Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to kluczowy element systemu bezpieczeństwa pożarowego, zaprojektowany w celu zapewnienia bezpiecznego prowadzenia akcji gaśniczej oraz ochrony życia i mienia. W niniejszym artykule przyjrzymy się jego definicji, obowiązującym przepisom, zasadom działania, lokalizacji, a także różnicom między PWP a zwykłym wyłącznikiem głównym, oraz problemom praktycznym związanym z jego stosowaniem.
Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)?
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to urządzenie ochrony przeciwpożarowej, którego głównym zadaniem jest odcięcie dopływu prądu do wszystkich obwodów w obiekcie, z wyjątkiem tych, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. W razie pojawienia się ognia, PWP umożliwia odłączenie dopływu prądu, co jest kluczowe dla bezpiecznego prowadzenia akcji gaśniczej i minimalizowania ryzyka rozprzestrzeniania się pożaru.
Działanie PWP często opiera się na wykrywaniu nadmiernego wzrostu temperatury. Niektóre modele wykorzystują czujniki dymu, inne czujniki temperatury, a jeszcze inne czujniki płomienia. Gdy termiczne czujniki wykryją niebezpieczne warunki, wyłącznik natychmiast przerywa przepływ prądu, zapobiegając dalszemu rozprzestrzenianiu się ognia. Przycisk sterujący wyzwoleniem odpowiedniej cewki (przerwaniem obwodu zasilania) wyłącznika, zwanego APU, jest tym, co jest najczęściej umieszczane przy wejściu do budynku. Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP zazwyczaj jest instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej.
Podstawy Prawne i Wymogi Stosowania
Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225). Paragraf 183 tego rozporządzenia wymaga stosowania PWP, odcinającego dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.
Wyłącznik jest konieczny w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Obowiązek ten dotyczy budynków użyteczności publicznej (np. szkoły, przedszkola, biurowce), zbiorowych budynków mieszkalnych oraz obiektów o określonej kubaturze i przeznaczeniu. Nawet jeśli obiekt jest zabytkowy, musi być wyposażony w PWP, jeśli spełnia te kryteria.
Dodatkowo, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.), przeciwpożarowe wyłączniki prądu są urządzeniami przeciwpożarowymi. W związku z tym powinny zostać wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania.
Specyfika Działania PWP
Odcinany przez PWP dopływ prądu nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego), z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku, a także innych urządzeń elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru. Do tych wyjątków zalicza się m.in.:
- oświetlenie awaryjne,
- systemy wentylacji pożarowej,
- pompy przeciwpożarowe,
- systemy sygnalizacji pożarowej (SSP),
- dźwigi dla straży pożarnej.
W bankach, najczęściej spotyka się dwa wyłączniki p.poż.: jeden do odcięcia zasilania z sieci elektrycznej, a drugi do UPS, montowane najczęściej obok siebie. Instalacja pożarowego wyłącznika prądu to również oszczędność, gdyż w przypadku pożaru, odcięcie prądu może zapobiec poważnym szkodom, co przekłada się na mniejsze koszty związane z ewentualnym remontem.
Bezpieczeństwo pożarowe – przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Zwarcia i rola detektora iskrzenia AFDD.
Lokalizacja i Oznakowanie PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza energetycznego i odpowiednio oznakowany. Przepis określa też, że może on znajdować się w pobliżu głównego złącza energetycznego. Ze względów bezpieczeństwa (niepożarowego) nie powinien on być umieszczany na zewnątrz, ponieważ ktoś mógłby go używać np. dla żartu.
PWP musi być odpowiednio oznakowany. Najczęściej spotykane oznaczenia to: czerwone ognisko z symbolem wyłącznika i podpisem „wyłącznik prądu”, symbol napięcia i podpis „wyłącznik główny”, lub napis „główny ppoż wyłącznik prądu” na czerwonym tle. Najbardziej poprawne jest takie, które jednoznacznie identyfikuje urządzenie jako przeciwpożarowy wyłącznik prądu.
