Niniejszy artykuł przedstawia szeroki kontekst historyczny i organizacyjny ochrony przeciwpożarowej w powiecie garwolińskim, regionie, w którym położona jest miejscowość Wysoczyn. Należy zaznaczyć, że w udostępnionym szkicu brakuje bezpośrednich informacji dotyczących konkretnego adresu remizy w miejscowości Wysoczyn. Przedstawione dane szczegółowo opisują rozwój straży pożarnych na przestrzeni lat na całym obszarze powiatu, co stanowi istotne tło dla zrozumienia działalności jednostek ochrony przeciwpożarowej w tym rejonie.
Rola i Zadania Straży Pożarnych
Straże pożarne, zarówno ochotnicze, jak i zawodowe, odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Ich działalność obejmuje szeroki zakres zadań, mających na celu ochronę życia, zdrowia i mienia obywateli oraz środowiska.
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z instytucjami i stowarzyszeniami.
- Brane udziału w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków ochotniczej straży pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Uczestniczenie i reprezentowanie OSP w organach samorządowych i przedstawicielskich.
Prowadzą one również akcje propagandowe w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego, uczestniczą w akcjach gaśniczych, likwidacji klęsk żywiołowych, takich jak pożary, huragany, powodzie, wypadki drogowe oraz inne zagrożenia miejscowe.
Początki Zorganizowanego Ruchu Strażackiego w Powiecie Garwolińskim
Początki zorganizowanego ruchu strażackiego na terenie powiatu garwolińskiego datuje się na drugą połowę XIX wieku. W czerwcu 1881 roku gubernator siedlecki zatwierdził statut Towarzystwa Straży Ogniowej Ochotniczej w Garwolinie, co było zgodą na jego działalność. W latach 80. XIX wieku funkcjonowała także straż fabryczna w Hucie Czechy. Na początku XX wieku kolejne straże powstały w Parysowie, Żelechowie, Łaskarzewie i Maciejowicach.
Centralizacja i Organizacja Państwowej Ochrony Przeciwpożarowej (1949-1951)
Od 1949 roku, w miarę narastania procesu stalinizacji w Polsce, pojawiły się tendencje do przejmowania przez instytucje państwowe bezpośredniego nadzoru nad organizacjami społecznymi. Rozporządzeniem Rady Ministrów z 24 października 1949 roku rozwiązano Związek Straży Pożarnych RP. Kilka miesięcy później, 4 lutego 1950 roku, Sejm RP uchwalił ustawę o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji, co spowodowało, że państwo przyjęło na siebie główny ciężar zabezpieczenia przed pożarami majątku narodowego oraz życia i mienia obywateli.
Jako centralny organ administracji państwowej ustawa powołała Komendę Główną Straży Pożarnych, podległą ministrowi gospodarki komunalnej, a od grudnia 1954 roku - ministrowi spraw wewnętrznych. Na jej czele stanął komendant główny straży pożarnych, mianowany przez prezesa Rady Ministrów. Do zakresu działania komend straży pożarnych należało kierownictwo i nadzór nad całokształtem ochrony przeciwpożarowej. Miesiąc później, 20 marca 1950 roku, została uchwalona ustawa o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, która utworzyła nowe terenowe organy administracji państwowej - prezydia rad narodowych i stwierdziła, że wszystkie jednostki administracji terenowej, w tym komendy straży pożarnych, powinny być zespolone w prezydiach rad narodowych. Zaszła więc konieczność nowelizacji ustawy z 4 lutego 1950 roku. W dniu 21 października 1951 roku Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji. W odniesieniu do komend straży pożarnych wprowadziła ona podporządkowanie Komendy Głównej SP ministrowi gospodarki komunalnej oraz ustanowiła wojewódzkie, powiatowe i miejskie komendy straży pożarnych przy prezydiach rad narodowych, od szczebla wojewódzkiego do miejskiego.
Komenda Powiatowa Straży Pożarnych w Garwolinie
Stopniowo przy prezydiach wojewódzkich i powiatowych rad narodowych powstały komendy straży pożarnych na czele z komendantami. Z dniem 1 września 1951 roku funkcję tę w powiecie garwolińskim objął ppor. poż. Bolesław Rękawek, dotychczasowy instruktor Straży Pożarnych. Przełożeni w opinii napisali o nim: „Dużo poświęca czasu na przygotowanie Ochotniczych Straży Pożarnych na terenie całego powiatu, dba o ich gotowość bojową i należyte wykonanie zadań." Ustawa z 1950 roku określała, że pracownicy jednostek straży pożarnych, posiadający kwalifikacje do zawodowej służby, stanowią Korpus Techniczny Pożarnictwa, na którego czele stoi komendant główny straży pożarnych. Zgodnie z rozkazem Nr 27/51 przesłanym przez Komendę Wojewódzką Straży Pożarnych przy Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Warszawie przy piśmie z dnia 13 sierpnia 1951 roku, Gminne Rady Narodowe wytypowały i zatwierdziły kandydatów na Komendantów Gminnych w powiecie.
