Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) to stowarzyszenia, które, oprócz swojej podstawowej działalności ratowniczej, często angażują się w działania prewencyjne, kulturalne i kulturotwórcze. Jednym ze sposobów na podreperowanie budżetu i pozyskanie funduszy na realizację celów statutowych jest organizacja imprez plenerowych, takich jak festyny, podczas których sprzedawane są różne towary, w tym piwo. Sprzedaż napojów alkoholowych przez OSP, choć stanowi cenne źródło dochodu, podlega ściśle określonym regulacjom prawnym i podatkowym, z którymi każda jednostka powinna być zaznajomiona.
Zwolnienia Podatkowe dla OSP a Sprzedaż Alkoholu
Zgodnie z USTAWĄ z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 54 poz. 654), w Rozdziale 4 o zwolnieniach przedmiotowych, Art. 17 ust 1. wolne od podatku są:
- dochody jednostek organizacyjnych Ochotniczej Straży Pożarnej - w części przeznaczonej na cele statutowe,
- składki członkowskie członków organizacji politycznych, społecznych i zawodowych - w części nie przeznaczonej na działalność gospodarczą.
Jednakże, Art. 17 ust. 1a tej ustawy wprowadza istotne ograniczenia. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, dotyczące podatników przeznaczających dochody na cele statutowe lub inne cele określone w tym przepisie, nie dotyczy:
- dochodów uzyskanych z działalności polegającej na wytwarzaniu wyrobów przemysłu elektronicznego, paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5% oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali lub dochodów uzyskanych z handlu tymi wyrobami; zwolnieniem objęte są jednak dochody jednostek naukowych i badawczo-rozwojowych, w rozumieniu odrębnych przepisów, uzyskane z działalności polegającej na wytwarzaniu wyrobów przemysłu elektronicznego,
- dochodów uzyskanych z działalności polegającej na oddaniu środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych do odpłatnego używania na warunkach określonych w art. 17a-17k (dotyczy leasingu),
- dochodów, bez względu na czas ich osiągnięcia, wydatkowanych na inne cele niż wymienione w tych przepisach.
Ustęp 1b doprecyzowuje, że zwolnienie ma zastosowanie, jeżeli dochód jest przeznaczony i - bez względu na termin - wydatkowany na cele określone w tym przepisie, w tym także na nabycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji tych celów oraz na opłacenie podatków nie stanowiących kosztu uzyskania przychodów. Niemniej jednak, nawet jednorazowa sprzedaż piwa, wina, gorzały i innych artykułów wymienionych w Art. 17 ust.1a cytowanej ustawy wyklucza możliwość skorzystania ze zwolnienia. Oznacza to, że dochody uzyskane przez OSP ze sprzedaży piwa są opodatkowane podatkiem dochodowym od osób prawnych, nawet jeśli zostaną w całości przeznaczone na cele statutowe.
Obowiązek Ewidencjonowania Sprzedaży Piwa Kasą Fiskalną
Wyjaśnienia Ministerstwa Finansów
Ministerstwo Finansów (MF) jasno wskazuje, że nie przewiduje szczególnych tytułów zwolnieniowych dla sprzedaży dokonywanej przez Ochotniczą Straż Pożarną podczas organizacji festynów. Wiceminister finansów Artur Soboń podkreślił, że sprzedaż piwa przez ochotniczą straż pożarną na festynach była i jest objęta bezwzględnym obowiązkiem prowadzenia ewidencji przy pomocy kas fiskalnych. Taki obowiązek wynika z przepisów „ustawy o VAT” i jest powszechny.
W odpowiedzi na poselską interpelację, w której postulowano zwolnienie OSP z tego obowiązku ze względu na statutową działalność i przeznaczanie całego dochodu na cele stowarzyszeń, MF wskazało na „szczególny charakter” towarów alkoholowych, w obrocie którymi występuje wysokie ryzyko nadużyć podatkowych. Z tego powodu nie jest zasadne obejmowanie ich sprzedaży zwolnieniem, nawet jeśli jest ona realizowana w szczególnych okolicznościach. Podatnicy ci mogą co prawda korzystać ze zwolnienia na zasadach ogólnych, zwłaszcza w związku z osiągnięciem obrotów nieprzekraczających co do zasady 20.000 zł, jednak zwolnienie to nie obejmuje sprzedaży wyrobów alkoholowych, w tym piwa.
