Rozdzielacz Strażacki: Budowa, Zastosowanie i Współpraca z Pompami

W dzisiejszym artykule przyjrzymy się roli i funkcji rozdzielacza strażackiego, który jest niezwykle ważnym narzędziem dla strażaków, służącym do kontrolowania przepływu wody podczas gaszenia pożarów.

Rola i Funkcja Rozdzielacza Strażackiego

Rozdzielacz strażacki, znany również jako rozdzielacz wodny, to urządzenie używane przez strażaków do podziału strumienia wody na kilka mniejszych strumieni. Jest to metalowa skrzynka z kilkoma wylotami, do których podłącza się węże.

Rozdzielacz strażacki jest niezbędnym narzędziem podczas gaszenia pożarów. Dzięki niemu strażacy mogą skierować strumień wody w różne kierunki, co umożliwia skuteczniejsze zwalczanie ognia. Ponadto, rozdzielacz strażacki może być również używany do innych zadań, takich jak kontrolowanie przepływu wody podczas działań ratowniczych na wodzie, czy podczas operacji gaśniczych na terenach trudno dostępnych.

Rozdzielacz strażacki jest zazwyczaj wykonany z trwałych materiałów, takich jak aluminium lub stal nierdzewna, co zapewnia mu wytrzymałość i odporność na działanie czynników atmosferycznych. Wielkość rozdzielacza strażackiego może się różnić w zależności od modelu i producenta. Jest to niezastąpione narzędzie dla strażaków, umożliwiające kontrolowanie przepływu wody, co znacznie zwiększa skuteczność działań ratowniczych.

Służby straży pożarnej wykorzystują szereg sprzętów i akcesoriów podczas akcji ratowniczo-gaśniczych. Jedną z konstrukcji, która składa się z wielu elementów, jest linia wężowa, obejmująca węże ssawne, smoki ssawne, pływaki z zatrzaśnikami, linki ratownicze, motopompę lub autopompę, rozdzielacz i prądownice.

Budowa i Typy Rozdzielaczy Strażackich

Rozdzielacze strażackie służą do rozdzielania strumienia wody płynącej z linii głównej do linii gaśniczych. Są one wyposażone w nasadę wlotową o średnicy 75 mm, która podłączana jest do linii głównej. Natomiast trzy nasady wylotowe - dwie zewnętrzne o średnicy 52 mm i jedna środkowa o średnicy 75 mm - podłącza się do linii gaśniczych.

W rozdzielaczach strażackich stosuje się dwa rodzaje zaworów:

• Zawory kulowe uruchamiane dźwignią.
• Zawory wrzecionowe, które otwiera się pokrętłem.

Korpus rozdzielacza oznaczony jest strzałką skierowaną w stronę wskazującą kierunek przepływu wody. W zależności od specyfiki działań gaśniczych lub realizowania zaopatrzenia wodnego na potrzeby akcji gaśniczej wyróżnia się różne rodzaje rozdzielaczy strażackich.

Wszystkie rozdzielacze powinny posiadać świadectwo dopuszczenia CNBOP. Jest to jednostka certyfikująca sprawująca nadzór nad procesami wprowadzania do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, w tym wyrobów stanowiących podręczny sprzęt gaśniczy. Jeśli rozdzielacz posiada certyfikat dopuszczenia, oznacza, że został wykonany przy spełnieniu wszystkich obowiązujących norm i jest bezpieczny w użytkowaniu.

Obsługa Rozdzielacza: Praktyka i Regulamin OSP

Rola rozdzielaczowego w drużynie OSP jest niezwykle ważna i wymaga precyzji. W drużynie tylko dwóch powinno zrobić swoje najszybciej jak to możliwe. Od pozostałych wymaga się raczej dokładności, bo i tak małe jest prawdopodobieństwo, że wyprzedzi ich druga rota. Dokładność przede wszystkim. Dodatkowo, rozdzielaczowy powinien dogadać się z łącznikiem, aby linia główna była prostowana maksymalnie, a także samemu starać się, aby jego odcinek był idealnie prosty.

Technika Rozwinięcia Linii i Podłączenia

Oto jedna z metod, jak rozdzielaczowy może obsługiwać sprzęt:

1. Rozdzielaczowy bierze odcinek w prawą rękę, a rozdzielacz w lewą, chwytając za uchwyt zaworu z 75.
2. Odbiega od pompy na odpowiednią odległość, kładzie rozdzielacz na ziemi, opierając się o niego ciężarem ciała.
3. Z prawej ręki rozwija odcinek, zostawiając jeden połącznik w dłoni.
4. Dobiega przed miejsce ustawienia rozdzielacza, znów się o niego opiera ciałem i wpina linię główną, wydając komendę. Następnie naciąga linię (wcześniej łącznik naciągnął swoją część).