Rozwój Struktury i Personelu
W drugiej połowie 1951 roku w Komendzie Powiatowej Straży Pożarnej powstało stanowisko zastępcy Komendanta do Spraw Politycznych, które w listopadzie 1951 roku objął Tadeusz Pawłowski. Rok później, w grudniu 1952 roku, za namową Bolesława Rękawka, stanowisko to objął Tadeusz Jaroń, absolwent kursu kierowników wydziałów wojskowych Prezydiów Powiatowych i Wojewódzkich Rad Narodowych. W lutym 1953 roku Komenda Powiatowa organizowała m.in. akcję obchodów Dnia Ochrony Przeciwpożarowej. Zarządzeniem ministra gospodarki komunalnej z dnia 28 sierpnia 1951 roku o umundurowaniu, oznakach i dystynkcjach personelu technicznego komend straży pożarnych wprowadzono nowe dystynkcje i nomenklaturę stopni służbowych.
Siedziba i Wyposażenie Komendy
W czerwcu 1953 roku biuro Powiatowej Komendy Straży Pożarnych w Garwolinie zostało przeniesione do budynku Bolesława Kałaski przy ul. Waryńskiego 24, w pobliżu remizy OSP Garwolin. Od 15 czerwca tego roku uruchomiono punkt informacyjny przy Komendzie. Jak informowano, telefon „jest czynny całą dobę bez przerwy, wszelkie rozmowy i meldunki telefoniczne o pożarach należy kierować na nr." W Komendzie Powiatowej pracowały wówczas 4 osoby: komendant, jego zastępca, sekretarka i kierowca. Na wyposażenie składały się: samochód gaśniczy Bedford, półciężarówka Dodge i motocykl marki BMW 350.
1 maja 1954 roku pracę w Komendzie rozpoczął Czesław Trzciński (ur. 19 VI 1930 r. w Garwolinie, zm. 13 IX 2010 r. w Wołominie). 20 grudnia 1956 roku ukończył Szkołę Oficerów Pożarnictwa w Łodzi i otrzymał stopień aspiranta. Z dniem 1 stycznia 1957 roku objął funkcję zastępcy Komendanta Powiatowego, którą pełnił do 31 sierpnia 1963 roku.
W pierwszej połowie lat pięćdziesiątych rozpoczął działalność Punkt Dyspozycyjno-Alarmowy. W maju 1955 roku teren powiatu został podzielony na 11 rejonów, w tym Rejon 3 Ryki (typ „S” - Ryki, Dęblin). W sierpniu 1955 roku na terenie powiatu działało ogółem 112 OSP.
Zmiany Administracyjne i Nowa Remiza w Garwolinie
Z dniem 1 stycznia 1956 roku, w wyniku zmian administracyjnych, powstał powiat rycki, obejmujący południowe gminy powiatu garwolińskiego. Funkcję komendanta nowo powstałej Komendy Powiatowej objął dotychczasowy zastępca Bolesława Rękawka, asp. poż. Tadeusz Jaroń. W połowie lat piędziesiątych (1957 r.), dzięki inicjatywie kpt. poż. Bolesława Rękawka, wybudowano w Garwolinie przy ul. Targowica Zwierzęca 5 (później 22 Lipca, obecnie ks. Kard. Stefana Wyszyńskiego 5) nową remizę strażacką. Plac pod budowę OSP otrzymała w 1950 roku. Prace wykończeniowe oraz rozbudowa remizy trwały jeszcze kilka lat.
Zarządzeniem ministra spraw wewnętrznych z dnia 18 sierpnia 1958 roku wprowadzono wytyczne dotyczące organizacji i zakresu działania komend wojewódzkich, powiatowych i miejskich. Zlikwidowały one funkcję zastępcy komendanta ds. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1958 roku wprowadzono zmiany do ustaleń z 1951 roku. 13 kwietnia 1960 roku Sejm uchwalił nową ustawę o ochronie przeciwpożarowej, która utrzymała dotychczasowe państwowe organy ochrony przeciwpożarowej - Komendę Główną, wojewódzkie i powiatowe komendy straży pożarnych.
6 września 1963 roku, w czasie pożaru budynku przy ul. Dolny Rynek w Garwolinie (obecnie teren Zieleniaka i dworca PKS) zmarł nagle kpt. poż. Bolesław Rękawek, Komendant Powiatowy Straży Pożarnych. Jego następcą został początkowo por. poż. Edmund Kocon (6 IX 1963 - 30 XI 1963), a następnie kpt. poż. Tadeusz Jaroń (1 XII 1963 - 9 III 1976), były komendant Komendy Powiatowej w Piasecznie od 1 czerwca 1963 roku. O przeniesienie Tadeusza Jaronia do Garwolina wystąpił do komendanta wojewódzkiego Stanisław Matusiak, przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Garwolinie.
