Statut Stowarzyszeń Kultury Fizycznej i Sportu: Od ogółu do przykładu "STRAŻAK"

Statut jest fundamentalnym dokumentem dla każdego stowarzyszenia, w tym stowarzyszeń kultury fizycznej i sportu. Jest to pisemnie potwierdzona informacja o zasadach działania jednostki, pełniąca rolę jej "konstytucji". Wszelkie aktywności podejmowane przez stowarzyszenie muszą być zgodne ze statutem i nie mogą mu zaprzeczać.

W statucie zawarte są nie tylko informacje o tym, co stowarzyszenie może robić, ale także wszelkie wewnętrzne zasady działania, takie jak informacje o nowych członkach, o władzach, o podziale funkcji, o sposobie podpisywania dokumentów czy też powoływania drużyn. Przepisy statutowe porządkują i przyspieszają procesy decyzyjne i operacyjne w organizacji.

Podstawy Prawne Działalności Stowarzyszeń

Stowarzyszenia kultury fizycznej i sportu w Polsce działają na podstawie szeregu ustaw. Kluczowymi aktami prawnymi są:

• Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach
• Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie

Dodatkowo, w zależności od specyfiki działalności, zastosowanie mają również inne ustawy, takie jak Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, czy Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Stowarzyszenia muszą również wypełniać obowiązkowe sprawozdania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Polski Instytut Rozwoju Kultury Fizycznej i Sportu (PIRKFiS) - Przykład Działalności

Stowarzyszenie o nazwie Polski Instytut Rozwoju Kultury Fizycznej i Sportu (PIRKFiS), zwane dalej „Instytutem”, działa w szczególności na podstawie wspomnianych ustaw. Instytut, aby prowadzić swoje działania, może zatrudniać pracowników, w tym swoich członków, oraz powoływać oddziały i biura. Członkowie Oddziału uczestniczą w Walnym Zebraniu Członków Instytutu za pośrednictwem wybranych delegatów Oddziału.

Cele i Sposoby Działania PIRKFiS

Wśród celów Instytutu, oprócz ogólnego rozwoju kultury fizycznej i sportu, znajdują się:

• Ochrona i promocja zdrowia, w tym działalność lecznicza w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.
• Przeciwdziałanie patologiom społecznym.
• Przeciwdziałanie chorobom cywilizacyjnym (zwanym także chorobami XXI wieku).
• Realizacja usług społecznych świadczonych w społeczności lokalnej, usług opieki nad dzieckiem w wieku do lat 3 zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 lub usług wychowania przedszkolnego.
• Reintegracja społeczna i zawodowa osób, w tym absolwentów CIS i KIS, osób o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, czy osób z zaburzeniami psychicznymi.
• Działalność na rzecz organizacji pozarządowych oraz innych podmiotów prowadzących działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych.

Instytut realizuje swoje cele poprzez m.in. organizowanie zajęć ruchowych, zawodów, imprez sportowych dla instytucji społecznych, a także zabezpieczanie obszarów wodnych każdego rodzaju, takich jak obiekty kryte, odkryte, kąpieliska sezonowe, plaże, jeziora oraz imprezy wodne.

Sportowy Klub Pożarniczy „STRAŻAK” w Rzeszowie

Innym przykładem stowarzyszenia kultury fizycznej jest Sportowy Klub Pożarniczy „STRAŻAK” w Rzeszowie. Inicjatorem jego powstania był st. bryg. Henryk Demucha. W dniu 27 kwietnia 1999 r. odbyło się spotkanie grupy inicjatywnej, w skład której weszli funkcjonariusze i emeryci KW PSP w Rzeszowie oraz KM i KP PSP w Stalowej Woli, Leżajsku, Łańcucie, Rzeszowie w liczbie 15 osób.

W dniu 28 czerwca 1999 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie wpisał do rejestru kultury fizycznej Stowarzyszenie pod nazwą: Sportowy Klub Pożarniczy „STRAŻAK” w Rzeszowie. Intencją powołania Klubu było krzewienie kultury fizycznej wśród dzieci, młodzieży, dorosłych oraz w środowisku pożarniczym na terenie województwa podkarpackiego, szczególnie w jednostkach PSP. Terenem działania Klubu na dzień 28 kwietnia 2025 r. jest obszar gminy Jedlińsk i okolicznych miejscowości z siedzibą w Wielogórze.

