Jak zostać strażakiem i na czym polega jego praca?

Praca strażaka to przede wszystkim misja ratowania ludzi, zwierząt i mienia materialnego. Wymaga ona zupełnie innego nastawienia niż typowe zawody biurowe. Strażak to funkcjonariusz państwowy, przeszkolony do specjalnych zadań, który zajmuje się gaszeniem wszelkiego rodzaju pożarów, likwidowaniem zagrożeń drogowych, chemicznych, wodnych, radiologicznych oraz zapobieganiem ich skutkom. Uczestniczy on również w rozmaitych akcjach ratunkowych, co często wiąże się z ryzykiem dla zdrowia i życia. W związku z tym, strażacy cieszą się niesłabnącym szacunkiem i są uznawani za jedną z najbardziej poważanych grup zawodowych w Polsce i na świecie.

Wymagania ogólne dla kandydatów na strażaka

Marzenia o pracy w straży pożarnej są coraz trudniejsze do spełnienia, ponieważ niewielki procent zgłaszających się kandydatów spełnia rygorystyczne wymogi formalne, związane ze stanem zdrowia i sprawnością fizyczną. Niezależnie od wybranej drogi (służba kandydacka czy przygotowawcza), kandydat musi spełniać następujące ogólne wymagania:

• być obywatelem Polski i korzystać z pełni praw publicznych.
• posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby.
• posiadać uregulowany stosunek do służby wojskowej (nie dotyczy kobiet).
• nie może być karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
• posiadać co najmniej średnie wykształcenie (w przypadku naboru do szkół aspiranckich i SGSP również maturę, której wyniki są oceniane w toku rekrutacji).

Strażak powinien cechować się świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, odwagą i determinacją. Kandydat na strażaka musi być odporny na stres, umieć szybko podejmować decyzje, pracować pod presją zagrożenia zdrowia i życia. Nie może bać się wysokości, dlatego podczas testów przyszli strażacy muszą pokonać lęk wysokości.

Ścieżki kariery w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Istnieją dwie główne drogi, aby zostać zawodowym strażakiem w Państwowej Straży Pożarnej:

1. Służba kandydacka (nabór do szkół PSP).
2. Służba przygotowawcza (tzw. „nabór z ulicy”).

1. Służba kandydacka (szkoły PSP)

Służba kandydacka polega na ukończeniu jednej ze szkół PSP kształcących w systemie dziennym. Są to tzw. Szkoły Aspiranckie oraz Szkoła Główna Służby Pożarniczej (oficerska) w Warszawie.

Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej

W Polsce funkcjonują trzy Szkoły Aspirantów PSP:

• Centralna Szkoła PSP w Częstochowie
• Szkoła Aspirantów PSP w Krakowie
• Szkoła Aspirantów PSP w Poznaniu

Kandydaci na dzienne studium aspirantów muszą spełniać wymagania ogólne, nie przekraczać 25 roku życia i posiadać świadectwo dojrzałości (maturę) z matematyki, wybranego języka obcego oraz jednego z przedmiotów: fizyki, chemii, informatyki lub biologii. Proces rekrutacji obejmuje weryfikację podań, ustalenie punktów rekrutacyjnych z matury, test sprawności fizycznej (koperta, beep test, drążek) oraz sprawdzian braku lęku wysokości i sprawdzian z pływania. Po wstępnym zakwalifikowaniu kandydaci przechodzą badania lekarskie MSWiA. Absolwenci tych szkół uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta. Po ukończeniu szkoły są kierowani do służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju.

Szkoła Główna Służby Pożarniczej (SGSP) w Warszawie

Kształcenie kadr oficerskich odbywa się w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Proces rekrutacyjny wygląda identycznie jak w przypadku szkół aspirantów. Absolwenci SGSP uzyskują tytuł inżyniera pożarnictwa lub magistra inżyniera pożarnictwa i stopień służbowy młodszego kapitana. Mają szeroką wiedzę z zakresu organizacji systemu ochrony przeciwpożarowej, Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego oraz ochrony ludności, a także umiejętności w zakresie analizowania i oceny zagrożeń pożarowych, projektowania systemów zabezpieczeń i prowadzenia szkoleń z ochrony przeciwpożarowej.

