Gaszenie pożarów to z natury niebezpieczny zawód, wymagający specjalistycznego sprzętu, aby szybko i sprawnie dotrzeć do źródeł ognia, zapewniając jednocześnie bezpieczeństwo zarówno strażakom, jak i cywilom. Wśród bogatego asortymentu sprzętu gaśniczego, jednym z najważniejszych, a jednocześnie często pomijanych elementów, jest wóz strażacki z wysięgnikiem.
Ten niezbędny aparat odgrywa kluczową rolę we współczesnej walce z pożarami, szczególnie w budynkach wielopiętrowych, przestrzeniach zamkniętych lub trudno dostępnych miejscach. Wysięgnik wozu strażackiego, powszechnie znany również jako drabina powietrzna lub platforma podnośna, to wysuwane ramię montowane na wozie strażackim, zaprojektowane w celu zapewnienia strażakom dostępu do pożarów z wyższej pozycji. Wysięgnik można wysunąć i ustawić pod różnymi kątami, w zależności od potrzeb sytuacji awaryjnej. Wraz z rozwojem miast w pionie, muszą rosnąć również możliwości sprzętu gaśniczego.
Budowa i Kluczowe Elementy Wysięgnika Strażackiego
Wysięgnik jest sercem systemu podnośników koszowych. Nowoczesne jednostki mogą sięgać na wysokość od 30 do 100 metrów, w zależności od modelu i przeznaczenia. Wysięgnik składa się z wielu sekcji, często teleskopowych, które wysuwają się na zewnątrz, aby zwiększyć zasięg. Jest on zazwyczaj napędzany przez systemy hydrauliczne, zdolne do utrzymania ciężaru platformy w warunkach obciążenia, zapewniające siłę niezbędną do jego podnoszenia, wysuwania i chowania.
Inne kluczowe elementy to:
- Obrotnica (Gramofon): Jest to obrotowa platforma, która umożliwia poziomy obrót wysięgnika.
- Dysza lub monitor: Na końcu wysięgnika zazwyczaj znajduje się dysza wodna, zwana również monitorem, często zintegrowana z systemami dostarczania wody, zdolnymi do podawania wody lub piany do punktów położonych wyżej. W koszu może być zainstalowane działko wodno-pianowe.
- Konsola sterowania: Strażacy sterują ruchem wysięgnika za pomocą konsoli znajdującej się na wozie strażackim lub na jego końcu.
- Drabina lub platforma: Wiele wysięgników wozów strażackich jest wyposażonych w zintegrowaną drabinę, umożliwiającą strażakom wchodzenie na wyższe stanowiska. Platforma lub kosz na końcu wysięgnika zapewnia stabilną i zamkniętą przestrzeń roboczą na wysokości, umożliwiając strażakom dotarcie na znaczne wysokości i działanie w miejscach niedostępnych dla drabin lub węży na poziomie gruntu.
- Systemy bezpieczeństwa: Bezpieczeństwo jest najważniejsze w przypadku operacji na wysokości. Podnośniki koszowe są wyposażone w automatyczne lub ręczne systemy podpór, aby ustabilizować pojazd na nierównym lub miękkim terenie. Dodatkowo kosz może posiadać system ochronny w postaci zraszaczy zamontowanych pod platformą.
Typy Wysięgników Strażackich
Istnieje kilka rodzajów wysięgników do wozów strażackich, z których każdy jest przeznaczony do konkretnych scenariuszy gaszenia pożaru:
- Drabiny teleskopowe: Są to najbardziej rozpoznawalne wysięgniki, wyposażone w długą, rozsuwaną drabinę, która może sięgać na wysokość do 100 metrów lub więcej. Są idealne, gdy strażacy muszą dostać się na wysokie piętra lub dachy, na przykład w obszarach miejskich z wysokimi budynkami.
- Wysięgniki przegubowe: Znane również jako „wysięgniki kostkowe”, składają się z wielu przegubowych sekcji, które można wyginać i składać, umożliwiając wysięgnikowi omijanie przeszkód lub dostęp do przestrzeni zamkniętych. Są szczególnie przydatne w sytuacjach, gdy bezpośredni dostęp do pożaru jest utrudniony przez budynki, ściany lub inne konstrukcje.
- Wozy z drabiną holowaną (TDA): Charakteryzują się unikalną konstrukcją, w której wysięgnik jest zamontowany na oddzielnej, sterowanej przyczepie. Taka konstrukcja pozwala wozowi łatwiej pokonywać ciasne zakręty i wąskie ulice niż konwencjonalnym wozom strażackim. Są powszechnie używane w gęsto zaludnionych obszarach miejskich, gdzie dostęp do budynków może być utrudniony.
Zastosowanie Wysięgników w Akcjach Gaśniczych i Ratowniczych
Wysięgniki do wozów strażackich są wykorzystywane w wielu różnych scenariuszach akcji gaśniczych, co czyni je jednym z najbardziej wszechstronnych narzędzi w arsenale straży pożarnej.
- Pożary w budynkach wysokich: Jednym z najważniejszych zastosowań wysięgnika strażackiego jest gaszenie pożarów w wysokich budynkach. W wielu obszarach miejskich wysokie budynki stanowią poważne wyzwanie dla strażaków, ponieważ tradycyjny sprzęt naziemny może nie być w stanie dotrzeć na wyższe piętra. Dzięki umieszczeniu dysz bezpośrednio nad źródłem pożaru, wozy gaśnicze te umożliwiają bardziej bezpośrednie gaszenie.
- Ratownictwo: Wysięgniki strażackie są często używane w akcjach ratunkowych, szczególnie gdy cywile są uwięzieni na wyższych piętrach lub dachach. Platformę można manewrować na balkonach, oknach lub dachach, zapewniając bezpieczne drogi ewakuacji dla uwięzionych osób.
- Pożary lasów i terenów dzikich: W przypadku tego typu pożarów, wysięgniki strażackie mogą być używane do rozpylania wody na dużych obszarach z bezpiecznej odległości.
- Pożary przemysłowe: Wysięgniki są również nieocenione w przemyśle, gdzie pożary mogą wybuchać w dużych, rozległych obiektach.
Przykłady Wysięgników Strażackich w Polsce
Lotniskowy Pojazd Ratowniczo-Gaśniczy Ziegler Z-8
Lotniskowy pojazd ratowniczo-gaśniczy Ziegler Z-8 to największy i pierwszy w Polsce pojazd tego typu z napędem 8x8 i dwoma niezależnymi silnikami. Jednorazowo może zabrać 12 tysięcy litrów wody i półtora tysiąca litrów środka gaśniczego. Wysięgnik z przebijakiem i głowicą gaśniczą umożliwia przebicie poszycia samolotu i gaszenie go od środka. Wóz bojowy kosztował niemal 1,2 miliona euro, a jego zakup był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007 - 2013, z wartością dofinansowania UE wynoszącą 85 procent kosztów zakupu pojazdu. Ten nowoczesny wóz zastąpił 35-letniego Pathfindera.
Podnośnik Hydrauliczny Bronto Skylift 33-2T1 w OSP Gniew
Ochotnicza Straż Pożarna w Gniewie dysponuje podnośnikiem hydraulicznym firmy Bronto Skylift, który służy strażakom z Pomorza nieprzerwanie od końca lat 80-tych. Podnośnik został zabudowany na trzyosiowym podwoziu Steyr 1491 z układem jezdnym 6×4 wyprodukowanym w 1986 roku. Samochód posiada kabinę z trzema miejscami siedzącymi.
Jego kariera pożarnicza rozpoczęła się w Zakładowej Zawodowej Straży Pożarnej Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni. Na początku lat 90-tych został przekazany na stan miasta Gdynia i włączony do podziału bojowego Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej nr 1. W 2001 roku został przeniesiony na wyposażenie JRG 2 w Gdyni, a 31 stycznia 2013 roku podnośnik przekazano do OSP Gniew. Strażacy bardzo zachwalają konstrukcję podnośnika, wymieniając wśród zalet małą awaryjność, prostą obsługę i dużą wytrzymałość podczas długotrwałych działań.
Podnośnik hydrauliczny Bronto Skylift 33-2T1 posiada wysięg 33 metrów. Jest wyposażony w kosz o udźwigu 480 kilogramów, który pozwala na transportowanie trzech osób. Kosz posiada działko gaśnicze, zwijadło linii szybkiego natarcia i nasadę 75 z suchego pionu, która umożliwia budowę linii gaśniczej. Wzdłuż ramion wysięgnika zamontowana jest drabina, służąca jako alternatywna droga zejścia. Działko gaśnicze jest sterowane zdalnie z kosza lub ze stanowiska operatora, z możliwością ręcznej obsługi w razie usterki. Za stabilizację pojazdu odpowiadają cztery podpory hydrauliczne, co pozwala na pracę z wykorzystaniem tylko dwóch podpór w miejscach o ograniczonej przestrzeni.
Nowy Podnośnik w PSP Kartuzy (Bumar-Koszalin, MAN)
11 grudnia 2020 roku Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Kartuzach odebrała nowy samochód specjalny z podnośnikiem. Pojazd został dostarczony przez firmę Bumar-Koszalin. Pod zabudowę wykorzystano podwozie MAN TGM 15.290, wyposażone w napęd 4×2 oraz silnik o mocy 290 koni mechanicznych. Nadwozie, posiadające cztery skrytki sprzętowe, wykonano z materiałów odpornych na korozję. Z tyłu został umieszczony wysięgnik PMT-25D.14 o maksymalnej wysokości ratowniczej 23 metrów, wraz z drabiną i koszem o udźwigu 400 kilogramów. Nowy podnośnik zastąpił dotychczas używany podnośnik SHD-21 na podwoziu Volvo FL 6, który do JRG Kartuzy trafił w 2001 roku.
Nowoczesny Podnośnik Hydrauliczny w Chełmży (MAN)
Jednostka straży pożarnej w Chełmży wzbogaciła się o nowoczesny pojazd z drabiną. Jest to podnośnik hydrauliczny z drabiną na podwoziu firmy MAN. Wysięgnik jest w pełni skomputeryzowany, posiada pulpity sterownicze, czujniki wychylenia, a także siły wiatru, które zabezpieczają właściwą pracę drabiny bez ryzyka nadmiernego wychylenia. W koszu zainstalowane jest działko wodno-pianowe, istnieje też możliwość podłączenia urządzeń hydraulicznych. Drabina ma zasięg 23 metrów. Koszt zakupu pojazdu z drabiną wyniósł 941 tys. zł.
Najwyższy Wysięgnik w Polsce: Bronto Skylift 81m w LOTOS Straż
W rafinerii LOTOS w Gdańsku znajduje się najnowocześniejsze tego typu urządzenie w Polsce - wysięgnik zdolny prowadzić skuteczne działania ratowniczo-gaśnicze na wysokości 81 metrów. Ten wyjątkowy pojazd, którego bazą jest podwozie SCANIA P450 10x4, trafił do LOTOSU na początku marca. Producentem zabudowy z podnośnikiem jest fińska firma Bronto Skylift. Nowy sprzęt będzie służyć LOTOS Straż do zabezpieczania najwyższych obiektów rafineryjnych, a do jego obsługi przeszkolono 15 strażaków i 2 ratowników chemicznych.
Maksymalna, robocza wysokość podnośnika to 81 m, a boczny wysięg - prawie 30 m, co czyni go najwyższym tego typu sprzętem w Polsce. Odpowiednią sztywność konstrukcji zapewnia zespawanie jej elementów ze stali o wysokiej wytrzymałości techniką plazmową. Maksymalny udźwig zamontowanego na końcu kosza to 500 kg. Prace nad zabudową trwały 14 miesięcy, a ich efektem jest urządzenie dysponujące możliwością zdalnego sterowania i pozwalające na prowadzenie akcji gaśniczej z wykorzystaniem działka wodno-pianowego o wydajności 3800 l/min. Źródłem jego zasilania są wozy gaśnicze znajdujące się na wyposażeniu LOTOS Straż. W razie potrzeby urządzenie może pracować bezzałogowo i być sterowane przez operatora na ziemi. W koszu zamontowane są kamery termowizyjna i obserwacyjna, a także manipulator do sterowania. Podnośnik ma własną linię powietrza oddechowego i wciągarkę sprzętową o udźwigu 150 kg. Całość osadzono na 5-osiowym podwoziu marki Scania, z trzema skrętnymi osiami, co jest niezwykle ważne, biorąc pod uwagę, że pojazd ma aż 16,5 metra długości. Wysokość pojazdu po złożeniu podnośnika nie przekracza 4 metrów, co pozwala bezpiecznie przejechać pod wszystkimi instalacjami na terenie gdańskiej rafinerii.
Wyzwania Operacyjne: Przypadek Wysięgnika w Łodzi
Dostępność i zasięg mają kluczowe znaczenie w miejskiej straży pożarnej. Jednak nawet najbardziej zaawansowany sprzęt może napotkać problemy. Przykładem jest najwyższy w województwie łódzkim 68-metrowy strażacki wysięgnik, który stacjonuje w garażu Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 3 Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Łodzi. Ze względu na nieszczelny układ hydrauliczny i wyciek oleju, wysięgnik ten został wyłączony z akcji gaśniczych. Można go rozłożyć, ale korzystanie z niego nie jest w pełni bezpieczne. Koszt naprawy może sięgać od 25 tys. zł do nawet 100 tys. zł, a ani komenda wojewódzka, ani miejska PSP nie dysponuje takimi środkami. Niższe wysięgniki (37- i 42-metrowe) mogą być niewystarczające do prowadzenia działań w najwyższych budynkach w Łodzi, takich jak dwa 68-metrowe wieżowce na Manhattanie czy 76-metrowy biurowiec Red Tower. W takiej sytuacji, w razie pożaru, ściąganie wysokiego wysięgnika z innego województwa jest nieefektywne czasowo, choć akcję gaśniczą można prowadzić w utrudnionych warunkach.
W świecie, w którym krajobrazy miejskie stale się rozrastają, a zagrożenia pożarowe stają się coraz bardziej złożone, wóz strażacki z platformą podnośną stanowi kluczowe narzędzie do ratownictwa i gaszenia pożarów na wysokości. Połączenie dostępu do wysokości, wszechstronności operacyjnej i zaawansowanych funkcji bezpieczeństwa sprawia, że jest to niezastąpiony atut dla straży pożarnej na całym świecie.