Hydranty to kluczowy element systemów przeciwpożarowych, który ma na celu zapewnienie dostępu do wody w przypadku pożaru. W zależności od specyfiki obiektu, jego przeznaczenia oraz przepisów przeciwpożarowych, można wyróżnić różne rodzaje hydrantów. Wybór odpowiedniego typu hydrantu jest istotny, aby zapewnić skuteczność i bezpieczeństwo podczas interwencji ratunkowej.
W systemach przeciwpożarowych dostępne są hydranty wewnętrzne i zewnętrzne, a zarówno jedne, jak i drugie odgrywają ważną rolę w każdym budynku, zwłaszcza przemysłowym czy użyteczności publicznej. Dzięki hydrantom służby ratunkowe mają możliwość szybkiego podjęcia odpowiednich działań w sytuacji zagrożenia pożarowego.
Wymogi prawne dotyczące przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę
Obowiązek zapewnienia zaopatrzenia w wodę
Zgodnie z ustaleniami § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 24.07.2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. Nr 124, poz. 1030), dla budynków użyteczności publicznej zlokalizowanych na terenie jednostki osadniczej wymagane jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
W punkcie 2 tego rozporządzenia wskazano, jakie obiekty są zwolnione z zapewnienia zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia. Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm3/s, z zastrzeżeniem ust. 3.
Wymagane ilości wody do zewnętrznego gaszenia pożaru
Ilość wody, jaka powinna być zapewniona, zależy od wielu czynników, w tym od kubatury budynku i jego przeznaczenia. Na przykład, dla budynku użyteczności publicznej (ZL III) o powierzchni 160 m2, wymagane jest 10 dm3/s. Zgodnie ze złagodzeniem dla jednostek osadniczych do 2.000 mieszkańców może być to 5 dm3/s, ale dotyczy to innych obiektów budowlanych, czyli nie tych wskazanych w punkcie 1 (budynków mieszkalnych, gospodarczych itp.).
W przypadku budynku użyteczności publicznej (biurowego) o powierzchni użytkowej 2000 m2, zlokalizowanego na terenie miasta i przy kubaturze przekraczającej 5000 m3, wymagana ilość wody wynosi 20 dm3/s łącznie z co najmniej dwóch hydrantów o średnicy 80 mm lub 200 m3 zapasu wody w przeciwpożarowym zbiorniku wodnym (§ 5 ust.1 pkt 2 ww. rozporządzenia MSWiA).
Jeżeli jednostka osadnicza ma mniej niż 2.000 mieszkańców, wówczas dla budynku użyteczności publicznej należy zapewnić dwa hydranty DN80, które łącznie dadzą 10 dm3/s, lub zapewnić uzupełniające źródło wody.
Lokalizacja i odległość hydrantów
Na podstawie § 10 ust. 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124 poz. 1030) hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic oraz przy ich skrzyżowaniach. Odległość najbliższego hydrantu do chronionego obiektu budowlanego nie może przekroczyć 75 m.
Podział odpowiedzialności za zapewnienie i utrzymanie hydrantów
Obowiązki właściciela budynku
Obowiązkiem właściciela budynku jest, w myśl ustaleń art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24.08.1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380 z późn. zm.), zapewnienie przygotowania budynku do prowadzenia akcji ratowniczej. Oznacza to między innymi zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru, i jest to obowiązek niezbywalny.
Właściciel budynku powinien uzyskać informację o wydajności istniejącej sieci wodociągowej oraz o lokalizacji i wydajności najbliższych hydrantów od firmy administrującej tą siecią. Nie jest natomiast obowiązkiem właściciela budynku dbanie o stan techniczny tych urządzeń - w przypadku sieci wodociągowej do przyłącza do budynku.
W sytuacji, gdy wydajność tych urządzeń (sieci wodociągowej) nie zapewnia wymaganej ilości wody do celów przeciwpożarowych dla danego budynku, bądź np. hydranty usytuowane są w odległościach większych niż określone przepisami, to właściciel takiego budynku powinien zadbać o doprowadzenie do stanu zgodności z obowiązującymi wymaganiami w tym zakresie. Rozwiązaniem może być zapewnienie uzupełniającego zapasu wody zgodnie z zasadami określonymi w § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia MSWiA, bądź też uzyskanie akceptacji właściwego miejscowo komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej na zastosowanie w budynku rozwiązań zamiennych zapewniających niepogorszenie w nim warunków ochrony przeciwpożarowej, po przedłożeniu propozycji przez właściciela tego budynku. Z inicjatywy właściciela budynku mogą też być podjęte prace związane z modernizacją istniejącej sieci wodociągowej, w tym zamontowaniem dodatkowych hydrantów.
Obowiązki gminy i przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego
Odrębnym zagadnieniem jest realizacja obowiązku zapewnienia odpowiedniej ilości wody do celów przeciwpożarowych dla jednostki osadniczej. Obowiązek ten spoczywa na władzach danej gminy, której jednym z zadań własnych, wskazanych w art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), w ramach zaspakajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, są sprawy ochrony przeciwpożarowej.
Realizowane to powinno być m.in. poprzez określenie w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków, uchwalanym przez radę gminy zgodnie z przepisami art. 19 ust.1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.), warunków dostarczania wody na cele przeciwpożarowe dla danej miejscowości.
Ustalenia tego regulaminu są wiążące dla przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego zarządzającego siecią wodociągową. Ponieważ jest to też zadanie objęte przepisami ochrony przeciwpożarowej (§ 4 ust. 3 ww. rozporządzenia MSWiA), organy Państwowej Straży Pożarnej podejmują czynności kontrolno-rozpoznawcze także w stosunku do tych przedsiębiorstw, w celu wyegzekwowania chociażby obowiązku poddawania okresowym przeglądom i konserwacji przez właściciela sieci wodociągowej przeciwpożarowej zamontowanych na tych sieciach hydrantów.
Reasumując, zadania związane z zapewnieniem przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru spoczywają zarówno na właścicielach budynku, jak i na podmiotach gospodarczych realizujących zadania związane z dostarczaniem wody dla ludności.
Złapanie hydrantu – metoda standardowa a metoda z załadunkiem od przodu
Rodzaje i charakterystyka hydrantów przeciwpożarowych
Rynek przeciwpożarowy oferuje różnorodne rodzaje hydrantów, dostosowane do potrzeb różnych obiektów i zastosowań. Podstawowy podział obejmuje hydranty wewnętrzne oraz zewnętrzne, które różnią się budową, zastosowaniem i specyfikacją techniczną.
Hydranty wewnętrzne
Hydranty wewnętrzne są zazwyczaj montowane wewnątrz budynków, w miejscach ogólnodostępnych, takich jak korytarze, klatki schodowe czy hale produkcyjne. Służą do szybkiego gaszenia pożarów w początkowej fazie.
- Hydranty wewnętrzne DN25: Mają średnicę 25 mm, co czyni je odpowiednimi dla mniejszych obiektów, takich jak szkoły, biura czy małe sklepy.
- Hydranty wewnętrzne DN33: Z wężem półsztywnym o nominalnej średnicy 33 mm muszą być stosowane w garażu jednokondygnacyjnym zamkniętym o więcej niż 10 stanowiskach postojowych oraz w garażu wielokondygnacyjnym. Dopuszcza się stosowanie hydrantów DN33 w strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m2 i powierzchni przekraczającej 200 m2, oraz przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m2 i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m2, usytuowanych w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, znajdującej się w budynku niskim albo średniowysokim, jeżeli gęstość obciążenia ogniowego w tych strefach i w tych pomieszczeniach magazynowych lub technicznych nie przekracza 1000 MJ/m2.
Hydranty zewnętrzne
Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci.
- Hydranty naziemne: Są montowane na powierzchni i są łatwo dostępne, co ułatwia szybki dostęp do wody.
- Hydranty podziemne: Są zainstalowane poniżej poziomu gruntu, co sprzyja estetyce i przestrzeni, ale wymaga dodatkowego czasu na dostęp i lokalizację.
Przy wyborze odpowiednich rodzajów hydrantów do konkretnego obiektu należy uwzględnić kilka kluczowych czynników. Wybór hydrantu powinien być podyktowany nie tylko jego ceną, ale przede wszystkim funkcjonalnością oraz wymaganiami technicznymi. Różne normy przeciwpożarowe obejmują budynki mieszkalne, użyteczności publicznej, magazynowe i przemysłowe. Wybór odpowiednich rodzajów hydrantów winien być zgodny z zaleceniami technicznymi określonymi w odpowiednich przepisach. Wartość merytoryczna, jaką niesie ze sobą poszczególne zastosowanie hydrantów, jest kluczowa dla efektywnego zarządzania bezpieczeństwem pożarowym w dowolnym obiekcie.
Wszystko sprowadza się do dokładnej analizy potrzeb i wyboru produktów, które najlepiej spełniają owe oczekiwania. Skorzystanie z doradztwa profesjonalistów pozwala na zoptymalizowanie inwestycji oraz zapewnienie maksymalnego poziomu bezpieczeństwa.
Przeglądy, pomiary wydajności i konserwacja hydrantów
Wymóg corocznych przeglądów i wyzwania praktyczne
Hydranty powinny być przeglądane regularnie, przynajmniej raz w roku, aby zapewnić ich niezawodne działanie. W ramach przeglądu sprawdza się ich funkcjonalność oraz ciśnienie wody. Chociaż przepis mówi, że powinny być sprawdzane co roku, często nikt go jednak nie egzekwuje. Niestety, często zdarza się tak, że hydranty mają po kilkadziesiąt lat, nigdy nie były badane lub serwisowane.
Bywają przypadki, że Straż Pożarna nakazała wodociągom zbadać hydranty w całym mieście, zwłaszcza po pożarze jednego z budynków, gdy strażacy nie mogli podłączyć się do żadnego z hydrantów w okolicy, ponieważ na pięć w pobliżu, cztery były niesprawne. Hydranty pozostawione często same sobie, zainstalowane, gdy była prowadzona sieć wodociągowa i zapomniane, stają się problemem dla inwestorów potrzebujących pomiarów ciśnienia.
Trudności w lokalizacji i badaniu hydrantów
Pomiar wydajności hydrantów zewnętrznych może nastręczać wielu problemów, zwłaszcza w przypadku starych instalacji. Często po odkręceniu zaworu z hydrantu nadziemnego, mimo jego wieku, wypływa woda, choć początkowo z rdzą. Jednak przy hydrantach podziemnych sytuacja staje się bardziej skomplikowana.
Często pozostałe tabliczki wskazujące współrzędne hydrantu są dawno wypalone przez słońce i naruszone przez rdzę. Nawet posiadając mapę geodezyjną z oznaczeniem położenia hydrantu, lokalizacja może być trudna. Pomocny okazuje się wykrywacz metali, ale zdarza się, że pomimo pikającego sygnału, pod spodem są jedynie kapsle czy druty. Doświadczenie pozwala rozpoznać po dźwięku, co może znajdować się pod ziemią.
Niekiedy, pomimo oznaczenia na mapie, hydrantu nie ma w miejscu wskazanym, ponieważ często zdarzają się przesunięcia mapy co do stanu faktycznego. Bywa, że znak hydrantu "H" (słup z trzema tabliczkami) jest przesunięty, bo ktoś, stawiając płot lub wykonując inne prace, wykopał słup z oznaczeniem i postawił go obok, w zupełnie innym miejscu i kierunku niż był pierwotnie. W takich sytuacjach intensywne poszukiwania wokół słupa, kopanie i usuwanie warstw ziemi może doprowadzić do odkrycia zaworu pomocniczego, co jest wskazówką, że hydrant musi być w pobliżu. Bywają też przypadki, że hydrant znajduje się w nieutwardzonym pasie drogowym, pod drogą dojazdową do kilku budynków, co wymaga użycia GPS, wykrywacza metali i łopaty, aby go zlokalizować i zbadać.
Co zrobić w przypadku awarii lub braku zgodności?
W przypadku awarii hydrantu należy szybko poinformować o tym odpowiednie służby techniczne i straż pożarną. Właściciel budynku, gdy wydajność istniejącej sieci nie zapewnia wymaganej ilości wody lub hydranty usytuowane są w odległościach większych niż określone przepisami, powinien zadbać o doprowadzenie do stanu zgodności. Możliwe rozwiązania to zapewnienie uzupełniającego zapasu wody lub uzyskanie akceptacji właściwego miejscowo komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej na zastosowanie rozwiązań zamiennych.
Aby zwiększyć wydajność hydrauliczną hydrantów, można zastosować nowoczesne technologie zwiększające przepływ i ciśnienie wody. Warto również regularnie czyścić i konserwować instalacje hydrantowe, aby zapobiec ich zanieczyszczeniu.
Najczęściej zadawane pytania o hydranty
W jakiej najdalszej odległości od budynku musi być zainstalowany hydrant?
Na podstawie § 10 ust. 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124 poz. 1030) odległość najbliższego hydrantu do chronionego obiektu budowlanego nie może przekroczyć 75 m.
Ile hydrantów zewnętrznych musi zabezpieczać budynek?
Wymagana ilość wody do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru dla budynków użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego oraz innych obiektów budowlanych o takim przeznaczeniu uzależniona jest od kubatury brutto budynku (patrz: § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030). W przypadku zaś obiektów budowlanych produkcyjnych i magazynowych ilość wody do celów przeciwpożarowych uzależniona jest od gęstości obciążenia ogniowego oraz powierzchni strefy pożarowej. Woda do celów przeciwpożarowych niekoniecznie musi być dostarczona z sieci hydrantowej - może ona pochodzić także ze źródeł uzupełniających (np. przeciwpożarowe zbiorniki wody). Dlatego trudno odpowiedzieć wprost na temat ilości hydrantów - trzeba wykonać odpowiednie obliczenia dla konkretnego obiektu.
Do czego służą hydranty DN33?
Hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym o nominalnej średnicy węża 33 mm muszą być stosowane w garażu jednokondygnacyjnym zamkniętym o więcej niż 10 stanowiskach postojowych oraz w garażu wielokondygnacyjnym. Dopuszcza się stosowanie hydrantów 33 w strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m2 i powierzchni przekraczającej 200 m2, oraz przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m2 i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m2, usytuowanych w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, znajdującej się w budynku niskim albo średniowysokim, jeżeli gęstość obciążenia ogniowego w tych strefach i w tych pomieszczeniach magazynowych lub technicznych nie przekracza 1000 MJ/m2.