Ogłoszenia o naborze do szkół pojawiają się w pierwszym kwartale każdego roku na stronach internetowych szkół.

2. Służba przygotowawcza (nabór z ulicy)

Druga możliwość to odbycie służby przygotowawczej w jednej z jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (np. Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej), do której ogłoszony jest nabór. Przyjęcie do służby dokonuje właściwy terytorialnie komendant wojewódzki, powiatowy (miejski) lub kierownik jednostki organizacyjnej PSP, w miarę posiadanych możliwości etatowych.

Proces rekrutacji do służby przygotowawczej

Informacje dotyczące rekrutacji znajdują się w ogłoszeniu o naborze opublikowanym przez daną jednostkę (najczęściej miejscową Komendę PSP). Od momentu ogłoszenia kandydat ma co najmniej 14 dni na złożenie wymaganych dokumentów. Postępowanie kwalifikacyjne zwykle składa się z następujących etapów:

1. Ocena złożonych dokumentów (podanie o przyjęcie do służby, zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych).
2. Test sprawności fizycznej (drążek, bieg po kopercie, beep test - próba wydolnościowa).
3. Akrofobia (wejście i zejście po 20 m drabinie ustawionej pod kątem 75 stopni) - opcjonalnie.
4. Pływanie (50 m stylem dowolnym w max. 90 sekund) - opcjonalnie.
5. Test wiedzy (20 pytań zamkniętych, 25 minut, minimum 11 poprawnych odpowiedzi) - opcjonalnie.
6. Złożenie kopii dokumentów potwierdzających wykształcenie, wyszkolenie lub posiadane umiejętności; ocena dokumentacji, podliczenie punktacji za uprawnienia, kwalifikacje i wykształcenie, a także udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych w OSP lub udział w ćwiczeniach organizowanych przez PSP.
7. Rozmowa kwalifikacyjna.
8. Badania lekarskie i psychologiczne w komisji rejonowej MSWiA, orzeczenie lekarskie.
9. Przyjęcie do służby przygotowawczej, odbycie kursu podstawowego w zawodzie strażak.

Strażak w służbie przygotowawczej przez 3 lata jest stażystą (okres ten może być skrócony za szczególne osiągnięcia). Po przyjęciu do służby stażysta jest niezwłocznie kierowany na kurs podstawowy w zawodzie strażak. Po tym okresie, w przypadku stwierdzenia przydatności i po wydaniu pozytywnej opinii, zostaje mianowany do służby stałej i przysługują mu wszystkie dodatki do uposażenia. Podczas stażu, od momentu mianowania, strażak otrzymuje pensję, również podczas kursu podstawowego.

Testy sprawnościowe i inne elementy rekrutacji

Testy sprawnościowe do PSP są jednakowe dla wszystkich kandydatów, niezależnie od tego, czy rekrutują się do szkół czy do jednostek organizacyjnych PSP. Obecnie składają się z:

• próby wydolnościowej (tj. Beep Test).
• podciągania na drążku.
• biegu po kopercie.

Zgodnie z przepisami, sprawdzian z pływania czy brak lęku wysokości (akrofobia) nie są elementem testów sprawnościowych, ale stanowią odrębny element rekrutacji. W naborze „z ulicy” są one opcjonalne, w przeciwieństwie do naborów do szkół, gdzie są to stałe i obowiązkowe elementy. Wynik testu sprawnościowego nie wlicza się do końcowego wyniku naboru (służy jedynie do rozstrzygnięcia etapu testów sprawnościowych).

Test wiedzy

Jest to opcjonalny etap postępowania rekrutacyjnego podczas naborów „z ulicy” i nie występuje podczas rekrutacji do szkół. Składa się z 20 zadań zamkniętych i trwa 25 minut. Pozytywny wynik osiąga kandydat, który uzyska co najmniej 11 punktów.