Profesjonalizacja i Nowy Podział Administracyjny
24 grudnia 1970 roku ukazało się bardzo ważne rozporządzenie Rady Ministrów, które wyłączyło komendy straży pożarnych z urzędów i wydziałów spraw wewnętrznych i ustanowiło je jako samodzielne organy podporządkowane bezpośrednio prezydiom rad narodowych. 22 listopada 1973 roku Sejm PRL zmienił ustawę o radach narodowych; ustanowił nowe jednoosobowe organy administracji państwowej: wojewodów, prezydentów miast, naczelników powiatów, miast, dzielnic i gmin. Ustawa ta weszła w życie z dniem 9 grudnia 1973 roku, i wtedy terenowe komendy straży pożarnych, które na mocy ustawy o ochronie przeciwpożarowej (art. 14 ustawy z 13 kwietnia 1960 r.) były organami administracji państwowej, utraciły ten status. Kompetencje komend w tym zakresie przejęły terenowe organy administracji państwowej, tj. wspomniani wyżej wojewodowie, prezydenci miast, naczelnicy powiatów, miast i gmin.
1 stycznia 1974 roku, w oparciu o zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 sierpnia 1967 roku, powstała w Garwolinie Zawodowa Straż Pożarna. Przejęła ona od OSP jeden samochód bojowy marki „Star-25”. Komendantem ZSPoż. został komendant powiatowy kpt. Tadeusz Jaroń. Siedziba Straży Zawodowej aż do listopada 1995 roku mieściła się w budynku OSP Garwolin przy ul. ks. Kard. Stefana Wyszyńskiego 5, kiedy to przeszła do własnego obiektu. 27 grudnia 1974 roku Rada Państwa wydała dekret o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa. Wprowadził on zasadę nawiązywania stosunku służbowego w drodze mianowania, a nie jak dotychczas - zwykłej umowy o pracę. Członkowie KTP stali się funkcjonariuszami, co zapewniło większą dyspozycyjność kadry. Ponadto wprowadzono stopnie pożarnicze odpowiadające wojskowym.
W maju 1975 roku Sejm wprowadził dwustopniową strukturę organów władzy i administracji państwowej (gminy i województwa) i nowy podział administracyjny państwa. Zlikwidowano wówczas powiaty i zwiększono liczbę województw z 17 do 49. Zmiany te, tj. w strukturze i funkcjonowaniu organów władzy i administracji państwowej, wpłynęły na konieczność zmian w ustawie o ochronie przeciwpożarowej. Nową ustawę Sejm uchwalił 12 czerwca 1975 roku. Zwierzchni nadzór nad ochroną przeciwpożarową sprawował minister spraw wewnętrznych, który na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy zarządzeniem z dnia 24 stycznia 1976 roku ustalił sieć komend rejonowych straży pożarnych. 1 października 1979 roku funkcję komendanta Rejonowej Straży Pożarnej objął kpt. 4 września 1980 roku ukazało się zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych, do którego dołączony był regulamin organizacyjny Zawodowej Straży Pożarnej.
Pod koniec 1988 roku Komenda Rejonowej Straży Pożarnych w Garwolinie liczyła 43 etaty, w tym 27 w plutonie gaśniczym. Funkcję komendanta pełnił kpt. poż. Wiesław Wieraszka, zastępcą komendanta był mjr poż. Adam Dąbrowski. Dowódcą plutonu był od 1 marca 1988 roku chor. poż. Dariusz Sadkowski, dowódcami sekcji: ogn. Stanisław Duchna, ogn. Henryk Piesio i plut. Bogdan Pasik. Dwa lata później, 18 września 1990 roku, zarządzeniem Nr 46/90 z dnia 4 grudnia 1990 roku Wojewoda Siedlecki Krzysztof Tchórzewski nadał statut Komendzie Rejonowej Straży Pożarnych w Garwolinie. KRSP objęła swym zasięgiem miasta: Garwolin, Łaskarzew, Pilawa, Żelechów oraz gminy: Borowie, Garwolin, Górzno, Kłoczew, Łaskarzew, Maciejowice, Miastków Kościelny, Osieck, Parysów, Pilawa, Sobienie Jeziory, Sobolew, Trojanów, Wilga i Żelechów.