Dostęp do PWP nie może być utrudniony. Zamykanie lub utrudnianie dostępu do wyłączników prądu jest wykroczeniem (art. 82 Kodeksu Wykroczeń). W związku z tym, zamknięcie głównego wyłącznika prądu w bloku mieszkalnym na klucz, do którego dostęp ma tylko administracja, pracująca w określonych godzinach, jest poważnym zaniedbaniem. Podobnie, gdy klucz do głównego wyłącznika prądu mają wybrani lokatorzy, albo w starych kamienicach wyłącznik jest w piwnicy w pomieszczeniu należącym do jednego z lokatorów, jest to również niedopuszczalne.
PWP a Główny Wyłącznik Prądu - Kluczowe Różnice i Problemy Praktyczne
Istnieje istotna różnica między właściwym przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu a zwykłym wyłącznikiem głównym. Z definicji PWP wynika, że wyłącznik ten musi odcinać prąd do wszystkich obwodów z wyjątkiem tych niezbędnych. Wyłącznik odcinający zasilanie tylko dla pewnych elementów strefy nie spełnia wymagań definicji i nie może być traktowany jako przeciwpożarowy. Taki przypadek jest po prostu zwykłym wyłącznikiem prądu.
W rozpatrywanym obiekcie, gdzie brak jest wyłącznika, który wyłączałby zasilanie dla całej strefy, a jedyny wyłącznik znajduje się w pomieszczeniu zamkniętym stacji średniego napięcia, jest to sytuacja niepoprawna. Należy rozgraniczyć dwa przypadki:
- Kilka wyłączników dublujących się w danej strefie pożarowej: Po prostu zawsze jakiś jest pod ręką. Jest to rozwiązanie akceptowalne.
- Kilka wyłączników odcinających zasilanie od różnych obwodów jednej strefy pożarowej: Nie jest to szczęśliwe rozwiązanie. Pół biedy, kiedy są one obok siebie (np. jeden zwykły, drugi od UPS itd.), gorzej, gdy znajdują się w różnych miejscach i trudno domyślić się, który co odcina.
Często spotykany problem, zwłaszcza w supermarketach, polega na obawie, że wyłącznik ppoż. odłączy zasilanie od systemu komputerowego kas itp., co prowadzi do instalowania drugiego wyłącznika wyłączającego zasilanie tych systemów z UPS. Niejednokrotnie zdarza się, że przy odbiorze PSP udowadnia, iż po wyłączeniu zasilania wyłącznikiem przeciwpożarowym, zasilane są nadal wszystkie komputery i kasy w sklepie, co jest niezgodne z przepisami.
Jeśli w obiekcie składającym się z 4 stref pożarowych nie ma wyłącznika PWP, można nakazać wykonanie takiego wyłącznika PWP dla każdej ze stref lub dla całego budynku. Podstawą prawną są przepisy o ochronie przeciwpożarowej, w tym paragraf 183 „warunków technicznych” w związku z paragrafem 4 ust. 2 pkt 2 odpowiednich rozporządzeń.
Wyłączników PWP może być więcej, gdyż każda strefa może mieć swój wyłącznik, pod warunkiem, że każdy z nich odcina zasilanie do wszystkich obwodów w swojej strefie, z wyłączeniem tych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru.
Instalacja, Konserwacja i Odpowiedzialność
Zakup odpowiedniego PWP to tylko początek. Kluczowe znaczenie ma prawidłowa instalacja urządzenia, która gwarantuje jego skuteczne działanie. Bezpieczeństwo jest najważniejsze, dlatego zawsze należy przestrzegać zasad bezpieczeństwa podczas instalacji. Zawsze należy odłączyć zasilanie przed rozpoczęciem prac i nie podejmować się instalacji, jeśli nie ma się odpowiednich umiejętności. W takim przypadku zawsze warto skorzystać z usług profesjonalisty.
Wymogi dotyczące wyrobów budowlanych (PWP):
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym, PWP powinien:
- Posiadać Krajową Ocenę Techniczną (KOT) - dokument potwierdzający, że dany wyrób budowlany spełnia wymagania użytkowe.
