Samochody strażackie przystosowane do działań w trudnym, leśnym terenie, często nazywane potocznie „Leśnikami”, stanowią kluczowy element systemu ochrony przeciwpożarowej w Polsce. Ich specyficzna konstrukcja i wyposażenie pozwalają na skuteczną walkę z pożarami w obszarach, gdzie standardowe pojazdy gaśnicze nie są w stanie dotrzeć. Rozwój i modernizacja floty tych pojazdów są priorytetem dla jednostek Państwowej Straży Pożarnej (PSP), Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz Lasów Państwowych, zwłaszcza w obliczu rosnącego zagrożenia pożarowego.
Specyfika i znaczenie pojazdów terenowych w straży pożarnej
W terenach charakteryzujących się zróżnicowanym ukształtowaniem, takich jak góry, doły, lasy czy wąwozy lessowe, tylko specjalistyczne samochody strażackie sprawdzają się w akcji. Pojazdy typu „Leśnik” są konstruowane tak, aby wjechać w każdy teren, co jest nieocenione w walce z pożarami traw i lasów, które stają się coraz częstsze.
Wozy strażackie z klatką otaczającą całą kabinę, choć kojarzone głównie z Europą Południową z uwagi na gorący klimat sprzyjający pożarom lasów, w Polsce stają się coraz bardziej potrzebne. Takie produkty zdarzają się niezmiernie rzadko, wyjeżdżając z firm zabudowujących w zaledwie kilku egzemplarzach rocznie, jednak ich obecność jest kluczowa w rejonach o wysokim zagrożeniu pożarowym.
Przyjęcie i modernizacja taboru w jednostkach OSP i PSP
OSP Bałtów wzbogaca się o „Leśnika”
W OSP w Bałtowie średni samochód ratowniczo-gaśniczy typu „Leśnik” oficjalnie zaczął pełnić służbę w jednostce, zastępując wysłużonego STAR-a 266, który trafił do druhów z gminy Sienno. Poprzedni pojazd służył jednostce przez pięć lat, przeszedł niezbędne remonty i na pewno posłuży im jeszcze długie lata. Nowy „Leśnik” jest znacznie młodszy od poprzednika i wjedzie w każdy teren. Jednostka OSP w Bałtowie to dynamicznie rozwijająca się jednostka, jako jedyna w okolicy wpisana do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Procentowo jest tu najwięcej młodych strażaków oraz tych, którzy są zainteresowani służbą, co sprawia, że inwestycje w sprzęt są niezwykle ważne i uzasadnione. Pozyskanie nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego, który trafił z Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Ostrowcu Św., odmładza tabor samochodowy jednostki o 15 lat.
Nowy GBA 3/28/4,3 w JRG Syców
W Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) w Sycowie, zakup nowego sprzętu okazał się bardzo udany. Samochód został zabudowany przez firmę SZCZĘŚNIAK i jest oznaczany jako GBA 3/28/4,3. Oznacza to, że jest to średni pojazd gaśniczy, wyposażony w zbiornik wody o pojemności 3 tysiące litrów oraz dwustopniową autopompę o wydajności 2800 l/min, a także 429 l/min przy wysokim ciśnieniu. Posiada również zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 300 litrów. W JRG Syców pojazd ten zastąpił GBA 2/24 Star MAN z 2001 roku i będzie samochodem pierwszowyjazdowym, dysponowanym do zdarzeń w pierwszej kolejności. Jest wyposażony w niezbędny sprzęt gaśniczy, ratowniczy i pomocniczy, taki jak:
- Sprzęt hydrauliczny (nożyce, rozpieracze, pompy)
- Aparaty ochrony układów oddechowych (OUO)
- Sprzęt wykrywczo-pomiarowy
- Sprzęt do ratownictwa wysokościowego (liny, uprzęże)
- Sprzęt do ratownictwa medycznego (w tym defibrylator AED)
- Agregat oddymiający
- Piły łańcuchowe i tarczowe
- Drabiny
- Szereg innego sprzętu niezbędnego do prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych.
