Historia straży pożarnej w Zgierzu jest długa i bogata, sięgająca końca XIX wieku. Początki działalności wiążą się z powstaniem Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), która przez lata była filarem bezpieczeństwa miasta, a jej remizy stanowiły ważne punkty na mapie Zgierza.
Początki Zgierskiej Straży Ogniowej
Inicjatywa i założenie
Straż Ogniowa w Zgierzu została założona 16 listopada 1874 roku z inicjatywy fabrykanta zgierskiego Karola Adolfa Meyerhoffa. Była to jedna z pierwszych straży ogniowych w Królestwie Polskim. Pomysł ten zyskał szybką realizację po tragicznym w skutkach pożarze w Zgierzu, w którym zginęła dwuletnia dziewczynka, a pięcioletni chłopiec uratował się, wyskakując z okna na rozpostartą płachtę materiału.
Pierwszym szefem strażaków został Karol Meyerhoff. Funkcję brandmajstra, czyli kapitana, pełnił Herman Wolff, natomiast skarbnikiem mianowano Karola Anstadta.
Pierwsze wyposażenie i finansowanie
W pierwszym okresie działalności, dzięki pomocy finansowej zgierzan, subwencjom miasta oraz dotacjom towarzystw ubezpieczeniowych, straż zakupiła niezbędne narzędzia. Finansowanie i organizacja straży leżały w interesie fabrykantów zgierskich, którzy potrzebowali zapewnić ochronę przeciwpożarową dla swoich zakładów. Wcześniej działały małe oddziały straży ogniowej przy niektórych fabrykach, jednak łatwiej było zebrać środki i siły wspólnie.
Na wyposażenie bojowe składały się m.in.:
- wóz rekwizytowy do przewożenia sprzętu
- drabina rozsuwana na czterech kołach
- sikawka czterokołowa z wężami
- wór ratunkowy
- 8 toporów ciężkich, 14 toporków
- 55 wiader płóciennych
- 1 latarnia duża i 10 małych, 10 latarni na drążkach i pochodni naftowych
- kotwica do rozrywania płonących budynków
- haki, liny, łopaty i trąbki sygnałowe
Umundurowanie strażaka składało się z bluzy płóciennej i pasa oraz czarnego, lakierowanego kasku, okutego żółtą blachą.
Rozwój i początkowe przywództwo
Już w pierwszym roku działalności straż liczyła 108 ochotników, podzielonych na oddziały. Kładziono duży nacisk na wyszkolenie strażaków, mające systematycznie podnosić sprawność bojową. W roku 1878 zatwierdzono statut Ochotniczej Straży Ogniowej w Zgierzu, co umożliwiło urządzanie zabaw, koncertów i zbiórek pieniędzy, znacznie poprawiając sytuację finansową jednostki.
W latach 1889-1892 funkcję naczelnika pełnił Karol Meyerhoff, z zastępcą Emilem Ernstem. Po złożeniu mandatu przez Meyerhoffa w 1892 roku jego miejsce zajął Emil Ernst. W 1895 roku naczelnikiem został wybrany Ferdynand Swatek. W latach 1903-1909 prezesem Zgierskiej Ochotniczej Straży Pożarnej był Herman Wolf, naczelnikiem Ferdynand Swatek, a jego zastępcą Juliusz Hofmann.
Budowa i rozbudowa pierwszej remizy
Początkowo pierwsza remiza strażacka mieściła się przy ulicy Długiej. Dzięki staraniom Ferdynanda Swatka pod koniec XIX wieku postawiono nowy, murowany budynek remizy strażackiej, zwanej rekwizytornią. Ten nowy obiekt, z wieżą, został poświęcony 22 sierpnia 1897 roku i znajdował się na rogu ulic Wysokiej i Średniej, które dziś noszą nazwy 1. Maja i Ks. Szczepana Rembowskiego. Wybudowano wówczas również stajnie dla koni ciągnących wozy pożarnicze.
W roku 1914 remiza została rozbudowana - powstała wówczas drewniana wieża ćwiczebna, służąca strażakom do ćwiczeń na wysokości. Była ona używana jeszcze przez wiele lat, do przełomu lat 80. i 90. XX wieku. Na szczycie budynku remizy zainstalowano również elektryczną syrenę pożarniczą.
Działalność kulturalno-oświatowa
Ochotnicza Straż Pożarna cieszyła się dużym uznaniem i zaufaniem obywateli miasta. W 1921 roku założona została przez Franciszka Gusta Orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej w Zgierzu. Druhowie-muzycy swoją grą uświetniali wiele wydarzeń odbywających się w mieście.
II wojna światowa i okres powojenny
Działalność podczas okupacji
W czasie II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej straż zgierska kontynuowała swoją działalność, choć pod ścisłym nadzorem niemieckiej policji porządkowej. W dużej mierze jej członkowie zostali wymienieni na volksdeutschów zamieszkujących wówczas w Zgierzu.
Powstanie Zawodowej Straży Pożarnej i współdzielenie remizy
Po wyparciu niemieckiego okupanta, równocześnie z modernizacją i uzupełnianiem sprzętu, zajęto się werbunkiem strażaków. Dnia 4 lutego 1950 roku Sejm uchwalił ustawę o ochronie przeciwpożarowej, na mocy której w 1951 roku powstała Zawodowa Straż Pożarna. W 1950 roku wyłoniono zarząd OSP, w którym wiceprezesem został J. Hajdys, a naczelnikiem Kazimierz Mrówczyński, pełniący tę funkcję do 1975 roku. W pierwszych latach powojennej działalności na wyposażeniu straży, poza podstawowymi narzędziami, znajdowały się dwa samochody specjalne wyposażone w motopompy. Wysoki poziom wyszkolenia strażaków oraz sprawność samochodów i sprzętu, umożliwiały podejmowanie akcji gaśniczych zarówno w Zgierzu, jak i w okolicznych gminach wiejskich, a nawet w Łodzi.
