaangażowaniu druhów, pozyskiwaniu dotacji i pracy wolontariuszy, zaczyna uzyskiwać godne warunki do funkcjonowania. Jednakże, niektóre jednostki, jak OSP Płońsko, od dłuższego czasu oczekują na pomoc w pozyskaniu budynku na nową remizę. Remonty i modernizacje często odbywają się bez znaczącego wsparcia ze strony władz gminnych, co jest silnie odczuwane w społecznościach lokalnych.
W najbliższej przyszłości kluczowe staje się pozyskiwanie środków zewnętrznych na zakup nowych wozów bojowych. Problemy z utrzymaniem w sprawności istniejącego taboru, jak w przypadku OSP Jesionowo, czy długotrwałe naprawy pojazdów, jak w przypadku Jelcza z Przelewic, wskazują na pilną potrzebę systemowych rozwiązań. Brak wystarczającego wsparcia ze strony władz gminnych w procesie pozyskiwania funduszy na nowe pojazdy również stanowi problem.
Gminny plan modernizacji remiz, wymiany wyeksploatowanych pojazdów oraz bieżącej konserwacji i przeglądów sprzętu jest niezbędny. Obowiązek wspierania strażaków ochotników spoczywa na władzach gminy, ponieważ druhowie są społecznikami, których należy doceniać i wspierać.
OSP w życiu społecznym i kulturalnym
Rola OSP wykracza poza działania ratownicze. Strażacy ochotnicy są obecni tam, gdzie potrzebna jest pomoc w ratowaniu życia i mienia, ale także w edukacji dzieci i młodzieży oraz w działaniach integrujących społeczność. Na terenie powiatu pyrzyckiego OSP podejmują różnorodne formy działalności, od projektów społecznych po inwestycyjne.
Jednostka OSP z Płońska, licząca kilkunastu druhów, podjęła ambitny projekt modernizacji świetlicy wiejskiej na potrzeby działań turystycznych. Dzięki wsparciu finansowemu ze środków Unii Europejskiej w ramach działania 19.2 Wsparcie dla rozwoju lokalnego (inicjatywa LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020), projekt o wartości ponad 400 tysięcy złotych ma na celu przekształcenie świetlicy w obiekt turystyki kulturalnej. Realizacja tego projektu jest krokiem w stronę zrównoważonego rozwoju lokalnej społeczności.
Historia miejscowości Przelewice i jej dziedzictwo
Teren gminy Przelewice posiada bogatą historię, sięgającą wczesnej epoki kamiennej. Na polach Przelewic odkryto ślady osadnictwa, w tym ceramikę, siekierki oraz kamienną płużycę. Znaleziona moneta cesarza rzymskiego Heliogabala z 219 r. n.e. świadczy o kontaktach z basenem Morza Śródziemnego. Przelewice mogą nawiązywać do znalezisk z osad słowiańskich z okresu wczesnośredniowiecznego (VI-XII w.), z których pochodzi ceramika, szydło z kości, nóż żelazny i prząślik.
W okolicy znajduje się grodzisko w pobliżu wsi Gardziec - ślad po warowni Pyrzyczan, znanych z VIII wieku. Inna ciekawostka to osada palowa w jeziorze Płoń. Do najcenniejszych zabytków należą granitowe kościoły z XIII wieku. Z dawnych majątków wartościowe są Karsko, Kłodzino i Laskowo. Z architektury rezydencjonalnej wyróżniają się neogotyckie pałace w Karsku, Lubiatowie, Żukowie, neobarokowy pałac w Laskowie oraz klasycystyczne rezydencje w Przelewicach i Kłodzinie. Rosiny to przykład w pełni chłopskiej wsi.
Osadnictwo i wpływy zewnętrzne
Na początku XIX wieku w pobliżu Przelewic istniało dziesięć grobów z wczesnych okresów, a wiele więcej zostało zniszczonych. Okolice Myśliborek, Brzeska i Letnina również były bogate w miejsca pochówku. Na terenie Przelewic znaleziono również kamienne młoty, klin i siekierę.
W epoce żelaza okolice Przelewic były zasiedlone przez Germanów, którzy mieli kontakt z kulturą rzymską, czego dowodem jest znaleziona w Przelewicach moneta cesarza Elagabalusa. Z Letnina pochodzą rzymskie paciorki i kamienie mozaikowe. Z drugiej połowy I wieku n.e. pochodzi cenny skarb z Kosina - dwie czary z zielonego szkła i brytfanna z brązu.
Po Germanach nastali Wenedzi, których ślady nie były odkrywane do połowy XIX wieku. Istnieje przekaz, że drogą, którą w 1124 roku biskup Otto z Bambergu przybył do Pyrzyc, aby chrzcić pierwszych chrześcijan, udawał się z Gniezna. Nazwa Przelewice (Prillwitz) ma pochodzenie wenedyckie lub słowiańskie (od "pri" - bardzo i "ljubu" - lubiany).