Zakup tego samochodu, którego koszt wyniósł 854 tysiące złotych, był możliwy dzięki wsparciu finansowemu z budżetów samorządów powiatu oleśnickiego.
Wyposażenie i innowacyjne rozwiązania
Przykładem nowoczesnego „Leśnika” jest 15-tonowe Renault Gamy D, które zastąpiło w remizie OSP Obryte Magirusa z 1979 roku. Miejscowość Obryte w północnej części Mazowsza leży na terenie Puszczy Białej, kompleksu leśnego obejmującego powierzchnię 85 tys. hektarów, a tuż obok rozpoczyna się Nadbużański Park Krajobrazowy. Właśnie ze względu na te warunki, podczas konfigurowania nowego wozu postanowiono stworzyć strażackiego „Leśnika”. Pojazd ten otrzymał nie tylko napęd na cztery koła, pojedyncze ogumienie o terenowym bieżniku oraz osłony chroniące lusterka, ale także specjalistyczny system zraszania całego nadwozia i klatkę zabezpieczającą. Zarówno klatka, jak i cała zabudowa, są produktami firmy SZCZĘŚNIAK Pojazdy Specjalne z Bielska-Białej.
Poza tym na listę wyposażenia tego pojazdu wpisano między innymi:
- 10-tonową wyciągarkę elektryczną
- Linię szybkiego natarcia z 60-metrowym wężem
- Autopompę o maksymalnej wydajności 2846 l/min (przy ciśnieniu 8 barów)
- Dachowe działko wodno-pianowe
- Pneumatyczny maszt oświetleniowy
Od strony podwoziowej mamy tutaj Renault Gamy D z 286-konnym silnikiem Euro 6 oraz manualną skrzynią biegów. Jest to najnowsze wcielenie tego modelu, po ubiegłorocznej modernizacji oraz o pełnej zgodności z tegoroczną listą obowiązkowego wyposażenia.
Inwestycje i programy wsparcia
Nowe samochody dla Lasów Państwowych
W ramach przedsięwzięcia „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu - zapobieganie, przeciwdziałanie oraz ograniczanie skutków zagrożeń związanych z pożarami lasów”, do końca marca 2019 roku regionalne dyrekcje Lasów Państwowych otrzymały 67 nowych samochodów patrolowo-gaśniczych. Projekt został dofinansowany z unijnego Programu Infrastruktura i Środowisko, a jego wartość wyniosła ponad 40 mln złotych.
Nowe samochody patrolowo-gaśnicze zostały zabudowane na podwoziu Ford Ranger XL z napędem 4×4 oraz silnikiem 2,2. Pojazd został wyposażony w agregat wysokociśnieniowy wraz ze zbiornikiem wody o pojemności 400 litrów oraz wyciągarkę elektryczną. Ponadto na wyposażenie ratownicze pojazdu składa się sprzęt w postaci hydronetek, armatury wodnej, pilarki do drewna oraz drobnego sprzętu, takiego jak szpadle. Koszt jednego pojazdu to około 170 tys. zł. Wszystkie są przeznaczone do patrolowania oraz samodzielnego gaszenia pożarów lasu w fazie początkowej, a ich zaletą jest możliwość dotarcia w miejsca trudno dostępne dla standardowych pojazdów gaśniczych. Za dostawę i zabudowę pojazdów odpowiadała firma Frank-Cars z Częstochowy, która prezentowała jeden z nich podczas targów IFRE w Kielcach.
Potężne wsparcie dla KP PSP Brzozów
Strażacy z Brzozowa już wkrótce zyskają potężne wsparcie w postaci terenowego wozu kategorii 3 - 6×6, zaprojektowanego z myślą o prowadzeniu działań gaśniczych w lasach i trudno dostępnych obszarach. Ten nowoczesny wóz trafi do Komendy Powiatowej PSP Brzozów w ciągu 17 miesięcy od podpisania umowy, co stanowi ważny krok w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców powiatu brzozowskiego, zwłaszcza w sezonie wysokiego zagrożenia pożarowego.