Zaistniałe zmiany spowodowały, że straż zawodowa, w związku z brakiem własnej siedziby, przez niemal 20 lat dzieliła z ochotnikami remizę i sprzęt przy ulicach 1. Maja i Ks. Szczepana Rembowskiego.
Przeniesienie PSP i odzyskanie remizy przez OSP
Po roku 1970 zawodowa straż pożarna przeniosła się do nowo wybudowanej strażnicy przy ulicy Łąkowej 6/8. Dzięki temu Ochotnicza Straż Pożarna odzyskała w pełni wyposażenie strażackie i pomieszczenia remizy przy zbiegu ulic 1. Maja i Ks. Szczepana Rembowskiego. Mogła dzięki temu szerzej rozwinąć swoją działalność - strażacy brali udział w akcjach gaśniczych, w licznych szkoleniach i pokazach.
Kryzys finansowy i odrodzenie OSP (lata 80. i później)
Trudności finansowe i spadek liczby członków
Od lat 80. sytuacja finansowa zgierskiej straży ochotniczej zaczęła ulegać znacznemu pogorszeniu wskutek ograniczenia dotacji państwowych. Fundusze na działalność gromadzono jedynie ze składek członkowskich i w drodze zbiórek publicznych. Ta sytuacja szybko spowodowała znaczny spadek liczby członków, ponieważ braki w wyposażeniu strażackim ograniczyły możliwość czynnego udziału w akcjach gaśniczych.
Zarząd zgierskiej OSP, w osobach prezesa H. Piątkowskiego, wiceprezesa S. Grzebińskiego i naczelnika R. Witczaka, przez kilka lat podejmował próby utrzymania budynku strażnicy poprzez wynajem pomieszczeń, zbieranie składek i zabieganie o wpłaty ze środków prywatnych. Większość prac porządkowych i remontowych prowadzona była przez ochotników czysto społecznie. Sytuacja straży była na tyle zła, że niemożliwe było prowadzenie działalności zarówno operacyjnej, jak i kulturalno-oświatowej.
Odbudowa działalności i współczesność
Dopiero w 2012 roku, po powołaniu nowego Zarządu, sytuacja finansowa straży zaczęła się sukcesywnie poprawiać. Pozyskano samochód ratowniczo-gaśniczy i nowy sprzęt pożarniczy. Druhowie biorą udział w zabezpieczaniu przeciwpożarowym wydarzeń odbywających się na terenie Zgierza oraz prowadzą działalność kulturalno-oświatową dla dzieci i młodzieży. Corocznie organizowany jest Powiatowy Konkurs Plastyczny "Wypalanie traw wyniszcza świat", który cieszy się dużą popularnością.
Jednostka OSP działa dzięki dotacjom udzielanym przez Urząd Miasta Zgierza, składkom członkowskim oraz darowiznom od instytucji i osób prywatnych. Starania zarządu, któremu przewodniczy prezes Tomasz Jędrzejczak, oraz zainteresowanie ze strony sympatyków wpływają na ciągły rozwój formacji i rozszerzanie jej działalności statutowej. Historia liczącej ponad 140 lat Zgierskiej Ochotniczej Straży Pożarnej jest przykładem na to, jak wiele pokoleń strażaków-ochotników zaangażowanych było w tworzenie i kontynuowanie jej działalności. Zanim utworzona została straż zawodowa, to właśnie ochotnicy strzegli życia, zdrowia i dobytku zgierzan przed ogniem. Dziś historyczny budynek przy 1. Maja i Ks. Rembowskiego nie jest wykorzystywany przez strażaków ochotników, chociaż ich siedziba jest niedaleko, ale jego wieża nadal stanowi drogowskaz na mapie zgierskich zabytków.
Obecny stan remizy Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej
Budynkowi Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej przy ulicy Łąkowej 6/8 w Zgierzu grozi katastrofa budowlana. Drewniane stemple tymczasowo podtrzymują strop nad podpiwniczeniem, aby zapobiec jego zawaleniu. Do usunięcia zagrożenia i przeprowadzenia niezbędnego remontu potrzeba około pół miliona złotych.
Ekspertyza techniczna budynku, przeprowadzona w październiku ubiegłego roku, wykazała pilną potrzebę remontu. Mimo prowizorycznego zabezpieczenia stropu stemplami, początkowo brakowało funduszy na rozpoczęcie prac. Starostwo Powiatowe w Zgierzu przekazało na ten cel 80 tys. zł, Urząd Miasta Zgierza - 10 tys. zł, a magistrat z Głowna - 12 tys. zł. Niemniej jednak, nadal brakowało 80 procent kwoty niezbędnej do rozpoczęcia remontu.
Szansą na zdobycie pieniędzy była wizyta w komendzie gen. bryg. Wiesława Leśniakiewicza, komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej. Po zapoznaniu się ze stanem budynku, komendant zadeklarował podjęcie wszelkich działań, aby prace remontowe rozpoczęły się jeszcze w tym roku, i podjął decyzję o przekazaniu 100 tys. złotych.