Wprowadzenie do Robotyki Gaśniczej
W ostatnich latach automatyczne roboty gaśnicze znajdują coraz większe zastosowanie w działaniach straży pożarnej. Flota robotów zaczyna stanowić standardowe wyposażenie wielu jednostek, wspierając strażaków w najtrudniejszych i najbardziej niebezpiecznych misjach. Głównym celem ich wdrożenia jest ograniczenie ryzyka dla strażaków działających w skrajnie niebezpiecznych warunkach.
Według danych Koreańskiej Narodowej Agencji Straży Pożarnej w ciągu ostatniej dekady 1802 strażaków zostało rannych lub zginęło podczas wykonywania obowiązków służbowych. W odpowiedzi na te wyzwania, roboty gaśnicze wkraczają w najbardziej niebezpieczne miejsca przed ludźmi, zwiększając bezpieczeństwo akcji ratowniczych.
Zastosowanie Robotyki Gaśniczej na Świecie
Rozwój technologii mobilności ratującej życie jest priorytetem w wielu krajach. Przykładem są inicjatywy takie jak te realizowane przez Grupę Hyundai Motor we współpracy z Koreańską Narodową Agencją Straży Pożarnej, gdzie opracowano bezzałogowego robota strażackiego, bazującego na zelektryfikowanej, wielofunkcyjnej platformie bezzałogowej HR-Sherpa.
Przekazywane roboty strażackie wykorzystują kluczowe technologie Grupy Hyundai Motor i stanowią nowy przykład mobilności rozwijanej w duchu idei „technologii ratującej życie”. Mamy nadzieję, że staną się niezawodnym wsparciem dla strażaków, wkraczając w najbardziej niebezpieczne miejsca przed ludźmi i zwiększając bezpieczeństwo akcji ratowniczych. Na wniosek Koreańskiej Narodowej Agencji Straży Pożarnej dwa roboty zostały już rozmieszczone w specjalistycznych jednostkach ratowniczych 119 w regionie stołecznym i Yeongnam, gdzie są wykorzystywane podczas akcji gaśniczych.
Roboty Hyundai Motor Group posiadają system samoczynnego zraszania: Dysze rozmieszczone wokół robota rozpylają chłodziwo, tworząc kurtynę wodną chroniącą pojazd przed płomieniami. Oprócz wdrożenia Grupa zapewniła również kompleksowe szkolenia i instrukcje obsługi, aby umożliwić efektywne wykorzystanie robotów. Grupa Hyundai Motor aktywnie wspiera również Narodowy Szpital Strażacki, przekazując pojazdy oraz sprzęt rehabilitacyjny wspierające powrót strażaków do zdrowia. Ta inicjatywa stanowi pierwszy krok w kierunku zmiany paradygmatu reagowania na katastrofy.
Wdrożenie robotów w chińskim mieście Qingdao, gdzie do jednostki straży pożarnej oficjalnie trafiły dwa zaawansowane roboty strażackie firmy Unitree Robotics, to przełomowy krok w kierunku modernizacji i robotyzacji ratownictwa. Jak podkreślają lokalne władze, wdrożenie robotów oznacza nowy etap inteligentnego wspomagania służb ratowniczych. Dzięki zaawansowanej technologii i wysokiej mobilności, czworonożne maszyny mogą działać w miejscach, które są zbyt niebezpieczne dla ludzi. Za projektem stoi firma Unitree Robotics, znana z tworzenia czworonożnych robotów o imponującej zręczności i stabilności. Ich nowy model strażacki został zaprojektowany tak, by sprostać ekstremalnym warunkom. Co więcej, robot potrafi pokonywać przeszkody, wspinać się po schodach o wysokości do 40 cm i zachowywać równowagę na pochyłych powierzchniach. Roboty Unitree mogą być wyposażone w armatki wodne lub pianowe o zasięgu do 60 metrów i przepływie 40 litrów na sekundę. W wersji „Air Blower” maszyny mogą ponadto wykorzystać strumień powietrza o dużej mocy, który skutecznie odcina ogień od źródła paliwa. Roboty Unitree wyposażono także w system szybkiej wymiany baterii - trwa ona zaledwie sekundę i nie narusza wodoszczelności urządzenia. Wdrożenie robotów w Qingdao to pierwszy etap szerzej zakrojonego programu modernizacji służb ratowniczych w Chinach.
Roboty Gaśnicze w Polsce: Modernizacja i Wdrożenia
W Polsce automatyczne roboty gaśnicze również stają się coraz powszechniejsze, stanowiąc kluczowy element modernizacji służb ratowniczych. Flota robotów zaczyna stanowić standardowe wyposażenie wielu jednostek.