Współpraca i Działalność „STRAŻAKA”

W dniu 12 grudnia 2003 r. Zarząd SKP „Strażak” w Rzeszowie i Podkarpacki Komendant Wojewódzki PSP w Rzeszowie podpisali porozumienie, którego celem jest upowszechnianie kultury fizycznej i sportu w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej na terenie woj. podkarpackiego oraz tworzenie sprzyjających warunków do ich rozwoju. Porozumienie zostało zawarte na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2003 r. w sprawie celów kultury fizycznej realizowanych w Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej i Biurze Ochrony Rządu. Sformalizowało ono wzajemną współpracę w zakresie propagowania i rozwoju kultury fizycznej i sportu w środowisku pożarniczym, prowadzoną od czasu powstania Klubu.

Obecnie współpraca z Komendą Wojewódzką PSP w Rzeszowie opiera się na Porozumieniu nr 11/2016 z dnia 22 sierpnia 2016 r. zawartym pomiędzy Podkarpackim Komendantem Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w Rzeszowie a Sportowym Klubem Pożarniczym „STRAŻAK” w Rzeszowie. Działalność prowadzona przez Klub, wskazana w §9 ust. 1-12, jest działalnością nieodpłatną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r.

Co Musi Zawierać Statut Stowarzyszenia (na przykładzie OSP)

Statut to najważniejszy dokument jednostki, pisemnie potwierdzona informacja o zasadach działania. Wszelkie aktywności podejmowane przez stowarzyszenie muszą być zgodne ze statutem i nie mogą mu zaprzeczać. Statut zawiera nie tylko informacje, co może robić stowarzyszenie, ale także wszelkie wewnętrzne zasady działania, np. dotyczące nowych członków, władz, podziału funkcji, sposobu podpisywania dokumentów czy powoływania drużyn.

Wytyczne co musi zawierać statut OSP (Ochotniczej Straży Pożarnej), jako przykładu stowarzyszenia, zawarte są w art. 10 ust. 1 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach. OSP działają również na podstawie szeregu innych ustaw, w tym ustawy o ochronie ludności, ustawy o ochronie przeciwpożarowej, ustawy o rachunkowości oraz ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a także ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.

Rozdział I: Postanowienia Ogólne

Początek statutu to „wizytówka”, w której przedstawia się ochotniczą straż pożarną, podając jej nazwę, siedzibę, teren działania. Zwykle do nazwy dodawana jest informacja o miejscowości, w jakiej znajduje się siedziba OSP, a także nazwa gminy, aby uniknąć niejasności. Wśród informacji ogólnych warto jeszcze wyróżnić zapisy o drużynach pożarniczych. Tworzenie dziecięcych i młodzieżowych drużyn pożarniczych jest wpisane jako możliwość w ustawie o OSP. Zasady funkcjonowania, w tym m.in. wiek przyjmowanych osób, mogą być doprecyzowane w odrębnym dokumencie, np. regulaminie MDP.

Rozdział II: Cele i Sposoby Działania

Celem Ochotniczej Straży Pożarnej jest ochrona życia, zdrowia, mienia lub środowiska i zadania określone w art. 3 ust. 1 ustawy o OSP. Cele, które są wymienione w statucie, nie są obowiązkowe i mogą być różne dla każdej jednostki OSP. Ustalając je, warto wziąć pod uwagę art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zapisy dotyczące sposobu realizacji celów (sposobu działania) są powiązane z celami i należy je czytać razem.

Dodatkowo można określić, czy OSP będzie prowadziło działalność nieodpłatną (co robi zawsze każda jednostka) oraz odpłatną pożytku publicznego. Odpłatna działalność pożytku publicznego to nie to samo co status OPP. Działalność odpłatną, czyli w skrócie: sprzedaż po kosztach, może prowadzić każde stowarzyszenie (każda OSP) po spełnieniu warunków określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jednym z nich jest wpisanie takiej możliwości do statutu organizacji.

Rozdział III: Członkostwo

W statucie muszą znaleźć się zapisy dotyczące tego, jak można zostać członkiem OSP, ale także jak taki przywilej można utracić. Przynależność do stowarzyszenia jest dobrowolna. Ważną informacją jest zapis o tym, kto może zostać członkiem OSP i jaka jest procedura, czyli co konkretnie taka osoba musi zrobić, np. złożyć deklarację członkowską. Wzór deklaracji to decyzja zarządu OSP, który powinien go przygotować. Warto również określić sposób jej składania. Choć nie jest to zapis obowiązkowy, warto pamiętać, że ślubowanie może być elementem budowania tożsamości i przynależności do grupy.

Rozdział IV: Władze Stowarzyszenia

W OSP, jak w każdym stowarzyszeniu, funkcjonuje trójpodział władzy:

1. Walne Zebranie Członków - najwyższa władza, składająca się ze wszystkich członków, podejmuje najważniejsze, kluczowe decyzje, w tym tę o rozwiązaniu jednostki.
2. Zarząd - organ wykonawczy, musi wykonywać uchwały walnego zebrania członków. W praktyce to zarząd, a w szczególności prezes/prezeska, są osobami najbardziej zapracowanymi.
3. Komisja Rewizyjna - wewnętrzny "policjant", którego rolą jest sprawdzanie zarządu, wyłapywanie ewentualnych błędów oraz wspieranie zarządu w działaniach.

Długość trwania kadencji wybieralnych władz (zarządu i komisji rewizyjnej) zależy od decyzji OSP i może być inna niż standardowa. Nawet przy długiej kadencji, wybrana osoba nie musi być w organie do końca; może zostać odwołana z funkcji lub po prostu zrezygnować. Rezygnacja nie wymaga akceptacji (uchwały danej władzy) - jest to osobista decyzja.

Uzupełnianie Składu Władz - Kooptacja

W razie, gdy skład władz OSP ulegnie zmniejszeniu w czasie trwania kadencji, uzupełnienie ich składu może nastąpić w drodze kooptacji, której dokonują pozostali członkowie organu, który uległ zmniejszeniu. Jest to szybkie i praktyczne rozwiązanie. W trybie tym można powołać nie więcej niż ⅓ składu organu.

Walne Zebranie Członków - Tryby i Kworum

Walne zebranie obraduje najczęściej w dwóch trybach: zwyczajnym (związanym z corocznymi obowiązkami sprawozdawczymi lub kadencją) i nadzwyczajnym. Zwyczajne walne zebranie członków zwoływane jest przez zarząd, który zawiadamia członków o terminie, miejscu i porządku obrad, co najmniej 14 dni przed spotkaniem (lub inny termin określony w statucie). Tryb "nagły" jest zwykle krótszy.

Uchwały wszystkich władz OSP zapadają w głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów, przy obecności co najmniej połowy członków uprawnionych do głosowania (kworum), chyba że statut stanowi inaczej. W przypadku walnego zebrania członków, w statucie warto przewidzieć tzw. "drugi termin" spotkania. W praktyce ten drugi termin oznacza, że można podejmować decyzje nawet jeśli w spotkaniu uczestniczy mniej niż połowa członków. Informację zarówno o pierwszym, jak i drugim terminie zebrania podaje się w zaproszeniu.

Tarcza antykryzysowa wprowadziła zmianę w ustawie - Prawo o stowarzyszeniach, umożliwiając podejmowanie uchwał oraz obrad władz stowarzyszeń także w trybie online. Sposób reprezentacji stowarzyszenia określa, kto w imieniu zarządu będzie podpisywał dokumenty. Dobrą praktyką jest wpisanie dwóch osób wymaganych do podpisów, co zmniejsza ryzyko pomyłek i zapewnia transparentność.

Rozdział V: Majątek i Finanse

Majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, ofiarności publicznej oraz z dotacji. Zysk lub nadwyżka bilansowa nie będzie dystrybuowana pomiędzy członków Instytutu, członków organów Instytutu (Zarządu, Komisji Rewizyjnej) ani pracowników, ale będzie przeznaczana na wzmocnienie potencjału przedsiębiorstwa Instytutu jako kapitał niepodzielny, a także w określonej części na reintegrację zawodową i społeczną lub na działalność pożytku publicznego prowadzoną na rzecz społeczności lokalnej, w której działa Instytut.

Członkowie Zarządu mogą otrzymywać wynagrodzenie w związku z pełnioną funkcją, jednak wynagrodzenia wszystkich pracowników, w tym kadry zarządzającej, są ograniczone limitami, tj. nie wyższe niż określone w art.8 pkt.8 ustawy z dnia 3 marca 2000r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi.

Rozdział VI: Zmiana Statutu i Rozwiązanie Stowarzyszenia

Zmiana statutu oraz rozwiązanie OSP zawsze należą do kompetencji najwyższej władzy, czyli walnego zebrania członków. Ze względu na ważność tych decyzji, są one podejmowane innym trybem niż „zwykła większość”, np. 2/3 członków. Zwykle też inny jest termin zwoływania walnego zebrania członków w tych sprawach. Sposób likwidacji OSP jest taki sam jak innych stowarzyszeń: podjęcie decyzji, wybranie likwidatora i przeprowadzenie likwidacji. W statucie pojawia się także zapis o tym, gdzie zostanie przekazany majątek po likwidacji jednostki.

