Sprzęt przeciwpożarowy w pracowniach: rodzaje, wymagania i zasady utrzymania

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe jest kwestią priorytetową, zwłaszcza w miejscach, gdzie ryzyko wystąpienia pożaru jest podwyższone, takich jak pracownie techniczne i chemiczne. W takich środowiskach, ze względu na obecność substancji łatwopalnych, urządzeń elektrycznych i skomplikowanych procesów technologicznych, prawidłowo dobrany i utrzymany sprzęt przeciwpożarowy ma kluczowe znaczenie.

Dbanie o wyposażenie przeciwpożarowe to nie tylko spełnienie obowiązków wynikających z przepisów, ale przede wszystkim troska o bezpieczeństwo ludzi i mienia. W niniejszym artykule przedstawiono kompleksowy przegląd wymagań, rodzajów sprzętu oraz zasad jego konserwacji, istotnych dla zapewnienia ochrony przeciwpożarowej.

Podstawy prawne i odpowiedzialność

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, pracodawca w użytkowanych przez siebie budynkach, pomieszczeniach i obiektach, a także podczas prowadzenia budowy, rozbudowy, nadbudowy i przebudowy, jak również w przypadku zmiany sposobu użytkowania budynków i budowli nadziemnych i podziemnych spełniających funkcje użytkowe budynków, powinien zapewnić wymagane przepisami warunki bezpieczeństwa pożarowego.

Pracodawca jest zobowiązany do określenia stopnia zagrożenia pożarowego i wybuchowego, który zależy głównie od konstrukcji obiektu, rodzaju prowadzonych w nim procesów produkcyjnych oraz stosowanych urządzeń i instalacji technicznych. Dokonanie klasyfikacji obiektów, pomieszczeń, stref i przestrzeni zewnętrznych pod względem zagrożenia wybuchem oraz ich oznakowanie jest niezbędne ze względu na konieczność zastosowania urządzeń i instalacji elektrycznych w wykonaniu przeciwwybuchowym w miejscach, gdzie występuje takie zagrożenie.

Klasyfikacji pod względem zagrożenia pożarowego i wybuchowego oraz doboru sprzętu gaśniczego niezbędnego w danym zakładzie powinna dokonać osoba mająca odpowiednią wiedzę i doświadczenie w tym zakresie, np. rzeczoznawca ds. zabezpieczeń pożarowych. Ważne są także wewnętrzne uregulowania formalne, jakimi są instrukcje bezpieczeństwa pożarowego obiektów. Instrukcje te powinny zawierać plany ewakuacyjne ludzi i mienia, zasady alarmowania oraz prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczej na terenie obiektu. Wyciąg z instrukcji bezpieczeństwa pożarowego obiektu - plan ewakuacyjny ludzi i mienia - powinien być wywieszony w widocznym miejscu.

Ogólne wymagania dotyczące rozmieszczenia i dostępu do sprzętu PPOŻ

Podręczny sprzęt gaśniczy powinien być rozmieszczony w miejscach łatwo dostępnych i widocznych, przy wejściach i drogach komunikacyjnych. Do sprzętu powinien być zapewniony dostęp o szerokości co najmniej 1 m, a odległość dojścia do gaśnicy nie powinna być większa niż 30 m. Sprzęt należy umieszczać w miejscach nienarażonych na uszkodzenia mechaniczne oraz działanie źródeł ciepła (piece, grzejniki).

Każda gaśnica powinna mieć aktualną wywieszkę kontrolną z odnotowaną datą ostatniego badania gaśnicy. Instrukcja przeciwpożarowa, zawierająca informacje dotyczące zachowania się w razie dostrzeżenia pożaru, powinna być wywieszona w widocznym i dostępnym miejscu. Należy również podać do wiadomości zatrudnionych oraz służb ratowniczych telefony alarmowe.

Rodzaje sprzętu przeciwpożarowego

Prawidłowy dobór sprzętu PPOŻ do pracowni technicznej i chemicznej jest kluczowy. Musi on być właściwie dobrany do charakteru prowadzonej działalności i występujących zagrożeń. Poniżej przedstawiono podstawowe elementy wyposażenia:

Gaśnice

Gaśnice są podstawowym środkiem gaśniczym. Ich liczba zależy od powierzchni oraz rodzaju zagrożenia pożarowego. Każdy budynek musi być wyposażony w sprawne i przetestowane gaśnice. Gaśnice są oznaczone literą i cyfrą, gdzie litera wskazuje klasę ogniową, a liczba skuteczność gaszenia.