Pojazd o ogromnych możliwościach będzie wyposażony w:
- Napęd 6×6 z tylną osią skrętną
- Silnik o mocy minimum 290 kW
- Automatyczną skrzynię biegów
- Kabinę dla 3-4 osób z konstrukcją ochronną przy przewróceniu
- Możliwość brodzenia na głębokości co najmniej 1,2 m
Na pokładzie znajdzie się zbiornik na 8000 litrów wody i środek pianotwórczy, dwuzakresowa autopompa, działka wodno-pianowe (zderzakowe i dachowe), dwie linie szybkiego natarcia, zestaw sanitarny, wyciągarka, maszt oświetleniowy i instalacja zraszaczowa.
Wraz z pojazdem strażacy otrzymają także niezbędny sprzęt, gotowy do działań specjalnych, w tym:
- Aparaty ochrony układu oddechowego (OUO)
- Motopompę pływającą
- Pilarki, hydronetki plecakowe, tłumice
- Sprzęt burzący i pomiarowy
- Zestaw ratownictwa medycznego
- Przenośne działko wodno-pianowe WDP24
- Plecaki do pożarów traw i lasów oraz narzędzia do przekopywania ściółki leśnej
Ogólnopolskie przetargi na ciężkie samochody terenowe
W ramach ogólnopolskich programów, realizowane są przetargi na dostawę specjalistycznych pojazdów. Przedmiotem jednego z postępowań jest dostawa trzynastu ciężkich samochodów ratowniczo-gaśniczych kategorii terenowej, konstrukcyjnie przystosowanych do prowadzenia działań w trudnym terenie, np. w lasach i górach. Samochody te mają być zabudowane na podwoziu kategorii 3 - terenowej z napędem 6×6 z tylną osią skrętną, automatyczną skrzynią biegów, silnikiem o mocy min. 290 kW i kabiną przystosowaną do przewozu trzech lub czterech osób, wyposażoną w konstrukcję chroniącą załogę przy przewróceniu się pojazdu. Wozy mają być przystosowane do brodzenia na głębokości min. 1,2 metra. Każdy samochód musi posiadać zbiornik wody o pojemności minimum 8000 litrów, zbiornik środka pianotwórczego oraz autopompę dwuzakresową.
Drugi przetarg dotyczy dostawy czterech ciężkich samochodów ratowniczo-gaśniczych kategorii terenowej, konstrukcyjnie przystosowanych do prowadzenia działań w trudnym terenie, np. w lasach. Wymagane są samochody kategorii 3 - terenowej 4×4 z kabiną brygadową, które będą wyposażone w zbiornik wody o odpowiedniej pojemności.
Uwarunkowania prawne dotyczące ruchu pojazdów w lasach
LAS - FILM EDUKACYJNY DLA DZIECI
Zasady udostępniania lasów są precyzyjnie opisane w rozdziale 5. Ustawy o lasach. Zgodnie z nią, ruch motorowerem, pojazdem silnikowym (samochodem, motocyklem czy quadem), a także zaprzęgiem konnym dopuszczalny jest tylko drogami publicznymi. Każdym pojazdem można wjechać do lasu drogą leśną tylko wtedy, gdy jest ona wyraźnie oznaczona drogowskazami dopuszczającymi ruch, np. wskazującymi kierunek i odległość dojazdu do miejscowości, ośrodka wypoczynkowego czy parkingu leśnego. Należy pamiętać, że na drogach leśnych nie muszą być ustawione szlabany i znaki zakazujące poruszania się po nich, gdyż zakaz ten wynika wprost z zapisów ustawy o lasach.
