Zawód strażaka od lat cieszy się największym zaufaniem społecznym, co potwierdzają badania, np. „Ranking prestiżu zawodów i specjalności” z 2024 roku, gdzie strażacy osiągnęli poziom 84% zaufania. Jest to służba bardzo trudna i wymagająca, często narażająca na utratę zdrowia, a nawet życia, ale jednocześnie dająca wiele satysfakcji. W Państwowej Straży Pożarnej na początku 2024 roku służyło blisko 30 000 funkcjonariuszy, którzy w samym 2023 roku interweniowali w ponad 486 000 przypadkach, również poza granicami kraju. Jeśli marzysz o podjęciu takiej służby, istnieją konkretne ścieżki, które nie wymagają ukończenia studiów wyższych.
Dwie Główne Formacje: Państwowa Straż Pożarna (PSP) i Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)
W ramach straży pożarnej wyróżniamy dwie główne formacje: Państwową Straż Pożarną (PSP) oraz Ochotniczą Straż Pożarną (OSP). Każda z nich ma odmienne wymagania i charakter służby. Artykuł ten skupia się przede wszystkim na możliwościach podjęcia służby w PSP oraz OSP bez konieczności ukończenia studiów uniwersyteckich.
Wymagania Ogólne dla Kandydatów do Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
Aby zostać strażakiem w szeregach Państwowej Straży Pożarnej, kandydat musi spełnić szereg wymagań, które określa ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z jej art. 28, służbę w PSP może pełnić:
- obywatel polski,
- osoba niekarana za przestępstwo lub za przestępstwo skarbowe,
- korzystająca z pełni praw publicznych,
- posiadająca co najmniej wykształcenie średnie,
- posiadająca zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby.
Oceny zdolności fizycznej i psychicznej do służby w Państwowej Straży Pożarnej dokonują komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.
Ścieżki Rekrutacji do PSP bez Studiów Wyższych
Do zawodu strażaka w PSP prowadzą dwie główne ścieżki, które nie wymagają ukończenia pełnych studiów wyższych (magisterskich czy inżynierskich w Akademii Pożarniczej w Warszawie, które dają stopień oficerski):
- Służba kandydacka, czyli nauka w szkołach aspiranckich.
- Służba przygotowawcza, czyli tzw. "nabór z ulicy" w jednostkach ratowniczo-gaśniczych.
Niezależnie od wybranej drogi, podstawą jest posiadanie wykształcenia średniego, nieposzlakowana opinia, niekaralność oraz doskonała kondycja fizyczna i psychiczna.
Służba Kandydacka w Szkołach Aspiranckich PSP
Jedną z możliwości podjęcia służby w Państwowej Straży Pożarnej jest ukończenie służby kandydackiej w jednej ze szkół PSP kształcących w systemie dziennym. Są to tak zwane szkoły aspiranckie:
- Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie,
- Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie,
- Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu.
Kształcenie na poziomie aspiranckim realizują te trzy szkoły. Kandydaci muszą spełniać wymagania ogólne, posiadać świadectwo dojrzałości (maturę), nie przekraczać 25 roku życia, być obywatelami polskimi i korzystać z pełni praw publicznych. Po ukończeniu szkół aspiranckich uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa oraz stopień młodszego aspiranta. Nauka kończy się egzaminem państwowym potwierdzającym kwalifikacje zawodowe, a absolwenci kierowani są do służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju.
Proces Rekrutacyjny do Szkół Aspiranckich
Proces rekrutacyjny wygląda następująco:
- Złożenie dokumentów: Kandydaci składają podanie i inne wymagane dokumenty w wyznaczonym terminie.
- Ocena punktów z matury: Wyniki z egzaminu maturalnego (z matematyki, wybranego języka obcego, oraz fizyki, chemii, informatyki lub biologii) są uwzględniane w punktacji rekrutacyjnej.
- Testy sprawnościowe: Przeprowadzany jest test sprawności fizycznej (koperta, beep test, drążek), sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) oraz sprawdzian z pływania.