Klasy pożarów (PN-EN 2:1998):

• A - materiały stałe lub organiczne, np. drewno, tworzywa sztuczne, papier, tekstylia lub węgiel;
• B - płyny, np. środki czyszczące, benzyna, olej naftowy, farby lub olej napędowy;
• C - gazy, np. propan, butan lub metan;
• D - metale np. magnez, lit, sód, potas, tytan czy aluminium;
• F - oleje i tłuszcze spożywcze, np. oleje roślinne, smalec bądź masło.

Klasa E została anulowana. Obejmowała ona źródła i sprzęt elektryczny, które jednak same w sobie nie są substancją łatwopalną. Liczba wskazuje, jak duży pożar obsłużyło urządzenie podczas testów (im wyższa liczba, tym skuteczniejsze urządzenie).

Podczas gaszenia pożaru należy używać gaśnicy zaprojektowanej dla odpowiedniej klasy pożaru. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że ogień rozprzestrzeni się jeszcze bardziej lub nastąpi eksplozja.

Typy gaśnic:

1. Gaśnica wodna lub gaśnica z rozpylaczem wodnym (klasa A): Efekt gaszenia polega na schłodzeniu płonącego przedmiotu. Oprócz wody gaśnica zawiera inne substancje, które zwiększają efekt gaśniczy i zapobiegają zamarzaniu wypełnienia. Gaśnica wodna z rozpylaczem jest bardziej skuteczna, ponieważ obejmuje większy obszar niż konwencjonalna gaśnica wodna.
2. Gaśnica proszkowa (klasy A, B, C oraz sprzęt pod napięciem): Proszek chłodzi i otula palący się materiał, dusiąc ogień. Jest nieprzewodzący, dzięki czemu można go używać do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1000 V w odległości co najmniej 1 m od płonącego przedmiotu. Wadą jest to, że po zgaszeniu pozostaje proszek, który może uszkodzić kosztowną elektronikę lub sprzęt warsztatowy. Istnieje również specjalna gaśnica proszkowa M28 i L2 do pożarów klasy D, która wymaga profesjonalnego przeszkolenia pracowników.
3. Gaśnica pianowa (klasy A, B): Piana tworzy na powierzchni palącego się materiału warstwę, która dusi ogień i zapobiega wydostawaniu się palnych gazów. Gaśnica piankowa typu F jest stosowana do pożarów kuchni, w których pali się olej lub inny tłuszcz, ale może być również używana do gaszenia pożarów klasy A i B.
4. Gaśnica śniegowa CO₂ (klasy B, C i sprzęt pod napięciem): Dwutlenek węgla zmniejsza ilość tlenu wokół ognia, a śnieg dusi ogień. Nie przewodzi prądu, co umożliwia gaszenie urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1000 V z minimalnej odległości 1 m. W przeciwieństwie do gaśnicy proszkowej, gaśnica śniegowa nie pozostawia śladów, które mogłyby uszkodzić sprzęt. Podczas gaszenia należy uważać na odmrożenia, ponieważ temperatura u wylotu dyszy wynosi około -30°C.
5. Gaśnica gazowa z czystym środkiem gaśniczym (klasy A, B, C i pod napięciem): Jest to substytut zakazanych gaśnic halonowych. Gaz jest elektrycznie nieprzewodzący, nietoksyczny, ekologiczny i nie powoduje korozji. Zaletą jest to, że sam odparowuje po zgaszeniu. Znajduje zastosowanie głównie tam, gdzie konieczne jest uratowanie sprzętu, np. droższej elektroniki, cennych eksponatów bądź dokumentów.

Porównanie popularnych rodzajów gaśnic:

Koc gaśniczy

Koc gaśniczy służy do gaszenia rozpoczynającego się pożaru poprzez odcięcie dopływu powietrza do płonącego przedmiotu. Koc może być również używany jako ochrona podczas ewakuacji ludzi z niebezpiecznego obszaru. Koce gaśnicze z włókna szklanego należy umieścić w korytarzach lub pokojach z dala od urządzeń.

Węże przeciwpożarowe

Węże pożarnicze są elementami armatury pożarniczej. Rozróżnia się:

• Węże tłoczne: Służą do tłoczenia wody, a także wodnych roztworów środka pianotwórczego. Ich standardowe długości wynoszą 20 m i 15 m.
• Węże ssawne: Mają wbudowany oplot druciany, który zapobiega spłaszczeniu podczas zasysania z otwartego zbiornika. Można nimi podawać wodę lub środek pianotwórczy. Standardowa długość węży ssawnych W-25 i W-52 to 1 m, natomiast węży W-75, W-110, W-150 to 2,4 oraz 1,6 m.

Pożarnicze węże tłoczne do hydrantów powinny spełniać wymagania normy PN-EN 14540. W zależności od średnicy wewnętrznej rozróżnia się węże strażackie 25 mm (w25) i 52 mm (w52). W zależności od wyposażenia w łączniki rozróżnia się węże z łącznikami ze stopów aluminium (ŁA), ze stopów miedzi (ŁM) oraz bez łączników (B).