Powstanie Państwowej Straży Pożarnej i KSRG
Na mocy ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku powstała Państwowa Straż Pożarna (PSP) - zawodowa, umundurowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt formacja przeznaczona do walki z pożarami i innymi miejscowymi zagrożeniami. Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 8 października 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej, PSP tworzą m.in. komendy wojewódzkie i rejonowe PSP oraz jednostki ratowniczo-gaśnicze PSP. Zarządzeniem Nr 1 Komendanta Głównego PSP z dnia 8 czerwca 1992 roku został określony zakres działań terenowych organów PSP. Niedługo później, z dniem 1 lipca 1992 roku, zostały określone struktury organizacyjne Komend Rejonowych i zorganizowane Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze (JRG) PSP. Taka też JRG powstała w Garwolinie. Prowadzi ona zadania gaśnicze podczas pożarów oraz prowadzi działania ratownicze podczas klęsk żywiołowych i innych miejscowych zagrożeń. Dowódca JRG podlega Komendantowi Rejonowemu PSP.
Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza w Garwolinie
W Garwolinie dowódcami JRG byli: st. kpt./mł. bryg. inż. Tadeusz Czamara (1 VII 1992- 31 V 1998), st. asp. Robert Piekarski (1 VI 1998- 30 VI 2013), st. kpt. Marcin Gawinek (1 VII 2013- 15 II 2015). W dniu 1 sierpnia 1992 roku JRG liczyła 34 ludzi, w tym dowódca i jego zastępca, i dzieliła się na trzy zmiany oraz posiadała następujące samochody: GBA 2,5/16 - Star 244 - typ 005; GCBA 6/32 Jelcz - typ 004; GCBM - 18/8 Jelcz - typ CN-18; SD -30 IFA; samochód dowodzenia i łączności Żuk oraz samochód oświetleniowy Żuk.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG)
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej określiła, że Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) jest integralną częścią organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i skupia jednostki ochrony przeciwpożarowej, a także inne służby, inspekcje, straże, instytucje i podmioty, które dobrowolnie w drodze umowy cywilnoprawnej zgodziły się współdziałać w akcjach ratowniczych. KSRG skupia w uporządkowanej wewnętrznie strukturze jednostki ochrony przeciwpożarowej w celu ratowania życia, zdrowia, mienia i środowiska. Rozporządzeniem z dnia 28 grudnia 1994 roku w sprawie szczegółowych zasad organizacji Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, Minister Spraw Wewnętrznych określił zadania dla jednostek PSP i OSP włączonych do KSRG. Ustawą z 8 listopada 1996 roku rozszerzono zadania KSRG o ratownictwo ekologiczne i medyczne. Rozporządzenie MSWiA z 25 września 1997 roku rozszerzyło zadania KRSG w zakresie ograniczania i likwidacji katastrof komunikacyjnych oraz udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach na miejscu zdarzenia, w akcjach, w których bierze udział jednostka z KRSG. Należy dodać, że do systemu może być włączona także jednostka OSP, która nie spełnia ww. czterech warunków, jeśli jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie działań ratowniczych.
Odwody Operacyjne w Rejonie Garwolińskim
Rozkazem Nr 3/94 z dnia 11 stycznia 1994 roku Komendant Rejonowej PSP w Garwolinie powołał na terenie rejonu odwód operacyjny w sile 1 kompanii pożarniczej oraz odwód operacyjny zabezpieczenia miasta Garwolina w sile 1 plutonu pożarniczego. W skład ich weszły jednostki OSP typ. S. W skład kompanii pożarniczej weszły 3 plutony gaśnicze: pluton 1 - OSP Unin, Łaskarzew, Pilawa; pluton 2 - OSP Rębków, Ostrożeń, Parysów; pluton 3 - OSP Żelechów, Wola Miastkowska, Wólka Ostrożeńska oraz pluton specjalny: OSP Gończyce - sekcja wężowa, Podłęż - sekcja kwatermistrzowska, JRG Garwolin - sekcja dowodzenia i łączności. Funkcję dowódcy kompanii objął kpt. inż. Dariusz Sadkowski, zastępcy dowódcy mł. asp. Jarosław Latuszek, szefa kompanii st. ogn. Andrzej Tomala. W skład plutonu odwodowego zabezpieczenia miasta Garwolina weszły trzy sekcje gaśnicze: OSP Wola Rębkowska GBA4, 8/2,4; OSP Ruda Talubska GBM2, 5/8; OSP Zawady GLM. Dowództwo plutonu objął asp.
Współczesna Struktura Powiatowej Straży Pożarnej
Z dniem 1 stycznia 1999 roku nastąpiły dalsze zmiany organizacyjne. Na podstawie Regulaminu Organizacyjnego z dnia 12 marca 2012 roku, ustalono, że Komendantowi Powiatowemu PSP podlegają bezpośrednio: wydział operacyjny, sekcja organizacyjna (oraz inne, nieokreślone w szkicu, jednostki).