- Uzyskać Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych - potwierdzający, że wyrób zachowuje deklarowane właściwości użytkowe w czasie, w tym w zakresie bezpieczeństwa pożarowego.
- Być oznakowany znakiem budowlanym „B” - informujący, że wyrób został oceniony zgodnie z krajowym systemem oceny zgodności.
Konserwacja i Odpowiedzialność:
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu podlega okresowej konserwacji i przeglądom technicznym, zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Odpowiedzialność za zapewnienie, że obiekt jest wyposażony w sprawny PWP, spoczywa na właścicielu, zarządcy lub użytkowniku obiektu, w zależności od zapisów umowy lub przepisów szczególnych.
W instrukcji bezpieczeństwa pożarowego należy opisać stan faktyczny i wskazać sposoby należytych zachowań, w tym sposoby wyłączania napięcia. Nie stworzy się wyłącznika, skoro go nie ma, a być powinien.
Ręczny Ostrzegacz Pożarowy (ROP) a PWP
Ręczny Ostrzegacz Pożarowy (ROP) służy do uruchamiania systemu sygnalizacji pożarowej. Może posłużyć się nim każdy w momencie zauważenia zagrożenia. Po zbiciu szybki urządzenie przekazuje informację o pożarze do współpracującej centrali sygnalizacji pożarowej. Gdy zasilanie zostało odcięte, czerwona dioda gaśnie, a zaświeca się dioda zielona. Jeżeli przed zbiciem szybki czerwona dioda się nie świeci, oznacza to, że nastąpiła przerwa w dostawie zasilania do budynku przez operatora sieci energetycznej. W takiej sytuacji, przy zbitej szybce, po przywróceniu zasilania przez operatora, PWP zadziała, odcinając dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników.
ROP montuje się na drogach ewakuacyjnych, przy każdym wejściu do budynku oraz wyjściu na otwartą przestrzeń, a także przy wejściach na schody ewakuacyjne, w miejscach szczególnego zagrożenia, miejscach przebywania osób o ograniczonej zdolności poruszania się oraz wejściach na klatki schodowe. Należy zadbać, aby urządzenia te były dobrze widoczne, łatwe do identyfikacji oraz łatwo dostępne, instalując je na wysokości od 1,2 do 1,6 m nad podłogą. Długość drogi do ROP nie powinna przekraczać 30 m. Dobrze, aby miejsca zamontowania pokrywały się z miejscami montażu gaśnic lub hydrantów.
Obudowa ROP (lub przycisku PWP) powinna zawierać napis "Przycisk Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu" na płycie czołowej. Oba przyciski są bardzo podobne do siebie.
Działania w Sytuacji Zagrożenia
W przypadku zaistnienia pożaru, najważniejszą kwestią jest przede wszystkim zadbanie o swoje bezpieczeństwo, a dopiero potem o innych. Jeśli nie jesteś zagrożony, rozpocznij ostrzeganie ludzi i wzywanie służb ratunkowych. Resztę robią ratownicy.
Straż pożarna ma swoje procedury i wie, co robić. Służby ratunkowe, takie jak pogotowie energetyczne, mają własne pojazdy uprzywilejowane i procedury szybkiej reakcji. Obecnie przyjmuje się, że środki łączności są wystarczająco pewne i w sytuacji zagrożenia życia dyspozytor może zdalnie wyłączyć każdą linię powyżej 1kV.
W sytuacji zagrożenia życia (np. ktoś dotknął się czegoś pod napięciem i nie jest w stanie puścić się), każdy normalny człowiek ma obowiązek nieść ratunek innemu, ale nie może sam siebie narażać na zagrożenie życia. Użycie PWP w takiej sytuacji jest dopuszczalne, o ile osoba nie naraża się na niebezpieczeństwo. Nie tobie sądzić, czy zadymienie na klatce schodowej to z pożaru, czy tylko kartofle się palą. To zadanie ratowników.
tags: #roznica #wylacznik #przeciwpozarowy #a #wylacznik #pozar