Odpowietrzanie Linii Głównej i Regulamin

Po zbudowaniu linii głównej i wydaniu komendy, rozdzielaczowy przystępuje do obsługi rozdzielacza. Zgodnie z regulaminem OSP: "Woda może być podawana do linii głównej, lecz nie może pojawić się na rozdzielaczu przed komendą rozdzielaczowego. Po zbudowaniu linii głównej i wydaniu komendy rozdzielaczowy przystępuje do obsługi rozdzielacza. Nie jest błędem, gdy otworzy środkowy zawór wylotowy rozdzielacza - Ø 75 na czas wyparcia przez wodę powietrza znajdującego się w linii głównej. Jednak niezamknięcie tego zaworu po przejściu wody przez rozdzielacz jest błędem (”Nieregulaminowe otwarcie zaworów rozdzielacza”)." Niezamknięcie zaworu wylotowego Ø 75 po przejściu wody przez rozdzielacz do ukończenia ćwiczenia jest błędem.

W praktyce oznacza to, że zawór 75 powinien zostać zamknięty jeszcze przed przejściem wody przez rozdzielacz (rozumiane jako otwarcie zaworów 52 i napełnianie linii gaśniczych) i pozostać zamknięty do zakończenia ćwiczenia.

Nie może się pokazać woda na rozdzielaczu. Jeśli rozdzielaczowy ma dobrze opanowane swoje zadania, powinien spokojnie obserwować, gdzie jest woda, albo położyć stopę za sobą. Gdy poczuje wodę na stopie, zamyka zawór 75 i otwiera 52 na 1 rotę. Jeśli nie ma tego opanowanego perfekcyjnie, może mieć już odkręcony zawór na 1 rotę i na pół otwarty 75. Kiedy woda będzie w połowie drugiego odcinka linii głównej, należy zakręcić 75. Po obróceniu/złamaniu tarczy przodownik podnosi prąd wody do góry, a rozdzielaczowy, widząc to, zakręca wodę dla pierwszej roty i puszcza na drugą, jeśli już padła komenda.

Systemy Zasilania Wodnego w Pożarnictwie: Analiza Metod Pracy Autopomp

W kontekście pracy rozdzielaczy strażackich, kluczowe znaczenie ma sposób zasilania w wodę i wydajność autopomp. Od lat badane są działania strażackie w naszym kraju, a jednym z ich zagadnień są systemy autopomp pożarniczych.

Metoda Przepompowywania przez Zbiornik Pojazdu

Powszechnie stosowaną metodą w Polsce jest przepuszczanie wody przez zbiornik pojazdu gaśniczego (przepompowywanie). Doświadczenie strażackie wskazuje jednak, że ten sposób jest obarczony wieloma barierami i problemami taktycznymi:

• Ograniczona przepustowość: Jest to efekt rozwiązań stosowanych przez producentów pojazdów, co często uniemożliwia pełne użycie wydajności stosowanych pomp.
• Niska rentowność: Urządzenia te są mniej efektywne kosztowo.
• Brak pełnej kontroli: Nad stosunkiem ilości wody pobranej do oddanej, co może skutkować czasowymi przerwami w jej podawaniu na linie gaśnicze.
• Ryzyko przerw w podawaniu wody: Podobna sytuacja może wystąpić również w przypadku akcji ratownictwa chemicznego, gdzie stosowane są prądy rozproszone i kurtyny wodne do wiązania substancji niebezpiecznych.
• Zapowietrzanie pomp: Ewentualność braku wody w zbiorniku pojazdu może wymagać jego częściowego napełnienia, co wydłuża czas przerwy i często prowadzi do zapowietrzenia pomp, wymuszając kolejne czynności naprawcze.

Badania przeprowadzone na przykładzie samochodu ratowniczo-gaśniczego MAN TGM 13.280 GBA 2,5/20 wykazały, że przy niższych prędkościach obrotowych silnika pompa nie mogła wytworzyć ciśnienia 8 barów nawet przy znikomym przepływie. Wydajność ponad 2000 l/min przy 8 bar osiągnięto dopiero przy maksymalnych dopuszczalnych obrotach (ok. 1850 prm silnika, czyli ok. 3000 obr/min napędu autopompy). Pojazd ten ma również niedogodności techniczne, takie jak brak możliwości wyregulowania układu w czasie 60 s przy wydajności 2300 l/min, gdy dostępny jest zapas wody w zbiorniku pojazdu.