Roboty Colossus w Państwowej Straży Pożarnej
Państwowa Straż Pożarna (PSP) aktywnie inwestuje w nowoczesne rozwiązania. Pod koniec 2023 roku PSP zakupiła osiem robotów Colossus francuskiej firmy Shark Robotics za 12,8 mln zł. Trafiły one m.in. do Warszawy, Poznania, Gdyni, Lublina, Krakowa, Łodzi i Leżajska. Kolejne sztuki zasiliły komendy w Bydgoszczy, Białymstoku, Katowicach, Olsztynie, Szczecinie, Wrocławiu i Gorzowie Wielkopolskim.
Roboty Colossus to zdalnie sterowane maszyny, które mają na celu usprawnienie działań ratowniczych poprzez wyposażenie w różnorodne narzędzia, m.in. działka wodno-pianowe, taran, zraszacze, wyciągarkę oraz kamery (wizyjne i termowizyjne) oraz oświetlenie. Dzięki swoim parametrom technicznym i wyposażeniu roboty te mogą być wykorzystywane w miejscach, do których trudno dotrzeć ratownikom lub gdzie istnieje wysokie ryzyko, np. w przypadku zagrożenia wybuchem, zawaleniem budynku, uwalnianiem niebezpiecznych substancji itp.
Colossus to półtonowa platforma gąsienicowa o wymiarach 1600 × 790 × 685 mm, napędzana dwoma bezszczotkowymi silnikami elektrycznymi o łącznej mocy 17,8 kW. Zasilanie zapewniają dwa wymienne akumulatory litowo-jonowe, które pozwalają na przejazd do 22 km lub około 5 godzin pracy operacyjnej. Gąsienicowy układ jezdny wyposażono w amortyzatory, system antyrollowy i blokowane piasty. Dzięki temu robot pokonuje wzniesienia do 45°, przechyły boczne do 35° i przeszkody o wysokości do 35 cm. Są to parametry, które pozwalają mu poruszać się po gruzowiskach, zawalonych halach i nierównym terenie, gdzie człowiek nie ma prawa wejść.
Najważniejszym elementem wyposażenia jest działko wodno-pianowe o wydajności do 4000 l/min. To poziom, który pozwala realnie wpływać na rozwój pożaru - nie tylko chłodzić, ale i tłumić ogień na dużej powierzchni. Robot ma też rozbudowany zestaw sensorów: kamery HD dzień/noc z przodu i na działku, kamerę termowizyjną i kamerę HD z 30-krotnym zoomem optycznym. Do tego dochodzą narzędzia operacyjne: taran do torowania drogi, hak holowniczy, wyciągarka o uciągu 700 kg oraz instalacja zraszaczowa, która tworzy wodną kurtynę chroniącą robota przed ekstremalną temperaturą. Sterowanie odbywa się zdalnie - pilotem, wzmocnionym tabletem lub nawet telefonem.
Colossus w Działaniu
Roboty Colossus szybko przeszły chrzest bojowy. 12 maja 2024 roku, podczas gigantycznego pożaru hali handlowej przy Marywilskiej 44 w Warszawie, Colossus został wprowadzony do wnętrza płonącego obiektu. Ponad 80% hali było objęte ogniem, a konstrukcja groziła zawaleniem. Wysłanie robota zamiast ludzi było jedyną rozsądną decyzją.
Colossus ma zresztą imponującą historię. To właśnie ten model wspierał paryskich strażaków podczas pożaru katedry Notre-Dame w 2019 roku, pracując w temperaturach przekraczających 800°C i zastępując siłę 15 strażaków przy holowaniu węży.
Inne Roboty i Ambicje PSP
Firma Fire-Max oferuje nowy model małego robota gaśniczego FMBOT 2400, który może być wykorzystywany w jednostkach PSP i OSP do gaszenia pożarów we wczesnym stadium. Robot ma niewielkie rozmiary, ale dużą moc i jest łatwy w obsłudze. Na uwagę zasługuje zasięg sterowania radiowego, który może dochodzić nawet do 1 kilometra.
Robot Rhyno Protect wyprodukowany przez firmę Shark Robotics został dostarczony do JRG 1 Gdynia-Śródmieście w grudniu 2023 roku. Sterowanie robotem odbywa się bezprzewodowo, za pomocą dedykowanego tabletu, który daje możliwość odbioru obrazu z trzech kamer zainstalowanych na robocie (w tym jednej kamery termowizyjnej). Wyposażony jest również w działko wodne o wydajności około 800 l/min - operator robota ma możliwość zdalnego sterowania działkiem, w tym również zmianę parametrów prądu wody (zwarty, rozproszony, parasol wodny). Urządzenie może pracować w warunkach pożarowych dzięki zintegrowanemu systemowi zraszaczy. Robot napędzany jest przez dwa silniki elektryczne (każdy o mocy 600W), które przekazują moment obrotowy na gąsienice wykonane z gumy odpornej na temperaturę i uszkodzenia. Silniki o łącznej mocy 1200W pozwalają na ciągnięcie przez robota czterech nawodnionych odcinków W-75 (łączna długość do 80 metrów). Jeden zestaw akumulatorów pozwala na około cztery godziny nieprzerwanej pracy robota, ich wymiana odbywa się bez konieczności wyłączania urządzenia.