- Wstępne zakwalifikowanie: Osoby z największą sumą punktów z matury i po pozytywnym ukończeniu testów sprawnościowych i testu z pływania zostają wstępnie zakwalifikowane.
- Badania lekarskie: Wstępnie zakwalifikowani kandydaci są kierowani na badania lekarskie przez komisje MSWiA, które oceniają zdolność fizyczną i psychiczną do służby.
Szczegółowe informacje o naborze i przebiegu kształcenia można znaleźć na stronach internetowych poszczególnych szkół aspiranckich, a ogłoszenia pojawiają się zazwyczaj w pierwszym kwartale każdego roku.
Służba Przygotowawcza ("Nabór z Ulicy")
Druga możliwość to odbycie służby przygotowawczej w jednej z jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, czyli tzw. "nabór z ulicy". Przyjęcie do służby w miarę posiadanych możliwości etatowych dokonuje właściwy terytorialnie komendant wojewódzki, powiatowy (miejski) lub kierownik jednostki organizacyjnej PSP (np. Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej).
Etapy Postępowania Kwalifikacyjnego w "Naborze z Ulicy"
Informacje dotyczące rekrutacji znajdują się w ogłoszeniu o naborze opublikowanym przez daną jednostkę. Zazwyczaj proces wygląda następująco:
- Ocena złożonych dokumentów: Kandydat składa podanie o przyjęcie do służby oraz zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych.
- Test sprawności fizycznej: Obejmuje próbę wydolnościową (Beep Test), podciąganie na drążku oraz bieg po kopercie.
- Akrofobia (opcjonalnie): Sprawdzian braku lęku wysokości (wejście i zejście po 20-metrowej drabinie ustawionej pod kątem 75 stopni).
- Pływanie (opcjonalnie): Przepłynięcie 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund.
- Test wiedzy (opcjonalnie): 20 pytań zamkniętych, 25 minut, minimum 11 poprawnych odpowiedzi.
- Ocena złożonej dokumentacji i punktacja: Złożenie kopii dokumentów potwierdzających posiadane wykształcenie, wyszkolenie lub umiejętności. Do ostatecznego wyniku punktowego wlicza się również udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych w OSP lub udział w ćwiczeniach organizowanych przez PSP (maksymalnie 60 punktów).
- Rozmowa kwalifikacyjna: Jest jednym z ostatnich etapów i ma znaczący wpływ na końcowy wynik (maksymalnie 40 punktów). Wynik testu sprawnościowego nie wlicza się do końcowego wyniku, służy jedynie do rozstrzygnięcia etapu testów sprawnościowych.
- Badania lekarskie i psychologiczne: Przeprowadzane przez komisje rejonowe MSWiA.
- Przyjęcie do służby przygotowawczej: Po pomyślnym przejściu wszystkich etapów kandydat jest mianowany strażakiem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat.
Badanie CPAT strażaka już o 6:45!!!
Służba Przygotowawcza i Kurs Podstawowy
W czasie służby przygotowawczej, która trwa 3 lata (z możliwością skrócenia za szczególne osiągnięcia), stażysta kierowany jest niezwłocznie na kurs podstawowy w zawodzie strażak. Kurs ten wlicza się do okresu stażu. Po pozytywnym ukończeniu kursu i stwierdzeniu przydatności do zawodu, strażak zostaje mianowany do służby stałej, co uprawnia go do wszystkich dodatków do uposażenia. Podczas stażu, od momentu mianowania, strażak otrzymuje pensję.
Szczegółowy Przebieg Testów Kwalifikacyjnych
Testy kwalifikacyjne są jednakowe dla wszystkich kandydatów do służby w Państwowej Straży Pożarnej, niezależnie od tego, czy aplikują do szkół aspiranckich, czy w ramach "naboru z ulicy".
Testy Sprawności Fizycznej
Obecnie testy sprawności fizycznej składają się z:
- próby wydolnościowej (tzw. Beep Test),
- podciągania na drążku,
- biegu po kopercie.