Rejestracja Stowarzyszenia Kultury Fizycznej

Rejestracja stowarzyszenia kultury fizycznej wymaga znajomości przepisów i określonej procedury. Podstawę prawną stanowią Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (ze szczególnym uwzględnieniem art. 4, ust. 7) oraz Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach. Do tego dochodzi Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 18 października 2011 r. w sprawie ewidencji klubów sportowych.

Procedura Rejestracji

Stowarzyszenie Kultury Fizycznej mogą założyć osoby w liczbie 7, które zapoznały się z ww. przepisami oraz odbyły Zebranie Założycielskie, na którym m.in.:

1. podjęto uchwałę o założeniu Stowarzyszenia Kultury Fizycznej,
2. wybrano Komitet Założycielski uprawniony do dokonania formalności urzędowych, związanych z wpisem do ewidencji,
3. uchwalono statut Stowarzyszenia.

Następnie należy złożyć w Starostwie Powiatowym w Bytowie (Wydział Edukacji, Kultury i Sportu) następującą dokumentację:

• wniosek o wpis do ewidencji (1 egz.)
• listę założycieli, zawierającą ich imiona i nazwiska, daty i miejsca urodzenia, miejsca zamieszkania oraz własnoręczne podpisy (1 egz.)
• listę obecności na Zebraniu Założycielskim (1 egz.)
• 1 egzemplarz statutu.

Niezwłocznie następuje analiza prawna złożonych dokumentów i wydanie decyzji o wpisie do Ewidencji Stowarzyszeń Kultury Fizycznej Powiatu Bytowskiego prowadzonej przez Starostę Bytowskiego, bądź o odrzuceniu wniosku.

Opłaty i Obowiązki Po Rejestracji

Opłaty związane z rejestracją to 10 zł za wydanie decyzji o wpisie do Ewidencji Stowarzyszeń Kultury Fizycznej oraz 17 zł za wydanie, na wniosek Stowarzyszenia, dodatkowego zaświadczenia o wpisie. Zarejestrowane Stowarzyszenie Kultury Fizycznej uzyskuje osobowość prawną z dniem wpisu do ewidencji.

Z chwilą wpisania Stowarzyszenia do ewidencji może ono m.in.: powołać Zarząd Stowarzyszenia i Komisję Rewizyjną, powiadamiając o tym organ rejestrujący. W tym celu w ciągu 14 dni należy złożyć wniosek o dokonanie wpisu do ewidencji składu Zarządu, załączając do niego listę obecności z Zebrania Walnego Wyborczego. Zarząd Stowarzyszenia wpisanego do ewidencji zobowiązany jest każdorazowo w terminie 14 dni do informowania Starosty Bytowskiego o zmianach w składzie Zarządu oraz zmianach w adresie Stowarzyszenia.

Zarejestrowane Stowarzyszenie musi również:

• uzyskać Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP),
• uzyskać Statystyczny Numer Identyfikacyjny „Regon”,
• wypełniać obowiązkowe sprawozdania zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Wydział Edukacji, Kultury i Sportu należy poinformować o zwoływaniu Walnego Zebrania. W razie zwołania Walnego Zebrania, na którym podejmowana będzie uchwała o likwidacji Stowarzyszenia, należy skontaktować się z organem nadzorującym w celu zaopiniowania uchwały o przeznaczeniu majątku. Po podjęciu uchwały o likwidacji Stowarzyszenia, ustępujący Zarząd musi zgłosić ten fakt w lokalnym Urzędzie Skarbowym i Urzędzie Statystycznym.

Status Organizacji Pożytku Publicznego (OPP)

Ochotnicza Straż Pożarna, jak każda inna organizacja pozarządowa, może starać się o status organizacji pożytku publicznego (OPP). Warunki uzyskania statusu OPP obejmują:

1. Członkowie komisji rewizyjnej nie mogą mieć powiązań z członkami zarządu, nie mogą być zatrudnieni w OSP i nie mogą być osobami skazanymi.
2. Członkowie zarządu nie mogą być osobami skazanymi.
3. Jeśli OSP starająca się o status OPP ma zamiar prowadzić zarówno nieodpłatną, jak i odpłatną działalność pożytku publicznego, to informację o przedmiotach tej działalności powinna umieścić w statucie. Warunek ten wynika z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia wzorów urzędowych formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Ważne jest, że w statucie nie podaje się kodów PKD do działalności nieodpłatnej i odpłatnej, lecz opisuje ją swobodnym zapisem.

Przedstawiony projekt wzorcowego statutu OSP został wypracowany w grupie roboczej powstałej w ramach projektu OSP Potencjał Młodych.

tags: #stowarzyszenia #kultury #fizycznej #i #sportu #strazak