Ambicje PSP są jasne: roboty gaśnicze mają być dostępne w każdej komendzie wojewódzkiej. W marcu Komenda Wojewódzka PSP w Warszawie ogłosiła przetarg na dostawę dziesięciu robotów przeznaczonych do gaszenia pożarów wielkopowierzchniowych - hal, składowisk, zakładów przemysłowych. W lipcu postępowanie rozstrzygnięto. Najkorzystniejszą ofertę złożyła firma KADIMEX, wyceniając całość na 16,7 mln zł brutto. W ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 zaplanowano zakup kolejnych czterech robotów. Równolegle rozwijane są moduły dronowe - specjalistyczne pojazdy z dronami różnych kategorii mają trafić do każdej komendy wojewódzkiej. Operatorzy będą szkoleni w CNBOP w Józefowie.
Pięć minut
Rosenbauer RTE Robot: Wszechstronność i Modułowość
Rosenbauer RTE Robot to wielofunkcyjny robot ratowniczy, specjalnie opracowany dla straży pożarnej i służb ratowniczych. Jego niewielkie wymiary oznaczają, że mieści się w każdym pojeździe logistycznym, który może transportować europaletę. Może wykonywać zarówno zadania transportowe, jak i gaśnicze. Dzięki swojej modułowości jest on także niezwykle uniwersalny i może być używany do szerokiego zakresu zastosowań. RTE Robot sam wkracza do stref niebezpiecznych - zamiast człowieka. RTE Robot pozwala na efektywniejsze rozmieszczanie ekip ratowniczych. Zintegrowane z podwoziem oświetlenie LED zapewnia widoczność RTE Robot nawet w ciemności.
Konstrukcja i Napęd
RTE Robot opiera się na kompaktowym podwoziu z elektrycznym napędem gąsienicowym opracowanym we własnym zakresie przez Rosenbauer. Szerszy rozstaw gąsienic sprawia, że robot jest bardziej stabilny nawet podczas transportowania ładunków o wysokim środku ciężkości w terenie. Masa wynosi 375 kg (lub 385 kg w szerszej wersji). RTE Robot jest zasilany przez dwa silniki elektryczne, każdy o maksymalnej mocy 2,4 kW, które zapewniają napęd na niemal każdej nawierzchni za pośrednictwem gąsienic gumowych. Układ wytwarza siłę uciągu równą około 70% aktualnego ciężaru własnego na nawierzchni asfaltowej (tj. 700 kg przy maks. masie całkowitej 1000 kg) i dlatego może ciągnąć np. uszkodzone pojazdy.
Sterowanie i Funkcje Autonomiczne
Rosenbauer oferuje kilka wersji rozszerzenia swojego poręcznego, wytrzymałego i modułowego pilota zdalnego sterowania do RTE Robot. Począwszy od wersji podstawowej z jednym joystickiem do obsługi podwozia po pilot zdalnego sterowania z kilkoma joystickami i przełącznikami, zintegrowanym wyświetlaczem oraz dodatkowym tabletem do wyświetlania obrazu. Poza obsługą podwozia RTE Robot, pilot zdalnego sterowania może być również używany do sterowania wszystkimi dostępnymi modułami zabudowy. Obudowa pilota zdalnego sterownia jest zabezpieczona przed zanieczyszczeniami i wilgocią (stopień ochrony IP 65), a wbudowane akumulatory pozwalają na pracę przez okres do 20 godzin. RTE Robot może być sterowany w sposób ciągły (bez zakłóceń sygnału) z odległości do 200 m. Dokładny zasięg jest w dużym stopniu uzależniony od pogody i zakłócających pól magnetycznych.
Dla bezpiecznego i prawnie dopuszczalnego użytkowania RTE Robot poza polem widzenia, Rosenbauer oferuje funkcję autonomicznego wykonywania zadań (AX). Zestaw składa się z modułu pośredniego z czujnikami do wykrywania otoczenia, komputera i rozszerzonego zdalnego sterowania z dużym wyświetlaczem. Rozszerzenie RTE Robot o funkcję AX do bezpiecznego użytkowania robota poza polem widzenia, wyznacza nowe standardy bezpieczeństwa i wydajności.