Inne kluczowe systemy i urządzenia PPOŻ

Większe obiekty, w tym pracownie techniczne i chemiczne, wymagają często bardziej złożonych systemów ochrony przeciwpożarowej:

• Hydranty wewnętrzne: Obowiązkowe w budynkach o większej powierzchni lub szczególnym przeznaczeniu. Składają się z węża i prądownicy, skutecznie gaszą pożary materiałów stałych.
• System sygnalizacji pożaru (SSP): Ma za zadanie automatycznie wykrywać zagrożenie i alarmować osoby przebywające w budynku, a także przekazywać informacje do straży pożarnej.
• Dźwiękowy system ostrzegawczy (DSO): Przekazuje sygnały ostrzegawcze i ewakuacyjne.
• Systemy detekcji gazów niebezpiecznych: Kluczowe w pracowniach chemicznych.
• Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne: Niezbędne w przypadku zaniku napięcia podstawowego podczas pożaru, ułatwia szybkie opuszczenie budynku.
• Stałe urządzenia gaśnicze: Mogą to być systemy tryskaczowe, zraszaczowe, gazowe (np. w serwerowniach), pianowe lub na mgłę wodną.
• Systemy oddymiania: Grawitacyjne lub mechaniczne, klapy oddymiające - ograniczają zadymienie, ułatwiają ewakuację.
• Przegrody i drzwi przeciwpożarowe: Ograniczają rozprzestrzenianie się ognia w budynku.

Przeglądy i konserwacja sprzętu PPOŻ

Urządzenia PPOŻ to wszystkie techniczne środki służące zapobieganiu pożarowi, jego wczesnemu wykrywaniu, gaszeniu oraz bezpiecznej ewakuacji ludzi. Prawidłowe wyposażenie i regularne utrzymanie tych urządzeń jest kluczowe zarówno ze względu na bezpieczeństwo osób, jak i zgodność z przepisami przeciwpożarowymi.

Zgodnie z przepisami, sprzęt PPOŻ musi być poddawany przeglądom technicznym i konserwacji. Przeglądy techniczne muszą być wykonywane przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia. Ich celem jest potwierdzenie sprawności urządzeń i udokumentowanie stanu technicznego. Po każdym przeglądzie powinien powstać protokół zawierający wykaz urządzeń, wyniki kontroli oraz ewentualne zalecenia.

Minimalna częstotliwość przeglądów:

Wąż, który jest elementem hydrantu wewnętrznego, musi być sprawdzany raz na pięć lat i poddawany być próbie ciśnieniowej według polskiej normy konserwacji hydrantów wewnętrznych.

Podczas badania okresowego, dokładniej sprawdzany jest stan techniczny urządzenia. Jednocześnie obowiązuje przepis, że gaśnice wodne, proszkowe i pianowe są wyrzucane po 20 latach od daty produkcji, a te z wypełnieniem CO₂ po 40 latach od daty produkcji.

Inspekcję przeprowadza technik z uprawnieniami zawodowymi, który po przeglądzie wyda Świadectwo Kontroli Zdatności Technicznej oraz naklei tabliczkę kontrolną z datą ostatniej i następnej kontroli.

Przegląd PPOŻ a serwis PPOŻ

Przegląd PPOŻ to przede wszystkim kontrola i dokumentacja sprawności urządzeń. Serwis PPOŻ natomiast obejmuje czynności konserwacyjne, naprawy, uzupełnianie środków gaśniczych oraz usuwanie usterek wykrytych podczas przeglądu lub w trakcie eksploatacji.

Samodzielne wykonywanie przeglądów urządzeń PPOŻ jest niedopuszczalne. Muszą być one przeprowadzane przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia oraz specjalistyczny sprzęt pomiarowy, aby miały moc prawną i ubezpieczeniową.

Najczęstsze błędy związane z urządzeniami PPOŻ

• Gaśnice przeterminowane lub bez aktualnych naklejek kontrolnych.
• Hydranty zasłonięte regałami, meblami lub materiałami łatwopalnymi.
• Oświetlenie awaryjne z rozładowanymi lub przeterminowanymi akumulatorami.
• Brak lub nieaktualna dokumentacja z przeglądów SSP, DSO i oddymiania.
• Przechowywanie gaśnic w miejscach niedostępnych w razie pożaru.
• Wykonywanie "przeglądów" we własnym zakresie bez odpowiednich uprawnień i sprzętu.

tags: #sprzet #przeciwpozarowy #do #pracowni #technicznej #pracowni