W przypadku przepompowywania, tankowanie pojazdu jest ograniczone do około 800 l/min, co w praktyce równa się możliwości ciągłego zasilania maksymalnie dwóch prądów wody. Tą samą wielkością przepływu można zasilić jedną kurtynę wodną, natomiast samo działko wodno-pianowe staje się bezużyteczne.

Metoda Przetłaczania Wody: Zwiększona Efektywność i Bezpieczeństwo

Mając na uwadze powyższe problemy, dokonano oceny systemów pracy pomp, porównując przepompowywanie z metodą przetłaczania. Dla wyznaczenia charakterystyki pompy stworzono nowe stanowisko badawcze, oparte dodatkowo o dostępny samochód JELCZ 014 GCBA 5/24 z autopompą Rosenbauer NH 30. Dla uzyskania odpowiedniej wydajności źródła użyto układ przetłaczania wody z hydrantu, wykorzystując zbiornik wodny pojazdu jako naczynie wyrównawcze poziomu wody.

Zalety metody przetłaczania:

• Wzrost wydajności: Przy niskich obrotach silnika (1400 prm) i ciśnieniu po stronie tłocznej 6 barów, pompa uzyskuje wydajność 2400 l/min. Dla porównania, w układzie przepompowywania było to jedynie 960 l/min. Metoda przetłaczania pozwala na trzykrotny wzrost wydajności.
• Pełne wykorzystanie pomp: Umożliwia pełne użycie źródła wody w ramach parametrów autopompy. W praktyce, dla opisywanego pojazdu, możliwe jest ciągłe użycie 6 prądów wody.
• Oszczędność paliwa: Wydajność 2000 l/min przy 8 barach (co odpowiada 4 prądom gaśniczym na wysokości 20 m lub stałemu zasilaniu działka wodno-pianowego) wymaga w przypadku przepompowywania obrotów silnika na poziomie 1800 prm i zużycia 17 litrów ON na godzinę. Stosując metodę przetłaczania, identyczne parametry można uzyskać już przy 1400 prm, zużywając od 8 do 9 litrów ON na godzinę, co stanowi różnicę 50%. W skali roku oznacza to znaczne oszczędności.
• Zwiększone bezpieczeństwo ratowników: Poprzez zapewnienie ciągłości podawania środków gaśniczych. Pozostawienie rot bez osłony wodnej, często powyżej 1 minuty, jest szczególnym zagrożeniem i może mieć znaczący wpływ na rozwój pożaru.
• Prostota wykonania: Wbrew mitom, metoda ta jest niezwykle prosta w wykonaniu i w trakcie pracy układu nie wymaga praktycznie żadnych dodatkowych czynności obsługowych.

Wady i Wyzwania Metody Przetłaczania

System przetłaczania, zwłaszcza przy polskich realiach sprzętowych, obarczony jest również pewnymi wadami:

• Brak zaworów klapowych lub trójdrożnych: Na nasadzie ssącej pompy w wielu pojazdach, co wymaga przerwy w podawaniu wody na czas podłączenia zasilania do nasady ssącej przy przejściu z pobierania wody ze zbiornika na przetłaczanie z zewnątrz. Może to chwilowo pozostawić ratowników bez osłony prądami wody.
• Ryzyko uszkodzenia zbiornika: Możliwość zatankowania pojazdu z szybkością przekraczającą nawet 3000 l/min niesie zagrożenie uszkodzenia zbiornika z uwagi na małe średnice stosowanych przelewów.

Problem braku odpowiednich zaworów jest wynikiem niedostatecznej wiedzy i przyzwyczajeń strażaków w Polsce, podczas gdy czołowi producenci w Europie stosują takie rozwiązania w swoich konstrukcjach pomp lub układów wodnych. Przetłaczanie jest bowiem elementem zasad wykorzystania sprzętu oraz taktyki zaopatrzenia wodnego.

Wniosek nasunął się sam po analizie wyników pomiarów i potwierdza go wieloletnie doświadczenie: przetłaczanie może być użyte jako główna metoda pracy pompy pojazdu gaśniczego. Należy zauważyć bezsporną wyższość tej metody nad ogólnie stosowanym przepompowywaniem. Istnieje również skuteczniejsza metoda pracy układu wodnego pojazdu, polegająca na przetłaczaniu z użyciem zbiornika pojazdu jako naczynia wyrównawczego, która niweluje zmienność zapotrzebowania rot na wodę i pozwala maksymalnie wykorzystać źródło zaopatrzenia wodnego.

tags: #rozdzielacz #strazacki #do #wody #pompy