Średniowieczne Przelewice i rodzina von Schack
W XIII wieku na ziemie pyrzyckie, zrujnowane przez wojny, przybyli niemieccy osadnicy z Altmark. Przelewice z tego okresu miały kształt owalnicy z gospodarstwami i budynkami rozmieszczonymi wokół wolnego placu. Na środku znajdował się kościół i gospoda. Wieś była prawdopodobnie otoczona wałem ziemnym i żywopłotem. Wzniesione ze starannie ociosanych kamieni polnych mury wskazują na pochodzenie osadników z Altmark.
W późnym średniowieczu kościół został wymalowany, zachowała się jedynie pieta. Środkowy plac z czasem został zabudowany, a staw zasypany. Na dawnym placu znalazły się kuźnia, remiza strażacka, szkoła, gospoda i domy robotników.
W XIII wieku na Pomorzu pojawia się rodzina von Schack, która później posiadała Przelewice. Najstarsza wzmianka o Schackach na Pomorzu pochodzi z 1283 roku. W 1473 roku pojawia się wzmianka o Burgisie von Schagke tho Prellewitz, a w 1499 roku dokument nadania lenna dla Asmusa Starszegovon Schack. Od tego momentu można śledzić losy rodziny Schack w Przelewicach.
W 1598 roku w Przelewicach miał miejsce wielki pożar spowodowany nieostrożnością starszej pani von Schack, który doszczętnie spalił gospodarstwo dwóch braci von Schack. Dwór Schacków był zbudowany na planie czworoboku, z budynkiem bramnym, domem mieszkalnym, stajniami, browarem, stodołą i spichlerzem. W 1598 roku kościół w Przelewicach otrzymał od rodziny von Schack srebrny kielich.
Ród von Schack gospodarował w Przelewicach do końca XVIII wieku. Do majątku Schacków należało 18 chłopów, zobowiązanych do pracy na ziemiach pana. Stosowano uprawę łączoną i trójpolówkę. Bydło wypasano na wspólnej łące.
Czasy nowożytne i przemiany własnościowe
Pomorze i Przelewice ucierpiały podczas wojny trzydziestoletniej. Z 18 chłopów pozostało 10 na zrujnowanych gospodarkach, a duża część ziemi chłopów została przejęta przez pana.
Członkowie rodu von Schack pełnili służbę na dworach książęcych oraz w wojsku. Hans Christian służył jednocześnie w armii duńskiej i brunszwickiej. W XVIII wieku Schackowie służyli w armii pruskiej. Ostatnim przedstawicielem rodu z Przelewic był Otto Friedrich Ludwig (1763-1815), który w 1799 roku musiał sprzedać Przelewice z powodu długów.
August Heinrich Borgstede - modernizacja majątku
Nowy właściciel, August Heinrich Borgstede, zmodernizował majątek i zbudował pałac z parkiem. Zniósł trójpolówkę, podzielił ziemie na mniejsze pola i wprowadził uprawę uzupełniających się roślin, co zwiększyło wydajność i zyski. Założył trzeci folwark nazwany Augustthal.
Borgstede uwolnił chłopów z poddaństwa i korzystał z pracy robotników opłacanych od dniówki. Zajął się hodowlą zwierząt, wprowadzając owce rasy merynos. Podniósł poziom gospodarki mlecznej i zbudował nową mleczarnię z kamieni polnych, która służyła do 1945 roku i stoi do dziś.
Borgstede zlecił przebudowę majątku, w tym budowę pałacu i założenie parku w stylu angielskim. Pałac został wybudowany prawdopodobnie w latach 1804/05 według planów architekta Heinricha Gentza. Nad wejściem do pałacu umieszczono płaskorzeźbę z boginią Ziemi Ceres i pasterzem.
Borgstede wystawił pomnik rzemieślnikom i ogrodnikom zaangażowanym w budowę pałacu i zakładanie parku. Dziennik "Preussische Staatszeitung" określił go jako tego, który "swoim działaniem dla majątku przelewickiego, który jako praktyk i teoretyk rolnictwa przemienił w najpiękniejszą i najwydajniejszą siedzibę na Pomorzu" wystawił sobie pomnik.
W 1821 roku Borgstede sprzedał Przelewice księciu Augustowi Pruskiemu za 256 000 talarów.
Książę August Pruski i jego wpływ na Przelewice
Pod władaniem księcia Augusta Pruskiego majątek rycerski stał się majątkiem ziemskim, a dwór - pałacem. Książę August (1779-1843), bratanek Fryderyka Wielkiego, był oficerem i reformator pruskiej artylerii, a także znanym uwodzicielem. W 1818 roku poznał Augustę Arend z Berlina, z którą miał córkę Malwinę. Aby zabezpieczyć jej przyszłość, kupił majątek Przelewice.
Dawny majątek stał się siedzibą królewsko-książęcego urzędu finansowego, podlegającego administracji dóbr księcia Augusta Pruskiego. Majątkiem kierował królewski zarządca dóbr, podlegający marszałkowi dworu.
