Porównanie Stopni Służbowych w Policji i Państwowej Straży Pożarnej

Wprowadzenie do Hierarchii Służb Mundurowych

W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Mimo że straż pożarna jest wszystkim dobrze znana, to jedynie nieliczni są w stanie wyróżnić stopnie w straży pożarnej, hierarchię służbową czy choćby podstawowe różnice między Państwową a Ochotniczą Strażą Pożarną. Te dwie jednostki mają tę samą misję, jaką jest między innymi walka z pożarami czy usuwanie skutków klęsk żywiołowych, ale pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią.

Oznaki stopni policyjnych nawiązują do oznak stopni wojskowych i podobnie jak w wojsku nosi się je na mundurze policyjnym. Warto odpowiedzieć na pytanie, czy stopnie służb mundurowych OSP są identyczne jak w PSP. Są to dwie różne formacje, podlegające innym statutom, a co za tym idzie, odmienne są także stopnie i sposób ich przyznawania.

Stopnie w Policji

Ogólne Zasady Nadawania Stopni Policyjnych

Stopnie policyjne otrzymuje się dożywotnio. Istnieją jednak wyjątki - stopień traci się w wypadku utraty obywatelstwa polskiego, orzeczenia prawomocnym wyrokiem sądu pozbawienia praw publicznych lub skazania na karę pozbawienia wolności za przestępstwo popełnione z motywacji zasługującej na szczególne potępienie. Mianowanie na wyższy stopień następuje stosownie do zajmowanego stanowiska służbowego oraz w zależności od opinii służbowej policjanta. O obniżeniu stopnia decyduje przełożony właściwy do mianowania na ten stopień. O pozbawieniu stopnia oficerskiego decyduje Komendant Główny Policji, który również podejmuje decyzję o przywróceniu stopnia oficerskiego.

Korpusy Policji i Proces Mianowania

W Policji funkcjonariusze noszący określone stopnie wchodzą w skład Korpusów Policji. Proces mianowania na poszczególne stopnie jest ściśle określony:

• Na stopnie policyjne w korpusie szeregowych mianuje Komendant Główny Policji, komendanci wojewódzcy i powiatowi / miejscy Policji oraz komendanci szkół policyjnych.
• Na stopnie w korpusach podoficerów i aspirantów, a także na stopień komisarza i nadkomisarza, mianuje Komendant Główny Policji oraz komendanci wojewódzcy Policji.
• Na stopień podkomisarza, czyli pierwszy stopień oficerski Policji (z wyłączeniem osób, które przeszły do Policji z innej służby mundurowej, a posiadających stopień służbowy podporucznika lub wyższy, np. Służby Więziennej, SZ RP i innych) oraz na stopnie nadinspektora i generalnego inspektora mianuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Stopnie w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Misja i Struktura PSP

Państwowa Straż Pożarna jest zawodową, umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt formacją, przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Do podstawowych zadań Państwowej Straży Pożarnej należy rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń, a następnie organizacja i przeprowadzanie akcji ratunkowych w czasie pożaru i w sytuacjach kryzysowych spowodowanych innymi klęskami żywiołowymi. Dodatkowo podczas klęsk żywiołowych PSP pomaga innym służbom ratowniczym w niesieniu pomocy rannym i likwidacji miejscowych zagrożeń.

Państwowa Straż Pożarna ma także misję kształcenia kadr wewnątrz własnej struktury organizacyjnej, a także innych jednostkach ochrony pożarowej oraz powszechnego systemu ochrony ludności. Prowadzi również prace naukowo-badawcze w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności oraz sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych. W kwestiach współpracy z innymi służbami PSP ma obowiązek współdziałać z oddziałami straży pożarnej oraz służbami ratowniczymi innych państw, z którymi RP ma podpisane umowy międzynarodowe, a także współpracuje z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych.

Zasady Nadawania Stopni w PSP

W przypadku PSP to, kto nadaje stopnie strażackie, jest ściśle uregulowane prawnie Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z tym rozporządzeniem stopień strażaka nadaje się z dniem mianowania na pierwsze stanowisko, a nadania dokonują przełożeni uprawnieni do mianowania na stanowiska służbowe. Nadanie stopnia następuje z okazji Dnia Strażaka, jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach może nastąpić w innym terminie.

Pierwszy stopień aspirancki i stopnie oficerskie nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, a pozostałe stopnie aspirantów nadaje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej. Stopień nadbrygadiera i generała brygadiera - najwyższy stopień w straży pożarnej - nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Stopnie podoficerów, aspirantów i oficerów straży pożarnej są dożywotnie, natomiast strażacy zwolnieni ze służby mogą używać posiadanych stopni dodając określenie „w stanie spoczynku”. Odebranie stopnia w PSP może nastąpić w przypadku utraty obywatelstwa polskiego, odebrania praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu oraz dyscyplinarnego wydalenia ze służby.