Sprawdzian Braku Lęku Wysokości (Akrofobia)
Sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) uznaje się za zaliczony, jeżeli asekurowany kandydat samodzielnie wszedł na wysokość 20 m po drabinie ustawionej pod kątem 75° i zszedł z niej. Jest to element obowiązkowy w naborach do szkół, natomiast opcjonalny w naborach do służby przygotowawczej.
Sprawdzian z Pływania
Sprawdzian z pływania uznaje się za zaliczony, jeżeli kandydat przepłynął 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund. Podobnie jak akrofobia, jest to obowiązkowy element rekrutacji do szkół, a opcjonalny w przypadku "naboru z ulicy".
Kariera i Rozwój w PSP
Kariera w służbach mundurowych, w tym w PSP, wymaga przede wszystkim nieposzlakowanej opinii i odpowiedniego wykształcenia średniego. Aby mieć możliwość awansu, praktycznie w każdej formacji mundurowej należy legitymować się odpowiednim wykształceniem.
Wymagane Cechy i Kompetencje
Zawód strażaka wymaga nie tylko sprawności fizycznej, ale także szeregu cech charakteru. Kandydat musi cechować się:
- Siłą charakteru i dążeniem do celu: Konieczność pokonywania przeszkód i niepoddawania się po pierwszej próbie.
- Odwagą: Gotowość do podejmowania nowych zadań i działania w sytuacjach zagrożenia.
- Pokorą: Umiejętność wyciągania wniosków z każdej sytuacji i uczenia się na błędach.
- Empatią: Zdolność do rozmowy z poszkodowanymi i udzielania im wsparcia psychicznego.
- Chęcią samorozwoju: Branża stale się rozwija, więc ciągłe doskonalenie wiedzy i umiejętności jest kluczowe.
Wynagrodzenie Strażaka
Wynagrodzenie strażaka zależy przede wszystkim od zajmowanego stanowiska. Najniższe są dla stanowisk szeregowych, a wzrastają dla podoficerów, aspirantów czy oficerów. Mediana zarobków zawodowych strażaków na koniec 2023 roku wynosiła 5 920 zł brutto. W marcu 2024 roku wprowadzono podwyżki na poziomie 9,3%, z wyrównaniem od 1 stycznia 2024 roku. Do wynagrodzenia zasadniczego dochodzą również inne składowe, takie jak dodatek za uciążliwości czy szkodliwości pracy.
Jak Zostać Strażakiem Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)?
Niezmiernie ważnym ogniwem Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego są również strażacy ochotnicy. Aby zostać strażakiem w OSP, trzeba mieć ukończone 18 lat i nie więcej niż 65 lat, posiadać dobry stan zdrowia oraz polskie obywatelstwo. Podanie o przyjęcie do służby jest rozpatrywane przez zarząd jednostki. Ochotnicy otrzymują ekwiwalent pieniężny za udział w akcjach, którego wysokość zależy od czasu trwania akcji i uchwały gminy (maksymalnie 1/175 przeciętnego wynagrodzenia za godzinę). Ekwiwalent ten jest zwolniony z podatku dochodowego, jednak nie stanowi zarobku, z którego można się utrzymać.
Życiorys do Straży Pożarnej
W przypadku ubiegania się o służbę w Państwowej Straży Pożarnej, nie pisze się standardowego CV jak do innej pracy, lecz życiorys. Należy zwrócić uwagę na poprawność danych osobowych, przejrzystość i czytelność dokumentu. Życiorys nie powinien być zbyt długi, a informacje zwięzłe. Musi zawierać:
- W lewym górnym rogu: dane osobowe i kontaktowe, informację o obywatelstwie polskim, datę urodzenia i miejsce zamieszkania.
- Na środku dokumentu: nagłówek "ŻYCIORYS".
- Treść: data i miejsce urodzenia, zawód rodziców, krótki opis ścieżki edukacji, a także zainteresowania i pasje (szczególnie jeśli są związane z pracą strażaka, np. sport, działalność w OSP).
Klasyczne CV jest wymagane jedynie w sytuacji, gdy ubiegasz się o posadę w służbie cywilnej w strukturach PSP.