Wirtualne kasy fiskalne dla OSP
W celu ułatwienia OSP wywiązywania się z obowiązku ewidencjonowania sprzedaży, Ministerstwo Finansów dopisało Ochotniczą Straż Pożarną do listy podmiotów uprawnionych do korzystania z tzw. wirtualnych kas fiskalnych. Rozporządzenie aktualizujące wykaz firm i instytucji, które mogą używać takich kas, ukazało się w Dzienniku Ustaw. Dzięki temu członkowie OSP mogą zainstalować kasę aplikacyjną na smartfonie i w ten sposób rejestrować sprzedaż alkoholu podczas festynów, bez konieczności zakupu sprzętowej kasy fiskalnej.
Interpretacja Indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej
W interpretacji indywidualnej z dnia 22 listopada 2012 r. (sygn. IBPP3/443-934/12/AŚ) Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach potwierdził, że sprzedaż piwa na festynie przez OSP musi być ewidencjonowana na kasie rejestrującej. Ochotnicza Straż Pożarna, będąca stowarzyszeniem, planowała zorganizować festyn i sprzedawać posiłki oraz napoje, w tym piwo, z zamiarem przeznaczenia całego dochodu na cele statutowe. Wnioskodawca uważał, że może korzystać ze zwolnienia z obowiązku instalowania kasy rejestrującej na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów.
Dyrektor Izby Skarbowej, odwołując się do art. 111 ustawy o podatku od towarów i usług oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 lipca 2010 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących, uznał, że sprzedaż piwa, jako napoju alkoholowego o zawartości alkoholu powyżej 1,2%, jest wyłączona ze zwolnień zarówno przedmiotowych, jak i podmiotowych. Tym samym, OSP organizując festyn, jest zobowiązana do prowadzenia ewidencji obrotów ze sprzedaży piwa przy zastosowaniu kasy rejestrującej.
Jak obsługiwać kasę fiskalną krok po kroku?
Zezwolenia na Sprzedaż Alkoholu na Imprezach Okolicznościowych
Prowadzenie sprzedaży alkoholu przez osoby nieposiadające stałego zezwolenia lub przez osoby posiadające zezwolenie, które wskazuje inne miejsce prowadzenia sprzedaży niż faktyczne, jest niezgodne z przepisami i stanowi czyn podlegający karze. W przypadku kontroli urzędu skarbowego lub policji taka sprzedaż alkoholu traktowana jest jak przestępstwo.
Jednorazowe zezwolenie
Jeśli Ochotnicza Straż Pożarna planuje sprzedaż alkoholu (jakiegokolwiek alkoholu) na danym wydarzeniu, potrzebne będzie jednorazowe zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych. Takie zezwolenie może być wydane przedsiębiorcom, którzy posiadają już zezwolenie na sprzedaż alkoholu, oraz jednostkom Ochotniczej Straży Pożarnej. Uzyskanie jednorazowego zezwolenia jest łatwe i nie stanowi dużego obciążenia. Co więcej, jest niedrogie, gdyż kosztuje 1/12 tego, co zezwolenie standardowe. Nie rodzi ono konieczności uzyskania opinii Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (GKRPA) o zgodności z lokalnymi przepisami, gdyż nie tworzy się w ten sposób nowy punkt sprzedaży. Niemniej jednak, potrzebne są osobne zezwolenia na każdy z rodzajów alkoholu, który ma być jednorazowo sprzedawany. Proces wydania zezwolenia trwa nie dłużej niż miesiąc.
W przypadku, gdy OSP jest reprezentowana przez pełnomocnika, należy dołączyć pełnomocnictwo oraz dowód zapłaty opłaty skarbowej za pełnomocnictwo (17 zł). Wyjątek stanowią pełnomocnictwa udzielone członkom najbliższej rodziny: mężowi, żonie, dzieciom, rodzicom, dziadkom, wnukom lub rodzeństwu, za które opłata nie jest pobierana.
Zakaz Sprzedaży Alkoholu przez Internet lub z Dowozem
Przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2021 r. poz. 1119, z późn. zm.) nie przewidują możliwości wydawania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu (czy „na telefon”, z dowozem do domu klienta). Zakaz ten wynika wprost z treści ustawy, a jego interpretacja językowa, systemowa i celowościowa prowadzi do analogicznych wniosków.
