Proces Wyboru i Wymiany Specjalistycznej Odzieży Strażackiej w Niemczech

Państwowa Straż Pożarna w Polsce realizuje projekt wymiany ubrań specjalnych dla wszystkich strażaków. Podobny proces w zeszłym roku zakończyli niemieccy strażacy z Hanoweru. Zanim podjęli decyzję o zakupie, z właściwą sobie precyzją i skrupulatnością poddali analizie kilkanaście różnych typów ubrań specjalnych, a cały proces wymiany trwał ponad dwa lata. Warto prześledzić te działania i być może skorzystać z doświadczeń naszych sąsiadów zza Odry.

Odzież Robocza i Ochronna w Niemieckim Prawie Pracy

Definicja i Regulacje Prawne

Odzież robocza jest ogólnie definiowana jako każda odzież noszona podczas pracy, której noszenie pracodawca może wymagać. Szczególnym rodzajem ubioru roboczego jest odzież ochronna, która ma za zadanie chronić pracownika przed zagrożeniami i gwarantować jego integralność fizyczną. Kwestia ta jest wyraźnie uregulowana w niemieckiej ustawie o bezpieczeństwie i higienie pracy (Arbeitsschutzgesetz) oraz w rozporządzeniu w sprawie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia podczas stosowania środków ochrony osobistej w pracy (Verordnung über Sicherheit und Gesundheitsschutz bei der Benutzung persönlicher Schutzausrüstung bei der Arbeit, PSA-Benutzungsverordnung). Pracownicy wykonujący zawód, w którym nakazuje się noszenie odzieży ochronnej, są do tego zobowiązani.

Prawo Pracodawcy i Obowiązki Pracownika

W Niemczech pracodawca ma prawo wymagać od pracowników noszenia określonej odzieży roboczej, zwłaszcza w zawodach takich jak policjant, strażak, lekarz czy żołnierz, gdzie obowiązuje odpowiedni uniform. Kwestia ta jest uregulowana w ustawie, układzie zbiorowym lub porozumieniu zakładowym. Pracodawcy często przywiązują dużą wagę do jednolitego wyglądu, szczególnie gdy w grę wchodzi kontakt z klientem. Jeśli w umowie o pracę istnieje przepis nakazujący stosowanie określonej odzieży roboczej, pracownicy muszą go przestrzegać. Pracodawca może również wymagać noszenia określonej odzieży służbowej na podstawie prawa do wydawania poleceń pracownikom (niem. Direktionsrecht), jeśli ma w tym uzasadniony interes. W zawodach, gdzie w grę wchodzi bezpieczeństwo pracowników, jak w przypadku strażaków, ratowników czy pracowników budowy, noszenie ochronnej odzieży roboczej jest obowiązkowe ze względu na liczne zagrożenia.

Kwestia Kosztów i Odliczeń Podatkowych

Specjalna odzież robocza może być kosztowna. W Niemczech pracodawca musi zapewnić wymaganą odzież ochronną i pokryć wszystkie związane z nią koszty. Pracownicy nie są zobowiązani do ponoszenia tych wydatków. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku odzieży roboczej, która ma zapewnić odpowiednią prezencję; w takich przypadkach pracodawca może ją zapewnić, ale zasady pokrycia kosztów mogą się różnić. Jeśli ubrania są wykorzystywane wyłącznie do celów służbowych (np. kitel lekarski, toga sędziowska, ubranie szefa kuchni), można je odliczyć od podatku jako koszty uzyskania przychodu, podobnie jak koszty ich czyszczenia, korzystając ze stawki ryczałtowej lub przedstawiając paragony z pralni chemicznej.

Studium Przypadku: Zakup Nowych Ubrań Specjalnych dla Straży Pożarnej w Hanowerze

Wstęp i Geneza Projektu

Zakup nowych ubrań specjalnych dla Zawodowej Straży Pożarnej w Hanowerze był procesem żmudnym i długotrwałym, wymagającym dokładnego zaplanowania i precyzyjnego przeprowadzenia. Przeprowadzane testy miały pomóc w wyborze ubrań dających optymalne połączenie funkcjonalności i stopnia ochrony, adekwatnego do zagrożeń, z którymi codziennie muszą mierzyć się strażacy, z uwzględnieniem ograniczonych środków budżetowych. Hanowerscy strażacy za najważniejszy punkt wyjściowy uznali nie cenę zakupu, ale jakość, trwałość, funkcjonalność i komfort użytkowania. Od 1995 r. w strażach pożarnych regionu Hanower użytkowane były jednakowe czarne stroje ochronne bez membrany, kurtki wierzchnie do kolan oraz spodnie Nomex III. Testy przeprowadzone przez miejscowy instytut ochrony pracy wykazały, że brak membrany powoduje nie tylko zmniejszenie komfortu użytkowania ubrania, lecz także zwiększa obciążenie układu krwionośnego, zwłaszcza serca.

Pierwsze pomysły na wymianę ubrań specjalnych w hanowerskiej straży pożarnej pojawiły się w 2010 r. po wizycie na targach pożarnictwa i ratownictwa INTERSCHUTZ, co dało możliwość szczegółowego poznania rynku producentów ubrań oraz najnowszych trendów związanych z wykorzystywanymi materiałami i gwarantowaną ochroną. Nowo zakupione ubrania ochronne strażacy z Hanoweru zaprezentowali na kolejnych targach INTERSCHUTZ, pięć lat później.

Utworzenie Grupy Roboczej i Określenie Wymagań

Prawidłową realizację projektu miała zapewnić grupa robocza, w skład której weszli: przedstawiciele wydziału operacyjnego, instytutu medycyny pracy, specjaliści ds. BHP oraz strażacy-testerzy z jednostek ratowniczo-gaśniczych. Najpierw ustalono podstawowe wymagania, określając, co dane ubranie ma mieć i jak ma się zachowywać, a co jest nie do przyjęcia.

Kluczowe Aspekty Projektowania

• Krój: Długość starych kurtek utrudniała strażakom pracę, dlatego potrzebne były krótsze i bardziej dopasowane do ciała ratownika. Zdarzało się, że strażacy zahaczali o przeszkody i uszkadzali ubranie, stąd nowe spodnie strażackie i kurtki musiały zapewniać większą swobodę ruchów i lepsze dopasowanie.
• Materiał wierzchni: Rynek oferuje szeroki wybór materiałów, np. różne rodzaje Nomexu firmy DuPont oraz PBI (Polybenzimidazol). Wielu producentów wprowadziło również materiały szyte, które można splatać według własnych potrzeb.

• Kolor: Tradycyjnie czarne ubrania specjalne Zawodowej Straży Pożarnej w Hanowerze mogły zostać zmienione na dowolny kolor z bogatej palety barw (od granatowego po pomarańczowy).
• Kieszenie: O liczbie i rozmieszczeniu kieszeni w kurtce oraz spodniach zadecydowali strażacy-testerzy z hanowerskich jednostek ratowniczo-gaśniczych.
• Membrana: Uznano ją za kluczową. Poprzednie ubrania bez membrany zwiększały obciążenie układu krwionośnego strażaka, dlatego nowe musiały ją posiadać, aby poprawić komfort i bezpieczeństwo użytkowania.
• Pas Bojowy: Dyskusja na temat przydatności toporka jako składnika uzbrojenia osobistego doprowadziła do wprowadzenia uniwersalnego narzędzia halligan w 2011 r. Ankieta wśród strażaków wykazała, że toporek nie ma już istotnego zastosowania. W związku z tym pasy strażackie miały pełnić wyłącznie funkcję samoratowania. Wzięto również pod uwagę negatywny wpływ pasów na komfort noszenia ubrania specjalnego oraz na jego powłoki ochronne (zwłaszcza membrany).

Proces Testowania Wstępnych Wariantów

Do testów zaproszono czterech producentów, którzy przesłali swoje ubrania specjalne. Różniły się one przede wszystkim materiałem wierzchnim, kolorem, rodzajem membrany i sposobem szycia. Zamówiono po dwa egzemplarze każdego ubrania, aby mogły je przetestować różne osoby. Ta metoda była droższa i wydłużyła czas trwania testów do 12 tygodni, ale dzięki temu były one bardziej wszechstronne i wiarygodne. Ubrania były cyklicznie przekazywane strażakom, tak aby każdy z nich miał możliwość przetestowania dwóch różnych kompletów. Opracowano również specjalne ankiety, umożliwiające jednolitą i szczegółową ocenę. Ostatnim etapem było warsztatowe spotkanie grupy roboczej, które pozwoliło na wymianę doświadczeń z testów i podsumowanie zebranych informacji.

Weryfikacja odporności na pranie i suszenie (20 cykli) odbywała się w lokalnych pralniach, zgodnie z zaleceniami producentów. Ten rodzaj testu, wprowadzony już w fazie początkowej, okazał się bardzo dobrym posunięciem, ponieważ proces czyszczenia stanowi największe obciążenie dla włókien materiałów.

Ostateczne Decyzje Projektowe

Wyniki testów pozwoliły sporządzić właściwą specyfikację techniczną. Ostatecznie zdecydowano, że kurtka bojowa będzie miała średnią długość, gwarantującą jednocześnie swobodę poruszania się i dodatkową ochronę miednicy. Jako podstawową warstwę ochronną wybrano Nomex. Długoletnie pozytywne doświadczenia z jego dotychczasowego użytkowania zostały potwierdzone w warunkach testowych, a wyższa cena PBI nie przekładała się na zwiększenie poziomu ochrony osobistej strażaka, co czyniłoby inwestycję nieopłacalną. W przypadku membrany, ze względu na większą odporność na temperaturę oraz działanie środków chemicznych, wybrano PTFE.

Grupa robocza zarekomendowała kolor piaskowy, ze względu na lepszą widoczność podczas akcji ratunkowych, szczególnie nocą i o świcie. Drugim argumentem była łatwość wykrywania zabrudzeń na takich ubraniach, a tym samym możliwość przeprowadzenia szybszej dekontaminacji. Udało się także zrezygnować z pasów bojowych, zastępując je uprzężą piersiową. Zapewnia ona zdecydowanie bardziej stabilną pozycję ciała podczas samoratowania, szczególnie z aparatem powietrznym.

Procedura Przetargowa

Wartość przetargu sprawiła, że musiał on zostać ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Rozłożenie parametrów oceny sprawiło, że przetarg był trudny do przeprowadzenia, jednak pozwalało to wybrać najbardziej satysfakcjonującą ofertę - atrakcyjną nie tylko pod względem cenowym, lecz także jakościowym. Do przetargu zgłosiło się pięć firm z trzech różnych krajów. Każdy oferent musiał przysłać sześć kompletów ubiorów ochronnych wraz z uprzężą ratowniczą, tak aby można było je jednocześnie przetestować. Szósty komplet był zostawiany jako wzorzec do późniejszego porównania.

Po sprawdzeniu, czy dana oferta spełnia wymagania formalne, przeprowadzono testy praktyczne, wykonywane przez pięciu strażaków, innych niż członkowie grupy roboczej. Testy praktyczne każdego wyrobu zajmowały jeden dzień i obejmowały rutynowe czynności, takie jak wejście po drabinie, zakładanie aparatu oddechowego. Uprząż piersiowa sprawdzana była na wieży do ćwiczeń ratownictwa wysokościowego, pod okiem ratowników wysokościowych. Po każdym ćwiczeniu tester wypełniał tabelę oceny, przyznając punkty od 1 do 6 w każdej kategorii. Odbywał się także test jakościowy, podczas którego sprawdzano jakość wykonania i szycia materiału wierzchniego, paski odblaskowe oraz szwy. Zaobserwowano spore różnice w technologii produkcji i wykończenia ubrań; zdarzyło się, że szwy puszczały już po kilkukrotnym przeciągnięciu po nich paznokciem. We wszystkich testach uczestniczyli specjaliści ds. BHP.

Dostarczone przez producentów ubrania specjalne przeszły także 20 cykli prania i suszenia, z ocenami dokonywanymi po każdych pięciu praniach. Takie metodyczne działanie bardzo szybko ujawniało słabe punkty niektórych produktów, takie jak odpadające paski odblaskowe i zużywające się paski rzepowe. Cała procedura przetargowa (ocena formalna i praktyczna), sprawdzenie spełnienia przez producentów określonych w specyfikacji kryteriów oraz ocena jakości i funkcjonalności, trwała trzy miesiące.

Wdrożenie i Szkolenie Użytkowników

Od razu po podpisaniu umowy nawiązane zostały kontakty robocze z wykonawcą, ustalono też sposoby dalszego działania (pomiary i szkolenia użytkowników, terminy dostaw oraz metoda i cykl płatności). Warto zaznaczyć, że ubranie specjalne strażaka to coś więcej niż tylko spodnie i kurtka - to podstawowy ubiór ochronny, od którego zależy bezpieczeństwo użytkownika. Dlatego każdy strażak przed pobraniem nowego ubrania przechodził godzinne szkolenie na temat jego budowy, sposobu użytkowania oraz zasad czyszczenia i konserwacji.

Podsumowanie i Rekomendacje

Można otwarcie powiedzieć, że realizacja projektu wymiany ubrań specjalnych w hanowerskiej straży pożarnej zakończyła się sukcesem. Było to możliwe dzięki ścisłej współpracy strażaków ze specjalistami z innych dziedzin (m.in. medycyny pracy) oraz przeprowadzeniu metodycznych testów praktycznych przez użytkowników końcowych - strażaków podziału bojowego zarówno w fazie pilotażowej, jak i w trakcie przetargu. Całe postępowanie, od utworzenia grupy roboczej do zrealizowania płatności za ostatnią dostawę, trwało dwa i pół roku. Z całą pewnością można było ten proces skrócić, ale wówczas brakowałoby czasu na odpowiednie badania, poszukiwania i testowanie.

Rynek zajmujący się produkcją ubrań specjalnych dla strażaków wciąż się rozrasta i oferuje wiele możliwości. Dlatego zdecydowanie godna polecenia jest metoda sprawdzenia ex ante różnych produktów różnych producentów. Należy sobie zdawać sprawę, że jakość i bezpieczeństwo zawsze wiążą się z wysokimi kosztami, jednak metodyczne podejście do przedsięwzięcia może je znacząco obniżyć.

tags: #spodnie #strazackie #po #niemiecku