Modułowe Wyposażenie RTE Robot
Przy użyciu szerokiej gamy modułów dodatkowych RTE Robot można rozbudować z boków, z przodu i z tyłu:
- Zestaw montażowy do szyn: Umożliwia jazdę po szynach (np. w tunelach).
- Moduły transportowe: Do transportu kontenerów rolkowych dostępne są dwa oddzielne moduły transportowe do przewozu samych wózków sprzętowych Rosenbauer; jeden o wysokości montażu 270 mm (tylko do podwozia o szerokości 1070 mm), a drugi o wysokości montażu 360 mm. Na RTE Robot można łatwo wjechać wózkami i zjechać z niego przy użyciu najazdów.
- Półmoduł zasilający: Z oddzielną litowo-jonową stacją ładowania i przedłużaczem. Może zasilać sprzęt elektryczny i jednocześnie ładować robota podczas akcji.
- Działko gaśnicze: RTE Robot można także połączyć z modułami wyposażonymi w działko do gaszenia pożarów w miejscach, które są zbyt niebezpieczne dla strażaków. Rosenbauer oferuje działko RM15 o maksymalnej wydajności 2 000 l/min jako półmoduł i pełny moduł z dyszą ochronną, dwoma reflektorami LED oraz opcjonalną kamerą kolorową i/lub termowizyjną. Jest również moduł pośredni do akcji gaśniczych, który może pomieścić sprzęt i jednocześnie podawać środek gaśniczy do zamontowanego działka.
- Demontowalna wyciągarka linowa: Służy przede wszystkim do samowyciągania, w sytuacji, gdy pojazd ugrzęźnie w bardzo miękkim terenie podczas pracy z ciężkim załadunkiem. Wyciągarka sprawdza się również przy bezpiecznym i bezwysiłkowym załadunku mobilnych wózków sprzętowych po najazdach na moduły transportowe. Dzięki zastosowaniu praktycznych rolek, lina prowadzona jest nad podwoziem, co ułatwia cały proces.
- Przedni lemiesz: Element do czyszczenia drogi przed robotem z błota, osadu, gruzu, popiołu i innych materiałów w miejscu prowadzenia akcji. RTE Robot jest wyposażony we własny lemiesz o szerokości 1100 mm. Oprócz pozycji neutralnej, kąt lemiesza można wyregulować ręcznie o 30° w prawo i w lewo. Szerokość przednia lemiesza zawsze pokrywa szerokość pojazdu. Lemiesz można także podnosić w sposób ciągły na wysokość do 125 mm. Uzyskany w ten sposób prześwit zapobiega ugrzęźnięciu pojazdu w drodze do rzeczywistego miejsca prowadzenia akcji. Ponieważ siła uciągu lub pchania RTE Robot na równym podłożu wynosi 70% jego masy własnej, w praktyce oprócz lemiesza można zamontować np. skrzynię transportową z siatki załadowaną workami z piaskiem.
- Moduł do mocowania noszy: RTE Robot może być również używany do transportu chorych lub poszkodowanych, jak również osób o ograniczonej sprawności ruchowej (np. na szlakach turystycznych). Moduł jest dostępny w dwóch wersjach. Wersja uproszczona jest przeznaczona wyłącznie do noszy koszowych, natomiast druga wersja może pomieścić zarówno nosze koszowe, jak i inne typy noszy. W obu wersjach, nosze można obracać o 360° w sposób ciągły i blokować co 15°. Obciążenie użytkowe obu powierzchni transportowych wynosi 300 kg.
Przyszłość Robotyki w Ratownictwie
Pożary wielkopowierzchniowe to jedne z najtrudniejszych akcji, jakie prowadzą strażacy. Wysokie temperatury, toksyczne opary, ryzyko zawalenia konstrukcji - to warunki, w których człowiek nie powinien przebywać. Roboty zmieniają zasady gry.
Roboty takie jak TEC 800, zdolne do pracy w temperaturach ponad 500°C i podawania 4000 litrów wody na minutę, mogą wejść tam, gdzie strażak nie może. Mogą działać dłużej, bliżej ognia i bez ryzyka utraty życia. To sprzęt zaprojektowany do jednego celu: wejść tam, gdzie strażak nie może, i zrobić to szybciej, bezpieczniej i skuteczniej. Fakt, że Polska w ciągu dwóch lat (2023-2025) pozyskała ponad 20 robotów gaśniczych różnych typów, pokazuje, że modernizacja służb ratowniczych nie jest już planem na przyszłość, ale realnym procesem, który dzieje się tu i teraz.
Zakup zdalnie sterowanych pojazdów do gaszenia pożarów oraz eliminacji zagrożeń CBRNE, wraz z platformami do ich transportu, został zrealizowany w ramach projektu „Wsparcie systemu ratowniczo-gaśniczego”, który był współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko.