Straż Pożarna to formacja, bez której codzienne życie byłoby znacznie bardziej niebezpieczne. Jej niezastąpiona rola obejmuje nie tylko gaszenie pożarów, ale również ratowanie życia, ochronę mienia i pomoc w licznych sytuacjach kryzysowych. Misją Straży Pożarnej jest zapewnienie bezpieczeństwa poprzez szybkie reagowanie na zagrożenia, edukację społeczną oraz aktywne zapobieganie niebezpiecznym zdarzeniom. Dla całego społeczeństwa pomoc strażaków i wszystkich jednostek Straży Pożarnej jest nieoceniona.
Rodzaje Jednostek Straży Pożarnej w Polsce
W Polsce funkcjonuje kilka typów jednostek straży pożarnej, które wzajemnie się uzupełniają, tworząc kompleksowy system ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa.
Państwowa Straż Pożarna (PSP)
Państwowa Straż Pożarna (PSP) to zawodowa formacja, oddelegowana do wykonywania specjalnych zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej i walki z klęskami żywiołowymi. Na co dzień jej funkcjonariusze zwalczają wszelkiego rodzaju pożary, pomagają przy wypadkach samochodowych i w innych sytuacjach ratowniczo-gaśniczych. Pracownicy PSP mają swoje umundurowanie i wyposażeni są w specjalistyczny sprzęt, niezbędny do eliminacji różnego rodzaju zagrożeń.
Struktura Państwowej Straży Pożarnej
Aby Straż Pożarna mogła sprawnie funkcjonować, musi być dobrze zorganizowana. Na jej czele stoi Komendant Główny, podlegający bezpośrednio Ministrowi Spraw Wewnętrznych, który zarządza i koordynuje działaniami na poziomie krajowym. W skład PSP wchodzą:
- Komendy Wojewódzkie PSP
- Komendy Powiatowe i Miejskie PSP
- Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze (JRG) - główne zespoły operacyjne PSP rozmieszczone w różnych punktach miast i regionów.
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) to niezależne grupy strażaków, które wspierają działania PSP, głównie w małych miejscowościach i na wsiach. Jednostki OSP są alarmowane zazwyczaj przez Powiatowe/Miejskie Stanowiska Kierowania Państwowej Straży Pożarnej. Po alarmie ochotnicy udają się do remizy i po zebraniu odpowiedniej liczby strażaków wyjeżdżają na miejsce zdarzenia, najczęściej wspomagając strażaków PSP, ale również czasami działając samodzielnie. OSP to ochotnicy, którzy odbywają specjalne szkolenia, po to, aby móc uczestniczyć w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Osoby wyznaczone do działania w strukturach takiej jednostki muszą być w wieku 18-65 lat, mieć aktualne badania lekarskie i ukończyć przeszkolenie pożarnicze odpowiednie do zajmowanej funkcji.
W ramach OSP funkcjonują także liczne Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP), które stanowią przyszłe kadrowe zaplecze każdej jednostki. Młodzieżowa drużyna pożarnicza jest integralną częścią składową danej jednostki OSP.
Zakładowe Straże Pożarne
Tego typu jednostki działają przede wszystkim w dużych zakładach przemysłowych. Mają one własne oddziały Straży Pożarnej i sprawują ochronę przeciwpożarową na terenie danego zakładu.
Wojskowe Straże Pożarne
To jednostki odpowiedzialne za ochronę obiektów wojskowych.
Misje i Zadania Strażaków
Wszystkie zadania, jakie stoją przed strażakami, łączą się nierozerwalnie z misją Państwowej Straży Pożarnej, którą jest ochrona i bezpieczeństwo cywilów w kraju.
Walka z żywiołami i ratownictwo
Podstawowym zadaniem, przed którym stoją strażacy, jest walka z żywiołami. Każdy strażak musi umieć rozpoznać ewentualne zagrożenia, a następnie w odpowiedni sposób je niwelować. Oprócz gaszenia pożarów, Straż Pożarna jest wzywana także do innego rodzaju klęsk żywiołowych, takich jak powodzie, trzęsienia ziemi czy tornada. Misją Państwowej Straży Pożarnej jest ochrona życia i zdrowia, dlatego zobowiązana jest również do ścisłej współpracy z innymi służbami ratowniczymi, przede wszystkim z ratownikami medycznymi, aby każda akcja ratownicza mogła być skutecznie i sprawnie przeprowadzona.
Wicher złamał drzewo. Akcja strażaków.
Edukacja i współpraca
Wśród zadań Państwowej Straży Pożarnej jest także edukacja z zakresu działań ratowniczych i przeciwpożarowych. Pracownicy PSP mają obowiązek uczyć pozostałe jednostki ochrony przeciwpożarowej, a także współpracujące z nimi jednostki ratownicze. PSP jest zobowiązana do współdziałania z Zarządem Głównym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. W ramach tej współpracy strażacy mogą być oddelegowani do prowadzenia szkoleń dla oddziałów OSP. Z kolei Ochotnicza Straż Pożarna uczy cywilów podstawowej wiedzy w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej.
Działania międzynarodowe i w czasie konfliktu
Państwowa Straż Pożarna wykonuje swoje obowiązki nie tylko w czasie pokoju, ale również w momencie zagrożenia konfliktem zbrojnym. Jako jednostka odpowiedzialna za zapewnienie bezpieczeństwa cywilom, musi być przygotowana na pełnienie służby w każdych warunkach. Dodatkowo, na podstawie umów międzynarodowych, polscy strażacy są wysyłani na misje zagraniczne, żeby brać udział w akcjach ratowniczych innych państw, gdy te potrzebują pomocy. PSP ściśle współpracuje również z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych.
Historia i Rozwój Ochotniczych Straży Pożarnych
Pierwsze zorganizowane jednostki pożarnicze, będące prekursorami obecnej OSP, powstały w pierwszej połowie XIX w. równolegle we wszystkich trzech zaborach. Najstarszą tego typu jednostką w Polsce jest Ochotnicza Straż Pożarna w Śremie założona 12 lipca 1801 r. w ówczesnym zaborze pruskim z rozkazu cesarza Fryderyka Wilhelma III. W Galicji pierwsza Ochotnicza Straż Ogniowa została założona w 1865 r. w Krakowie z inicjatywy Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. Działalność poszczególnych straży ogniowych w Królestwie Polskim nie była skoordynowana ze sobą; większość straży działała na podstawie obowiązujących tylko ją przepisów zatwierdzanych specjalnie dla nich przez władze państwowe.
Rola OSP w budzeniu postaw narodowych
Jednym z frontów działania ochotniczych straży pożarnych było budzenie postaw narodowych. Ich uczestnicy wzięli udział m.in. w manifestacjach w październiku i grudniu 1905 r. wymierzonych przeciwko rosyjskiemu zaborcy. W listopadzie 1906 r. strażacy zgromadzili się w mundurach przed plebanią w Turku, gdy wojsko rosyjskie miało zamiar aresztować miejscowego księdza Grabowskiego. Wojsko rosyjskie zaczęło strzelać do zgromadzonych, w wyniku czego zginęło dwóch mieszkańców Turku, w tym jeden strażak, a 15 osób zostało rannych.
Konsolidacja i wyzwania współczesne
Po odzyskaniu niepodległości, we wrześniu 1921 r. związki strażackie połączyły się w Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Na koniec 1923 r. w skład Związku Głównego wchodziło wiele związków wojewódzkich lub ponadwojewódzkich. W 1949 r. związek ten został przez ówczesne władze rozwiązany, po czym reaktywowany w 1956 r. Okres transformacji ustrojowej w 1992 r. ujawnił wiele negatywnych zjawisk w OSP, takich jak zależności klientelistyczne czy zjawisko „nostalgicznej wegetacji”, wskazujące na zabetonowanie struktury tej formacji. Niemniej OSP wciąż jest najliczniej reprezentowaną organizacją pozarządową w Polsce i w najbliższym czasie zapewne się to nie zmieni. Jednakże wiele zmian, w tym dążenie do profesjonalizacji strażaka ochotnika, może powodować zniechęcenie służbą ochotniczą i zjawisko luki pokoleniowej, którą trudno będzie zastąpić.
Z danych rejestrowych z początku 2018 r. wynika, że w gminach wiejskich i wiejsko-miejskich funkcjonuje 16 390 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych, w tym 4341 włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Spośród niemal 700 000 osób działających przy OSP, aż 228 394 strażaków może brać bezpośrednio udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych, a także: ratownictwa technicznego, powodziowego, chemicznego i ekologicznego, medycznego, wysokościowego, wodnego oraz w akcjach poszukiwawczo-ratowniczych. Aktywność OSP nie ogranicza się tylko do działań skierowanych na bezpośrednią pomoc lokalnym społecznościom, lecz także do popularyzacji wiedzy z zakresu bezpieczeństwa przeciwpożarowego, akcji promujących kulturę, sport, rekreację i ochronę środowiska. Ochotnicze straże pożarne zajmują się również szeroko rozumianą działalnością kulturalną i wychowawczą. W wielu jednostkach powstały sekcje sportowe, zespoły teatralne, działają orkiestry strażackie, zespoły instrumentalno-wokalne, świetlice środowiskowe, izby tradycji, a także z OSP współpracuje wiele lokalnych stowarzyszeń o różnych zainteresowaniach. Patronem ochotniczej straży pożarnej jest św. Florian, a strażacy OSP obchodzą swoje święto 4 maja.
Codzienność Zawodu Strażaka: Wyzwania i Komunikacja
Podstawowym celem pracy strażaka jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych podczas różnego rodzaju zdarzeń wymagających interwencji: pożarów, katastrof budowlanych i chemicznych, wypadków komunikacyjnych i innych sytuacji niosących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Zawód strażaka jest zawodem o bardzo wysokim ryzyku zawodowym.
Sygnały i systemy powiadamiania
Słysząc dźwięk strażackiej syreny, zazwyczaj wiemy, że może się dziać coś niebezpiecznego i że za chwilę do akcji wyruszą strażacy. Dla samego strażaka odgłos syreny jest szczególnie ważny i absolutnie nie może go zignorować. Może ona mieć różne brzmienia, natomiast trzy krótkie dźwięki z przerwami zazwyczaj oznaczają alarm bojowy. Oprócz syren istnieją również inne systemy powiadamiania strażaków, takie jak aplikacje mobilne, za sprawą których można rozesłać do strażaków SMS-y informujące o zdarzeniu, lub połączenia telefoniczne. W samej aplikacji często znajduje się lokalizacja wypadku lub pożaru, mapa i ogólny opis zdarzenia.
Specyfika obecnych działań ratowniczo-gaśniczych wymaga od strażaka umiejętności na wielu płaszczyznach. Jednym z niezmiennych elementów działań jest umiejętność posługiwania się i odczytywania znaków gestowych. Znaki te umożliwiają porozumiewanie się, gdy występuje duży hałas (pracujące samochody, agregaty), problem z łącznością radiową (defekt radiostacji) lub gdy strażacy pracują w sprzęcie ochrony dróg oddechowych.
Zagrożenia i obciążenia w pracy strażaka
Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach, w narażeniu na różnorodne czynniki ryzyka: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły, atmosfera uboga w tlen i inne. Są narażeni na urazy związane z wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi i powodziami. Często wykonują czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym, np. dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze otoczenia, a wszystko to przy obciążeniu odzieżą ochronną. Może to być przyczyną wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia oraz chorób układu krążenia. Strażacy pracują pod ciągłą groźbą niebezpieczeństwa, przez wiele godzin, często w systemie pracy dyżurowej, co stanowi źródło stresu i problemów osobistych oraz rodzinnych. Tragiczne zdarzenia związane z akcjami ratowniczymi mogą wywoływać stres pourazowy.
Drodzy Strażacy, z całego serca dziękujemy Wam za to, że jesteście zawsze tam, gdzie inni raczej się ewakuują. Dziękujemy za odwagę, której nie da się nauczyć z podręcznika, za siłę, która nie kończy się po jednym wezwaniu, i za gotowość do działania o każdej porze dnia i nocy.