Samochody Pożarnicze i Wyposażenie Państwowej Straży Pożarnej

Wóz strażacki, znany również jako samochód pożarniczy, to wyspecjalizowany pojazd odgrywający kluczową rolę w codziennej pracy strażaków. Jego konstrukcja i wyposażenie są ściśle dostosowane do prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych oraz innych działań statutowych. Te złożone maszyny, wyposażone w szereg narzędzi i technologii, stanowią podstawę każdej jednostki straży pożarnej, a ich funkcjonalność ewoluowała na przestrzeni lat, aby sprostać coraz większym wyzwaniom. W większości krajów pojazdy te charakteryzują się czerwonymi barwami i posiadają status pojazdów uprzywilejowanych w ruchu drogowym.

Rola i znaczenie wozów strażackich

Samochody strażackie nie tylko dowożą strażaków do miejsca akcji, ale również pełnią niezwykle ważną rolę w transporcie specjalistycznego sprzętu. Bez wątpienia można stwierdzić, że rola samochodów w środowisku strażackim jest nieoceniona. Każdego dnia na drogach można zauważyć różnorodne strażackie pojazdy, które spieszą na pomoc lub wracają do bazy. Ich obecność jest kluczowa dla skutecznego reagowania na różnorodne sytuacje kryzysowe.

Skuteczne przeprowadzenie akcji gaśniczej przez jednostkę straży pożarnej zależy od wielu czynników. Kluczowe znaczenie mają nie tylko kompetencje samych strażaków, ale także odpowiednie wyposażenie wozu strażackiego. Profesjonalny sprzęt wykorzystywany jest nie tylko do ugaszenia żywiołu, ale również w wielu innych sytuacjach wymagających natychmiastowej reakcji, takich jak poważne wypadki drogowe, gdzie konieczne jest uwolnienie poszkodowanych z pojazdu.

Strażacy nigdy nie mogą być pewni tego, co zastaną na miejscu zdarzenia - jakie przeszkody będą na nich czekać, jaka dokładnie będzie skala zniszczeń, ani w jakim stanie będą osoby uwięzione. Z tego powodu wozy strażackie muszą być wyposażone w szereg różnorodnych urządzeń i sprzętów, które umożliwiają im skuteczne radzenie sobie z tymi wyzwaniami.

Regulacje i standaryzacja wyposażenia

Państwowa Straż Pożarna w celu realizacji ciążących na niej zadań ustawowych korzysta ze specjalistycznego sprzętu i pojazdów o różnorakich funkcjach, dostosowanych do charakteru wykonywanych działań. Wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywane przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyroby stanowiące podręczny sprzęt gaśniczy, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania.

Dopuszczenie wyrobów do użytkowania

Zasady wydawania dopuszczeń reguluje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. Nr 143 poz. 1002 z późn. zm.). Szczegółowe czynności związane z procesem dopuszczania, zmiany i kontroli dopuszczenia wyrobów, opłaty pobierane przez jednostkę uprawnioną oraz sposób ustalania wysokości opłat za te czynności, określa rozporządzenie MSWiA z dnia 20 czerwca 2007 r. (Dz.U. Nr 143 poz. 1003). Na stronie internetowej www.monit.straz.gov.pl dostępna jest aplikacja przeznaczona do zgłaszania uwag i propozycji zmian w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r.

Warto również wspomnieć o nowelizacjach tego rozporządzenia, które miały miejsce w kolejnych latach:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2010 nr 85 poz. 556).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2018 poz. 1042).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. 2022 poz. 2296).

System standaryzacji wyposażenia

W jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej wprowadzono system standaryzacji wyposażenia pojazdów pożarniczych i innych środków transportu. Celem tego systemu jest ujednolicenie przede wszystkim typów samochodów pożarniczych i ich minimalnego wymaganego wyposażenia. System ten dotyczy również innych środków transportu, takich jak np. łodzie.

Podstawy systemu standaryzacji określone zostały w dokumencie „Wytyczne standaryzacji pojazdów pożarniczych i innych środków transportu Państwowej Straży Pożarnej”, zatwierdzonym w dniu 14 kwietnia 2011 r. przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. W wytycznych zostały zawarte ogólne zasady całego systemu standaryzacji, zasady tworzenia nowych standardów wyposażenia lub nowelizacji istniejących, jak również zasady służbowego stosowania standardów przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej.

Standaryzacja wyposażenia została skonstruowana jako system otwarty, tzn. możliwe jest dodawanie nowych standardów wyposażenia, jako kolejnych załączników do wytycznych. Nowe standardy wyposażenia będą opracowywane pod nadzorem Biura Logistyki KG Państwowej Straży Pożarnej w uzgodnieniu z KCKRiOL oraz CNBOP-PIB, zależnie od potrzeb zgłaszanych przez jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej.

Budowa i konstrukcja wozu strażackiego

Podstawę każdego wozu strażackiego stanowi odpowiednio dobrane podwozie, które najczęściej bazuje na seryjnych pojazdach, z uwzględnieniem parametrów zespołów napędowych i jezdnych. Następnie montowane jest specjalistyczne nadwozie, którego struktury nośne, zbiorniki i środki gaśnicze są zazwyczaj wykonane ze stali nierdzewnej, co zapewnia trwałość i odporność na korozję.

W konstrukcjach nowoczesnych pojazdów strażackich duży nacisk kładzie się na ergonomię, czyli dopasowanie rozwiązań technicznych do anatomii człowieka. Jest to istotne, aby strażacy mogli szybko i sprawnie korzystać ze sprzętu w trudnych warunkach. Naukowcy z Wojskowego Instytutu Techniki Pancernej i Samochodowej oraz Wojskowej Akademii Technicznej pracują nad optymalizacją rozmieszczenia sprzętu w pojeździe, tak aby był on łatwo dostępny w zależności od rodzaju akcji.

Bezpieczeństwo i innowacje konstrukcyjne

Zabudowa ERGOTRUCK, wyprodukowana przez Szczęśniak Pojazdy Specjalne w Bielsku-Białej, jest w pełni aluminiowa, a ciężkie elementy zostały doczepione do ramy pojazdu. Takie rozwiązanie zwiększa bezpieczeństwo, ponieważ w razie wypadku drogowego duża masa wody nie przemieści się w kierunku kabiny. Podniesienie biernego bezpieczeństwa strażaków polegało na odpowiednim zabezpieczeniu sprzętu wewnątrz kabiny pojazdu. W przypadku gwałtownego hamowania lub kolizji drogowej, wyposażenie takie jak aparaty tlenowe nie może się przemieszczać i powodować urazów.

Podwozie samochodu ratowniczo-gaśniczego ERGOTRUCK to Iveco Eurocargo ML150E28 WS 4x4. Pojazdy uterenowione, takie jak ten, posiadają specjalnie dopasowane zawieszenia, które zmniejszają ryzyko przewrócenia się pojazdu przy gwałtownych manewrach i dużej prędkości. Rozpędzenie pojazdu z kilkoma tonami wody wiąże się z ryzykiem utraty stateczności przy gwałtownym hamowaniu czy skręcie.

W pracach nad nowymi rozwiązaniami brał również udział Wydział Cybernetyki WAT, który zbudował symulator pojazdu. Po założeniu gogli VR, strażacy mogą spacerować wokół samochodu i uczyć się rozmieszczenia sprzętu, co znacząco ułatwia proces szkolenia.

Nowa kabina załogowa Scania, przeznaczona dla pojazdów nowej generacji, została zbudowana na bazie kabiny P i jest dostępna w dwóch wariantach długości. Kabiny załogowe Scania wyznaczają nowy standard w branży pod względem komfortu, jakości i bezpieczeństwa. W czasie działań ratowniczych najważniejsze jest, aby zarówno załoga, jak i sprzęt szybko i bezpiecznie dotarły na miejsce akcji. W kabinie można przewozić 6 członków załogi, którzy mogą być dodatkowo chronieni przez boczne kurtyny powietrzne. Kabiny załogowe Scania cechuje duża przestrzeń wewnętrzna umożliwiająca indywidualną aranżację przestrzeni z przodu jak i tyłu. Solidne podwozie Scania zapewnia doskonałą sztywność skrętną i odporność na działanie momentów zginających.

Wyposażenie wozów strażackich

Wyposażenie wozów gaśniczych jest ściśle określone przez standardy, które powinny być aktualizowane w miarę rozwoju aparatury i sprzętu ratowniczego, aby zapewnić łatwy dostęp do asortymentu. W każdym wozie strażackim powinny znajdować się przede wszystkim sprzęty niezbędne do ugaszenia różnorodnych rodzajów ognia.

Podstawowe i specjalistyczne wyposażenie

• Podręczny sprzęt gaśniczy: obejmuje agregaty, koce gaśnicze, hydronetki oraz gaśnice pianowe, proszkowe, śniegowe i halonowe.
• Narzędzia ręczne: młotki, łomy, śrubokręty, latarki.
• Narzędzia hydrauliczne: nożyce, rozpieracze, znane jako „Szczęki Życia”, służące do wydobywania osób uwięzionych w pojazdach.
• Sprzęt do ratownictwa technicznego: palniki do cięcia, poduszki powietrzne, liny i urządzenia stabilizujące.
• Sprzęt ochrony dróg oddechowych: maski i aparaty tlenowe, niezbędne do pracy w warunkach zadymienia.
• Sprzęt do pracy na wysokościach: drabiny, podnośniki, które ułatwiają dostęp do trudno dostępnych miejsc, takich jak dachy czy okna.
• Walizki sprzętowe: służą do przewożenia i przechowywania ważnych narzędzi, dostępne w różnych rozmiarach.

Wszystkie powyżej wymienione elementy tworzą tzw. układ wodno-pianowy, który jest kluczowy podczas akcji gaśniczych. Dodatkowo, na stałe zamontowane mogą być urządzenia takie jak maszt oświetleniowy czy wciągarka. Niektóre wozy wyposażone są także w działka wodne, kamery cofania czy fale świetlne LED.

Kategorie i typy wozów strażackich

Wozy strażackie dzieli się na kategorie w zależności od ich funkcji i rodzaju przewożonego sprzętu. Istnieje kilka podstawowych typów pojazdów pożarniczych:

• Pompowóz (samochód ratowniczo-gaśniczy): Najpopularniejszy typ, często pierwszy reagujący na zdarzenia. Wyposażony w pompę wodną, zbiornik na wodę, węże i inne narzędzia. Jego podstawową funkcją jest dostarczanie wody do gaszenia pożarów. Samochód ratowniczo-gaśniczy posiada zbiornik na wodę o pojemności od 4500 do 10500 litrów. Najczęściej jest to pojazd 4x4 z jednostkami napędowymi o mocy od 360 do 410 KM. Może być wyposażony w drabiny i inny sprzęt ratowniczy.
• Samochód z drabiną (powietrzna ciężarówka): Przeznaczony do zadań wymagających podniesienia, takich jak ratowanie ludzi z wysokich budynków. Wyposażony w drabinę hydrauliczną, która może osiągać wysokość przekraczającą 30 metrów. Niektóre modele posiadają platformę na szczycie drabiny. Znakomita większość jednostek straży pożarnej musi być wyposażona w drabiny obrotowe i podnośniki koszowe, najczęściej o zasięgu do 53 m. Pojazdy będące nośnikami takiego sprzętu mogą być wyposażone w krótką kabinę, Scania CrewCab lub niską Low-entry umieszczoną przed osią pojazdu.
• Cysterna: Służy głównie do transportu dużych ilości wody do obszarów o ograniczonym lub niedostępnym zaopatrzeniu w wodę, np. na terenach wiejskich. Posiada duży zbiornik na wodę, zazwyczaj o pojemności od 1000 do 5000 galonów. Typowa pojemność zbiorników to 8000 l do 10 500 l wody i 10% pojemności środka pianotwórczego. Pojazdy tego typu dysponują pompami o dużej wydajności. Wówczas służą jako pojazdy wsparcia, wyposażone w krótką kabinę 3-osobową. Stosuje się podwozia o różnych konfiguracjach osi wielonapędowych.
• Ciężarówka ratunkowa: Wyposażona w narzędzia i sprzęt do ratownictwa technicznego, takie jak wydobywanie pojazdów, ratownictwo w przestrzeni zamkniętej czy działania po zawaleniu się budynków.
• Samochód terenowy (dziki wóz strażacki): Zaprojektowany specjalnie do zwalczania pożarów w trudnym terenie, np. w lasach. Jest mniejszy i bardziej zwrotny niż tradycyjne wozy strażackie.
• Wóz dowodzenia i kontroli: Służy jako mobilne centrum dowodzenia dla dowódców incydentów. Wyposażony w sprzęt komunikacyjny, komputery i systemy mapowe.
• Ciężki nośnik kontenerowy: W ręce ratowników trafił ciężki nośnik kontenerowy wraz z kontenerem sprzętowym. Specjalistyczną Grupę Poszukiwawczo-Ratowniczą w Jastrzębiu Zdroju zasilił specjalistyczny kontenerowiec zabudowany na 4-osiowym podwoziu Scania P460B8X4HZ. Jego napęd zapewnia silnik wysokoprężny osiągający maksymalną moc 338 kW (460 KM).
• Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach: Są znacznie bardziej zaawansowane konstrukcyjnie w porównaniu do konwencjonalnych samochodów ratowniczych. Tereny otaczające lotniska zazwyczaj nie pozwalają na korzystanie z typowych samochodów ratowniczych. Są wyposażone w pojedyncze ogumienie tylnych kół, zapewniające większy prześwit i zdolność pokonywania nierówności, czy przeszkód terenowych. Pojazdy posiadają automatyczną skrzynię biegów i układ napędowy 4x4 lub 6x6. Podwozia Scania dedykowane dla tych rozwiązań wymagają dostosowania możliwości pojazdu do zadań jakie ma wykonywać. Projekt pojazdu, a potem wykonawstwo zawiera szereg unikatowych rozwiązań. W tej grupie są pojazdy z ogumieniem pojedynczym i wysokiej mobilności terenowej, obniżonej ramie w celu montażu konsoli żurawia niezwiększającej wysokości łącznej pojazdu. Wielowyjściowe napędy do rozmaitych urządzeń są standardowo stosowane w tego typu pojazdach.

Dodatkowo, w zależności od zdolności poruszania się w danym terenie, wyróżniamy samochody pożarnicze miejskie, uterenowione i terenowe. O przynależności do danej klasy decydują parametry terenowe, takie jak kąty natarcia, zejścia i rampowy, a także prześwit.

Nowy Ford Ranger posłużył jako baza do zabudowy pod samochód pożarniczo-gaśniczy dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Orońsku. Zabudowa ta, stworzona przez firmę FC Autosystem, zapewnia mobilność w trudnych warunkach dzięki wzmocnionej konstrukcji, zawieszeniu pneumatycznemu z automatyczną regulacją ciśnienia oraz masztowi oświetleniowemu LED.

Nowoczesne technologie i przyszłość wozów strażackich

W ostatnich latach wozy strażackie przeszły znaczącą ewolucję, wprowadzając nowe technologie i funkcje zwiększające ich skuteczność i bezpieczeństwo:

• Zaawansowane systemy pompowania: Nowoczesne wozy są wyposażone w precyzyjne systemy sterowania ciśnieniem i natężeniem przepływu wody, które można monitorować elektronicznie.
• Drabiny i platformy hydrauliczne: Precyzyjne wysuwanie i pozycjonowanie drabin hydraulicznych, w tym z wbudowanymi dyszami do rozpylania wody.
• Zbiorniki na wodę i systemy pianowe: Różne pojemności zbiorników oraz systemy pianowe do tłumienia specyficznych rodzajów pożarów.
• Specjalistyczny sprzęt ratowniczy: Narzędzia takie jak „Szczęki Życia”, narzędzia tnące, liny i urządzenia stabilizujące.
• Zaawansowane funkcje bezpieczeństwa: Ochrona przed przewróceniem, kontrola stabilności i poduszki powietrzne.
• Systemy łączności i dowodzenia: Radia, telefony satelitarne i terminale danych zapewniające skuteczną komunikację.
• Technologie przyjazne środowisku: Rozwój hybrydowych lub w pełni elektrycznych układów napędowych w celu zmniejszenia emisji i zużycia paliwa.

Przyszłość wozów strażackich rysuje się w kontekście dalszego rozwoju technologicznego. Obserwuje się wzrost zainteresowania elektrycznymi wozami strażackimi, które oferują podobne osiągi przy zerowej emisji. Trwają również badania nad opracowaniem pojazdów, które można zdalnie sterować lub prowadzić autonomicznie.

Oznaczenia i standaryzacja wozów strażackich

Pojazdy strażackie są zazwyczaj oznaczone uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce jest to numer operacyjny, który składa się z trzech elementów: trzycyfrowego prefiksu (określającego powiat i typ jednostki), jednolitego oznaczenia województwa oraz dwucyfrowego sufiksu (wskazującego rodzaj pojazdu i przeznaczenie sprzętu). Podstawy systemu standaryzacji wyposażenia wozu strażackiego określono w dokumencie "Wytyczne standaryzacji pojazdów pożarniczych i innych środków transportu Państwowej Straży Pożarnej". System oznaczeń określony jest również przez normę PN-EN 1846-1:2011.

Przykładowe oznaczenia pojazdów

GBA 5/32

samochód ratowniczo-gaśniczy, ciężki, ze zbiornikiem wodnym, z autopompą, zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, wydajność autopompy 32 hl/min.

GCBA 5/24

samochód ratowniczo-gaśniczy, ciężki, ze zbiornikiem wodnym, z autopompą, zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, wydajność autopompy 24 hl/min.

Gospodarka sprzętem i wsparcie OSP

Na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, Państwowa Straż Pożarna jest zobowiązana do przekazywania nieodpłatnie technicznie sprawnego, zbędnego sprzętu i urządzeń ochotniczym strażom pożarnym. Zgodnie z zarządzeniem nr 1 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 24 stycznia 2020 r. w sprawie gospodarki transportowej w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (Dz. Urz. KG PSP z 2020 r. poz. 3, z późn. zm.), jednostka OSP zainteresowana pozyskaniem zbędnego sprzętu powinna zwrócić się, za pośrednictwem właściwego terytorialnie komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej, do Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej ze stosownym wnioskiem w tej sprawie.

Pozyskiwanie mienia z innych źródeł

Jednostki OSP mogą rozważyć możliwość złożenia wniosku o nieodpłatne przekazanie mienia ruchomego Skarbu Państwa będącego we władaniu jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanych. Wnioski są rozpatrywane przez Komisję do spraw przekazywania mienia ruchomego Skarbu Państwa, powoływaną na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2018 r. w sprawie przekazywania mienia ruchomego Skarbu Państwa będącego we władaniu jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanych (Dz. U. z 2018 r. poz. 981).

Ponadto, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 października 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu gospodarowania składnikami rzeczowymi majątku ruchomego Skarbu Państwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 2004 oraz z 2021 r. poz. 578), jednostki OSP mogą wnioskować do danego organu administracji publicznej oraz kierowników jednostek o przekazanie zbędnych składników rzeczowych majątku ruchomego. Darowizny dokonuje się na pisemny wniosek zainteresowanego podmiotu (§ 39 ust. 3 ww. rozporządzenia). Informacja o każdym zbędnym lub zużytym składniku rzeczowym majątku ruchomego jest zamieszczana w Biuletynie Informacji Publicznej na właściwej stronie podmiotowej (§ 6 ust. 2 ww. rozporządzenia).

tags: #straz #pozarnawoz #strazacki