Niestety, nie ma jednolitego i czytelnego systemu oznakowania dróg publicznych biegnących przez lasy. Jest to obowiązek zarządcy drogi, który powinien oznakować drogę zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów ruchu drogowego oraz ustawy o lasach. Najlepiej kierować się ogólną zasadą wjeżdżania samochodem do lasu tylko tam, gdzie wyraźnie pozwalają na to znaki drogowe. Nadleśnictwa ustawiają tablice informacyjne z drogami wyznaczonymi do ruchu i miejscami parkingowymi. Wybierając się do lasu, należy samochód pozostawić w miejscu oznaczonym jako parking lub miejsce postojowe. Zgodnie z art. 29 ustawy o lasach tylko tam można bezpiecznie parkować. Każde nadleśnictwo przygotowuje sieć parkingów leśnych oraz miejsc parkowania pojazdów, a informacje o nich można znaleźć na stronie internetowej nadleśnictwa, dostępnej poprzez adres www.lasy.gov.pl, a następnie wybierając odpowiednią dyrekcję regionalną i nadleśnictwo.
Uprawnienia strażników leśnych
Strażnik leśny, podobnie jak inni pracownicy Służby Leśnej posiadający uprawnienia strażnika leśnego (np. leśniczy), może, zgodnie z art. 29c Ustawy Prawo o ruchu drogowym, zatrzymywać pojazdy i legitymować kierowców na terenie lasów. Jeżeli kierowca pojazdu nie zastosował się do przepisów i znaków drogowych dotyczących zakazu wjazdu, zatrzymywania się i postoju obowiązujących na terenie lasów, musi liczyć się z tym, że strażnik leśny może go zatrzymać, wylegitymować i wydać polecenie co do zachowania się na drodze. Zgodnie z zapisami ustawy o lasach, strażnik leśny ma także prawo do legitymowania innych osób.
Strażnik leśny i pracownik Służby Leśnej mający uprawnienia strażnika ma prawo do nałożenia grzywny w formie mandatu karnego o wysokości od 20 do 500 złotych. Grzywny są nakładane za wykroczenia określone w kodeksie wykroczeń (np. wjazd i parkowanie pojazdu w miejscu niedozwolonym, niszczenie grzybów i grzybni, płoszenie, zabijanie dzikich zwierząt, niszczenie lęgów ptasich mrowisk itd.) oraz w ustawie o ochronie przyrody. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenie stanowi, że grzywny są nakładane w zasadzie w formie mandatu kredytowanego, wręczanego sprawcy wykroczenia za pokwitowaniem odbioru. W przypadku, gdy sprawcą wykroczenia jest osoba czasowo przebywająca na terenie kraju lub osoba nieposiadająca stałego miejsca zamieszkania i pobytu, nakłada się mandat karny gotówkowy.
W sytuacji, gdy wyrządzona szkoda jest znaczna (np. skradziono drewno, zniszczono fragment lasu, budowlę lub urządzenie) i kwalifikuje się to do wyższej kary niż pięćsetzłotowy mandat, strażnik leśny występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie i pełni rolę oskarżyciela publicznego. Wtedy grzywnę nakłada sąd, który dodatkowo może także orzec np. o przepadku przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia.
Edukacja i zaangażowanie lokalnych społeczności
Na powitaniu „Leśnika” w Bałtowie nie mogło zabraknąć słynnej Akademii Małego Strażaka, która prężnie rozwija się w Szkole Podstawowej w Bałtowie. Dzieci są bardzo zainteresowane tą formą nauki. Zajęcia odbywają się dwa razy w miesiącu po lekcjach, zarówno w szkole, jak i w terenie. Podczas zajęć, druh Kacper Baran pokazuje i tłumaczy, jakiego sprzętu używają strażacy. Uczestnicy zdobywają wiedzę teoretyczną oraz uczą się pierwszej pomocy. Bycie strażakiem to trudne zajęcie, wymagające naprawdę dużo nauki. Uczestnicy Akademii potrafią już reagować w sytuacjach zagrożenia, czego dowodem było ich szybkie działanie, gdy koleżanka zasłabła - natychmiast ułożyli ją w pozycji bezpiecznej, działając instynktownie pomimo stresu.