Korpusy i Wybrane Stopnie PSP

Aktualnie w Państwowej Straży Pożarnej wyróżniamy 19 stopni służbowych podzielonych na cztery korpusy. Poniżej przedstawiono wybrane stopnie:

• Starszy strażak: To najwyższy stopień korpusu szeregowych w Państwowej Straży Pożarnej i jest odpowiednikiem stopnia starszego szeregowego w Wojsku Polskim.
• Sekcyjny: To najniższy stopień podoficerski Państwowej Straży Pożarnej i jest odpowiednikiem stopnia kaprala w Siłach Zbrojnych RP.
• Starszy ogniomistrz: Oznakę stopnia starszego ogniomistrza poznamy po drugim znaku w kształcie litery "V" umieszczonym wewnątrz oznaki stopnia ogniomistrza.
• Młodszy aspirant: Jest to najniższy stopień w korpusie aspirantów w Państwowej Straży Pożarnej, a jego odpowiednikiem w wojsku jest stopień młodszego chorążego. Oznaką stopnia młodszego aspiranta jest znak w kształcie litery “V” z jedną gwiazdką umieszczoną pomiędzy ramionami.
• Młodszy kapitan: Jest to pierwszy stopień oficerski w Państwowej Straży Pożarnej i odpowiada randze podporucznika w Wojsku Polskim. Na stopień młodszego kapitana mianuje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. Do otrzymania stopnia kwalifikuje się strażak, który ukończył 4- lub 5,5-letnią edukację w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie w systemie koszarowym lub uzyskał tytuł zawodowy inżynier pożarnictwa w ramach skierowania do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej.
• Brygadier: Pełni funkcję dowódcy brygady i w PSP jest odpowiednikiem stopnia podpułkownika w wojskach lądowych i komandora w marynarce.
• Nadbrygadier: To pierwszy z dwóch stopni generalskich w PSP, na który uroczyście mianuje Prezydent RP na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
• Generał brygadier: To najwyższy stopień w straży pożarnej, na który mianuje Prezydent RP. Stopień w tej randze może posiadać jedynie jedna osoba - komendant główny Państwowej Straży Pożarnej na etacie.

Umundurowanie w PSP

Pierwsze profesjonalne jednostki straży pożarnej powstały na terenie Polski pod koniec XIX w. Systematyczne formowanie się struktury w polskim pożarnictwie wygenerowało nie tylko potrzebę hierarchii, ale także oficjalnego umundurowania. Pierwszy model munduru strażackiego powstał w 1915 r. dla Warszawskiej Straży Ogniowej. Oczywiście mundur PSP wielokrotnie ulegał zmianom, a jego dzisiejszy wygląd jest ściśle określony przez art. 61 ust. 5 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Charakterystyka i Zadania OSP

Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Funkcjonuje ona jednak na zasadach stowarzyszenia i mimo tego, że jednostki OSP są członkami ZOSP RP (Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP), to stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP. Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Warunkiem dopuszczenia do działania w jednostkach OSP jest ukończenie 18 lat i wiek nieprzekraczający 65 lat.

Do głównych celów i zadań OSP należy przede wszystkim współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w działaniach prewencyjnych w powstawaniu pożarów oraz czynny udział w akcjach ratowniczych podczas zdarzeń takich jak pożary, zagrożenia ekologiczne czy klęski żywiołowe. Istotną misją jest także informowanie i edukowanie ludności o istniejących zagrożeniach i sposobach ochrony przed nimi.

Zasady Nadawania Stopni i Dystynkcje w OSP

Nadawanie stopni w OSP nie jest ściśle uregulowane prawnie. Kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP. W konsekwencji regulacje wprowadzane przez ZOSP RP nie wpływają na wewnętrzne sprawy poszczególnych jednostek OSP. Wygląd dystynkcji jest natomiast określony przepisami i jednolity dla wszystkich jednostek.

W kwestii umieszczania oznaczeń i dystynkcji na mundurze OSP, sytuacja jest znacznie bardziej klarowna niż w przypadku mianowania na stopnie. Zasady są regulowane przez tę samą ustawę, co w przypadku Państwowej Straży Pożarnej, a dokładna instrukcja zapisana jest w Regulaminie umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej.

Przykładowe zasady przyznawania stopni w OSP:

• Stopień strażaka: Otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
• Stopień starszego strażaka: Otrzymuje osoba, która ukończyła 18 lat oraz kurs strażaków ratowników OSP, czynnie uczestniczy w życiu jednostki i bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.

Porównanie Stopni Służbowych: Policja, PSP i Inne Służby Mundurowe

Równorzędność Stopni

Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2019 r. (poz. 176) określa równorzędność stopni policyjnych ze stopniami w innych służbach mundurowych oraz ze stopniami wojskowymi i w Służbie Celno-Skarbowej. Poniższa tabela przedstawia wybrane porównania:

¹Skróty „ABW”, „AW”, „SWW” i „SKW” oznaczają odpowiednio: Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Wywiadu Wojskowego i Służbę Kontrwywiadu Wojskowego.

Kluczowe Różnice i Podobieństwa

Podsumowując, OSP i PSP znacząco różnią się pod kątem statusu prawnego, struktury organizacyjnej, a także wyglądu i sposobu przyznawania stopni służbowych. Policja i Państwowa Straż Pożarna mają natomiast bardziej uregulowane i zharmonizowane systemy stopni, często nawiązujące do hierarchii wojskowej. Istotne jest jednak to, że wszystkie te służby łączy wspólna misja, jaką jest działanie ramię w ramię w kryzysowych sytuacjach oraz stanie na straży bezpieczeństwa obywateli.

tags: #stopnie #strazackie #policyjne