Komunikacja między Berlinem a Przelewicami odbywała się za pomocą ekstrapoczty. Podróżni byli odbierani przez zaprzęgi z Przelewic. Przewożono wełnę do Berlina, a w drodze powrotnej wykorzystywano wozy do transportu różnych ładunków, np. par pawich, świeżych warzyw czy dziczyzny. Ciężkie przedmioty transportowano drogą wodną do Gorzowa Wielkopolskiego.
Pałac liczył 29 pokoi (12 na parterze, 17 na piętrze). Kuchnia i mieszkania służby znajdowały się w piwnicach. W 1823 roku urządzone były tylko pokoje na parterze. Na prawo od holu znajdowały się gabinety i pokoje przyjęć, a po przeciwnej stronie - sypialnia i salon. We wschodnim krańcu znajdowała się klatka schodowa z bocznym wejściem dla służby. Zachodnie skrzydło zajmowała duża sala z siedmioma oknami.
W 12 pomieszczeniach parteru było 108 miejsc siedzących. Większe imprezy nie odbywały się jednak w Przelewicach. Pani von Prillwitz (Augusta Arend) przebywała tu tylko na kilka letnich tygodni, podczas których organizowano przejażdżki, spacery, pokazy strzyżenia owiec lub wyjazdy na jarmark do Pyrzyc.
Park radcy Borgstede został częściowo zmieniony, przekształcony z ogrodu angielskiego w uporządkowane założenie z centralnym punktem. Wzdłuż wschodniej ulicy wiejskiej postawiono mur odgraniczający park.
Mieszkańcy powitali panią von Prillwitz wieńcami i wierszami. Książę August troszczył się o swoich ludzi. Pani von Prillwitz urodziła księciu siedmioro dzieci, z których czworo żyło dłużej: Malwine, Elise, Ludwig i Klara. Pani von Prillwitz zmarła 26.05.1834 w Berlinie. Prawdopodobnie spod ręki Schinkla wyszedł projekt mauzoleum dla niej.
Uroczystości i wydarzenia w OSP Przelewice
6 września Ochotnicza Straż Pożarna w Przelewicach obchodziła 60-lecie istnienia swojej jednostki. Uroczystość rozpoczęła się od mszy świętej, po której zebrani udali się na plac folwarczny Ogrodu Dendrologicznego. Wicestarosta Pyrzycki Jarosław Stankiewicz przekazał na ręce druha Henryka Nawoja okolicznościowy list i pamiątkową statuetkę.
Strażacy zaprezentowali pokazy ratownictwa medycznego i drogowego, gaszenia pożaru oraz tresury psów. Ogłoszono wyniki Wojewódzkiego Konkursu Plastycznego „Zapobiegamy pożarom” oraz Konkursu Kronik OSP, w którym kronika OSP Przelewice zajęła drugie miejsce.
W grudniu, na długo przed Świętami Bożego Narodzenia, odbyło się przelewickie spotkanie wigilijne, będące wspólną inicjatywą Rady Sołeckiej, OSP Przelewice oraz Ogrodu Kultury. W spotkaniu brała udział także ekipa ze Stowarzyszenia BO JAK NIE MY TO KTO!
Spotkanie opłatkowe i wizyta św. Mikołaja
Podczas jednego ze spotkań opłatkowych, prowadzonych przez kapelana powiatowego ks. kan. Romana Dutko, wspólnie zaśpiewano kolędy. Kapelan życzył wszystkim zdrowia i wytrwałości strażackiej.
Niespodzianką dla młodych strażaków była wizyta św. Mikołaja, który przyjechał na sygnale świetlnym samochodem ratowniczo-gaśniczym. Mikołaj rozdawał prezenty wspólnie z Wicemarszałkiem WZ i Wicestarostą Pyrzyckim. Nie zapomniał również o dowódcach MDP Przelewice i MDP Płońsko, obdarowując ich radiotelefonami do nauki porozumiewania się podczas zdarzeń.
WOŚP podarowała wszystkim OSP w kraju fantomy w ramach programu „RATUJMY I UCZMY SIĘ RATOWAĆ”. Podczas spotkania strażacy tradycyjnie skosztowali śledzia w oleju.
Projekty ustaw i wsparcie dla strażaków OSP
Istnieje potrzeba wsparcia projektu ustawy, która zniósłaby dysproporcje w uprawnieniach strażaków zawodowych i członków ochotniczej straży pożarnej, którzy na skutek działań ratowniczych ponieśliby uszczerbek na zdrowiu. Projekt przewiduje zrównanie świadczeń dla poszkodowanych strażaków w sytuacji utraty zdolności do pracy czasowej lub trwałej, która powstałaby w wyniku prowadzonych działań ratowniczych lub ćwiczeń. Projekt rozszerza uprawnienia strażaków OSP o prawo do zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjne, które miałyby być wypłacane przez podmioty ponoszące koszty funkcjonowania danej jednostki ochrony przeciwpożarowej (chyba że jednostka jest włączona do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego).