Klasyfikacja i oznaczanie samochodów strażackich, szczególnie w jednostkach Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), stanowi złożone wyzwanie. Problem polega na tym, że norma swoje, a życie swoje, co prowadzi do znacznych rozbieżności w nazewnictwie i ewidencji pojazdów.
Problematyka Klasyfikacji Pojazdów Pożarniczych
W praktyce często spotyka się pojazdy sklasyfikowane niezgodnie z pierwotnymi założeniami, na przykład autko sklasyfikowane przez Komendę Wojewódzką Państwowej Straży Pożarnej (KW PSP) jako SWt, choć pierwotnie miało być SWD-ST. Powszechna jest również "radosna twórczość" w nazewnictwie, taka jak GBARt czy GBAPr-Rt, co sprawia, że problem klasyfikacji cystern jako GCBM czy SCZ wydaje się mniej istotny.
Aby ułatwić zrozumienie i ewidencję, wskazany jest podział na samochody gaśnicze i inne, ponieważ kryterium wagowe często jest niewystarczające. Dodatkowo, występują różnice w nazewnictwie, np. SLOp i SOp, z uwagi na fakt, że nie istnieją samochody operacyjne ważące ponad 7,5 tony. Ponadto, "po staremu" SLRR jest zasadniczo również oznaczany jako SLOp, choć norma zdaje się nie przewidywać takiego określenia jak SLRR czy SLR.
Podstawowe Oznaczenia Samochodów Gaśniczych i Specjalistycznych
Lista dostępnych liter tworzy szereg kombinacji dla samochodów gaśniczych:
- GLM - lekki samochód gaśniczy z motopompą
- GLA - lekki samochód gaśniczy z autopompą (teoretycznie może być, ale praktycznie rzadko spotykany bez dodatkowej motopompy, wtedy oznaczany jak niżej)
- GLAM - lekki samochód gaśniczy z autopompą i motopompą
- GLBA - lekki samochód gaśniczy z autopompą
- GLBM - lekki samochód gaśniczy z motopompą
- GBM - średni samochód gaśniczy z motopompą
- GBA - średni samochód gaśniczy z autopompą
- GBAM - średni samochód gaśniczy z autopompą i motopompą
- GCBM - ciężki samochód gaśniczy z motopompą
- GCBA - ciężki samochód gaśniczy z autopompą
- GCBAM - ciężki samochód gaśniczy z autopompą i motopompą
- GLPr - lekki samochód proszkowy
- GPr - średni samochód proszkowy
- GCPr - ciężki samochód proszkowy
- GLSn - lekki samochód ze środkiem gaśniczym innym niż woda i piana (osobiście rzadko spotykane)
- GSn - średni samochód ze środkiem gaśniczym innym niż woda i piana
- GCSn - ciężki samochód ze środkiem gaśniczym innym niż woda i piana
W przypadku samochodów gaśniczych oznaczenia funkcji specjalistycznych zazwyczaj nie mają zastosowania. Jednak, jeśli samochód gaśniczy typowo wodno-pianowy posiada na stałe zamontowany agregat proszkowy, fakt ten również powinien być ujęty w oznaczeniu, np. GBAPr lub GCBAPr, choć może to dodatkowo zaciemniać sytuację w wykazach.
Dodatkowe i Specjalistyczne Oznaczenia
Inne pojazdy, w tym ratownicze i specjalistyczne, posiadają swoje oznaczenia:
- GLBAM
- GAM - gabarytowy samochód ratowniczo-gaśniczy z autopompą i motopompą
- SLKw - lekki samochód kwatermistrzowski
- SKw - średni samochód kwatermistrzowski
- SCKw - ciężki samochód kwatermistrzowski
- SLW - lekki samochód wężowy (podobno)
- SW - średni samochód wężowy
- SRt - średni samochód ratownictwa technicznego (zdarzają się nawet z HDS-em)
- SLRp - lekki samochód ratownictwa wysokościowego
- SLRw - lekki samochód ratownictwa wodnego
- SRw - średni samochód ratownictwa wodnego
- SLRmed - lekki samochód ratownictwa medycznego
- SLOn - lekki samochód oświetleniowy
- SLRwys - lekki samochód ratownictwa wysokościowego
- SBus? SCBus? - te oznaczenia nie są oficjalne, ale mogą pojawić się w ewidencji
W jednostkach OSP rzadziej spotyka się zaawansowane pojazdy specjalistyczne, takie jak dźwigi, chemiki, SDł (samochody drabiny mechaniczne), SPgaz (samochody przeciwgazowe), nośniki kontenerów czy Mega City. Trudno również o zwykłego SCRt (ciężki samochód ratownictwa technicznego).
Złożoność Oznaczeń Wielofunkcyjnych Pojazdów
Kwestia klasyfikacji pojazdów wielofunkcyjnych, takich jak Jelcz 004 ze zbiornikiem 6 m³ wody i pianą, wyposażony w sprzęt hydrauliczny i techniczny (jak np. w OSP Wijewo czy Brenno), rodzi pytanie: czy jest to auto gaśnicze czy specjalistyczne? Zgodnie z powszechnym rozumieniem, jest to samochód gaśniczy, ponieważ taka jest jego podstawowa funkcja i przeznaczenie.
Obecność sprzętu ratownictwa technicznego (Rt) na samochodzie nie czyni z niego od razu "technika", podobnie jak zbiornik z pompą na SLRt/SRt nie zmienia go w pojazd gaśniczy. Pewną wskazówką może być normatyw wyposażenia wozów ratowniczo-gaśniczych, który przewiduje obecność agregatów hydraulicznych i poduszek. Jednakże, aby uniknąć dalszego komplikowania, należy przyjąć jedną, spójną linię klasyfikacji.
Przykładowo, wszystkie samochody ze zbiornikiem można zaliczyć do kategorii Gxx, ale w takim wypadku SLRt może być tylko samochodem bez wody lub ewentualnie z Karcherem na wyposażeniu. Inaczej można natknąć się na paradoksy, gdzie identyczne lekkie Iveco 65C15 z hydrauliką jest raz oznaczone jako SLRtBA, a innym razem jako GLBARt.
Normy a Rzeczywistość
Norma PN-79/M-51300, choć wciąż używana, jest już przestarzała i nie obejmuje wielu pojazdów obecnie wykorzystywanych. Nowoczesne samochody, takie jak Iveco 65C15 czy Mercedesy Atego w różnych wariantach wagowych i mocy silnika, ze zbiornikiem 2500 litrów i autopompą 16hl/min, często są oznaczane jako GBARt lub SRt/BA. Jest to spowodowane tym, że jako "pierwsze wyjazdy" posiadają w skrytkach poduszki pneumatyczne, pełną hydraulikę, a często również sanie lodowe, sorbenty czy młoty udarowe.
Mimo tych rozbieżności, norma PN-79/M-51300 jest nadal wygodniejsza w użyciu, ponieważ większość druhów rozumie skróty takie jak GBA 2,5/16 czy SLRt. Natomiast europejska norma PN-EN 1846-1:2000 jest mało życiowa; trudno sobie wyobrazić, aby ktoś przez radio komunikował się, używając skomplikowanych oznaczeń typu: "Przyślij mi PN-EN 1846-1:2000 S-2-3-5000-8/3200-1..."
Wyzwania w Systemach Informatycznych dla OSP
Problem klasyfikacji staje się szczególnie istotny przy tworzeniu systemów informatycznych. Przykładem jest praca inżynierska pod tytułem "Projekt i implementacja systemu informatycznego dla jednostek OSP", której celem jest wspieranie bieżącego działania jednostek, w tym ewidencji sprzętu i obciążenia poszczególnych osób. W takim systemie typ samochodu jest największym problemem, a pozostawienie możliwości samodzielnego zdefiniowania typu nie jest bezpieczne i utrudnia późniejsze sortowanie i analizę danych.
W systemie informatycznym najprościej i najbardziej jednolicie byłoby wzorować się na SWD ST (System Wspomagania Dowodzenia - System Techniczny), choć widoki z tego systemu są coraz rzadsze. Można umożliwić dodawanie skrótów, dając w standardzie te najczęstsze, a użytkownikom pozostawić możliwość dodawania własnych, lub też wprowadzić rolę administratora, który będzie zarządzał dostępnymi typami. W ten sposób użytkownik mógłby wybierać jedynie z predefiniowanej listy dostępnej dla jego jednostki.