Lokalizacja i miejsce sprzedaży
W myśl art. 18 ust. 1 wskazanej ustawy „sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży”. Katalog rodzajów zezwoleń ma charakter zamknięty, co oznacza, że organ zezwalający może udzielić tylko i wyłącznie zezwolenia przewidzianego w ustawie. Zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, co oznacza, że organ administracji publicznej nie działa w myśl zasady „co nie jest zabronione jest dozwolone”.
W przypadku sprzedaży internetowej napojów alkoholowych pojawia się problem z określeniem miejsca sprzedaży. Zgodnie z art. 70 § 2 Kodeksu cywilnego „w razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w miejscu otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane albo oferta jest składana w postaci elektronicznej - w miejscu zamieszkania albo w siedzibie składającego ofertę w chwili zawarcia umowy”. Oznacza to, że jeżeli sprzedawca nie wskazał miejsca sprzedaży, miejscem zawarcia umowy jest miejsce zamieszkania (lub siedziba) kupującego. Taki stan rzeczy stanowi ewidentne naruszenie przepisu art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, który wymaga prowadzenia sprzedaży wyłącznie w miejscu określonym w zezwoleniu. Nawet w przypadku, gdy sprzedający jest oferentem, sytuacja komplikuje się, gdy punkt sprzedaży nie jest zlokalizowany w jego siedzibie, ponieważ miejscem zawarcia umowy będzie nie punkt sprzedaży, a siedziba oferenta, co również narusza wspomniane przepisy. Umowa sprzedaży rzeczy oznaczonych co do gatunku (takich jak napoje alkoholowe) jest zawierana w czasie i miejscu przekazania towaru kupującemu, co utrudnia określenie miejsca sprzedaży w przypadku transakcji internetowych.
Celowość i interes publiczny
Zasada wolności działalności gospodarczej, choć konstytucyjna, nie jest absolutna i doznaje ograniczeń w drodze ustawy, wyłącznie ze względu na ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji RP). Celem ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest wychowanie obywateli w trzeźwości oraz przeciwdziałanie alkoholizmowi, a środkiem do tego celu jest m.in. ograniczenie dostępności alkoholu. Dopuszczenie sprzedaży napojów alkoholowych przez Internet w znacznym stopniu zwiększyłoby tę dostępność, co byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy. Przepisy unijne (Dyrektywa 2006/123/WE) również dopuszczają stosowanie ograniczeń ze względów zdrowia publicznego i ochrony konsumentów.
Dodatkowo, art. 15 ust. 1 ustawy wprowadza obowiązek przestrzegania zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym oraz na kredyt i pod zastaw. Weryfikacja tych warunków w przypadku sprzedaży internetowej byłaby znacznie utrudniona.
Opłaty za Zezwolenia na Sprzedaż Alkoholu i Ich Zwrot
Kwestia opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu i ich zwrotu w przypadku rezygnacji przedsiębiorcy z zezwolenia była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) oraz Regionalnej Izby Obrachunkowej (RIO).
Wyrok NSA i zasada proporcjonalności
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 sierpnia 2020 r. (sygn. akt II GSK 518/20) uznał, że opłata za zezwolenie jest kształtowana w powiązaniu z korzystaniem z zezwolenia, a przepis art. 111 ust. 8 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wskazuje na zasadę uiszczania opłaty w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia. W przypadku wygaśnięcia zezwolenia, opłata uiszczona za okres po jego wygaśnięciu staje się opłatą nienależną i podlega zwrotowi. Jest to czynność materialno-techniczna, która nie może być warunkowana złożeniem wniosku w tym przedmiocie przez osobę zawiadamiającą organ o rezygnacji z zezwolenia. Ta sama procedura ma zastosowanie również w przypadku cofnięcia zezwolenia przez organ. Opłata ma zatem odpowiadać długości ważności zezwolenia w roku, w którym ono wygasło.
Stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej
Regionalna Izba Obrachunkowa w Łodzi również przychyliła się do powyższych argumentów, wyjaśniając w piśmie z dnia 6 grudnia 2022 r. (WA 4120-46/2022-w), że w świetle przepisów ustawy o finansach publicznych oraz ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego „nie jest prawnie dopuszczalne, by kwoty opłat za korzystanie z zezwoleń zapłacone do końca danego roku, w sytuacji gdy zezwolenia te wyeliminowane zostały z obrotu prawnego w wyniku wygaśnięcia, a także i cofnięcia, mogły pozostawać w budżecie jednostki, do którego zostały wpłacone”. Opłata dokonana ponad wymaganą wartość powinna zostać zwrócona jako nienależna.