Rozmowa kwalifikacyjna

Rozmowa kwalifikacyjna jest jednym z ostatnich etapów rekrutacji do służby przygotowawczej. Do ostatecznego wyniku punktowego naboru „z ulicy” wlicza się punktacja za złożone dokumenty (max 60 pkt.) i wynik rozmowy kwalifikacyjnej (max 40 pkt.), co daje łącznie 100 możliwych do zdobycia punktów.

Akrofobia - test braku lęku wysokości

Podczas rekrutacji do służby przygotowawczej jest to opcjonalny element, natomiast obowiązkowy w naborach do szkół. Sprawdzian uznaje się za zaliczony, jeżeli asekurowany kandydat samodzielnie wszedł na wysokość 20m na drabinę ustawioną pod kątem 75° i zszedł z niej.

Sprawdzian z pływania

Sprawdzian uznaje się za zaliczony, jeżeli kandydat przepłynął 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund.

Jak wygląda praca strażaka i wymagane cechy?

Strażacy zajmują się nie tylko gaszeniem pożarów, ale mają wiele innych obowiązków związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa, takich jak:

• lokalizowanie i eliminowanie pożarów oraz sytuacji stwarzających potencjalne zagrożenie pożarowe.
• lokalizowanie i eliminowanie innych zagrożeń - np. chemicznych i ekologicznych.
• planowanie i przeprowadzanie ewakuacji z zagrożonych pożarem obszarów (zarówno ludzi, jak i zwierząt).
• minimalizowanie szkód w mieniu.
• konserwacja sprzętu.
• przyjmowanie zgłoszeń i analizowanie ich treści.
• zabezpieczenie miejsc wypadków (np. po zderzeniu samochodów).
• uszczelnianie wycieków ze zbiorników i cystern.
• likwidacja gniazd owadów, takich jak osy czy szerszenie.
• utrzymywanie porządku w remizie.
• pomoc przy organizacji imprez masowych.

Strażak powinien cechować się świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, odwagą i determinacją. Musi być odporny na stres, umieć szybko podejmować decyzje, pracować pod presją zagrożenia zdrowia i życia. Duże znaczenie ma umiejętność podporządkowania się dowódcy. Oprócz tego istotne są takie cechy jak:

• Siła charakteru i dążenie do celu: Nie zawsze wszystko udaje się za pierwszym razem, trzeba próbować wielokrotnie.
• Odwaga i pokora: Odwaga w podejmowaniu nowych zadań i pokora, by wyciągać wnioski z każdej sytuacji.
• Empatia: Umiejętność wspierania poszkodowanych psychicznie.
• Chęć samorozwoju: Ciągłe zdobywanie wiedzy i umiejętności praktycznych.
• Kultura osobista: Szacunek w relacjach z innymi strażakami, zrozumienie kontekstu wydawanych poleceń.
• Uważne słuchanie: Korzystanie z doświadczenia starszych kolegów.
• Brak lęku przed zadawaniem pytań: Ważne dla nauki obsługi sprzętu i procedur ratowniczych.

Miejscem pracy dla strażaka jest jednostka straży pożarnej. Kandydat przyjmowany jest na najniższe stanowisko, a po zdobyciu uprawnień kierowany na kursy podoficerskie, gdzie dalej się kształci. Każdy pracownik PSP musi przejść okres służby przygotowawczej, w czasie którego należy ukończyć z pozytywnym wynikiem szkolenie strażaka podstawowego. Jest to czas na sprawdzenie, czy kandydat nadaje się do tego zawodu.

Zarobki i przywileje strażaków

Zarobki w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Wynagrodzenia strażaków PSP są uzależnione od kilku czynników: rodzaju stanowiska (szeregowe, podoficerskie, aspiranckie, oficerskie) oraz sumy kilku składowych: wynagrodzenia zasadniczego, dodatku służbowego, dodatku motywacyjnego, czy dodatku uzasadnionego szczególnymi właściwościami, kwalifikacjami, warunkami czy miejscem pełnienia służby. Mediana zarobków zawodowych strażaków w Polsce wynosi około 7380 zł brutto miesięcznie, co przekłada się na około 4366 - 5442 zł netto.

Strażacy w PSP mogą liczyć na dodatek do pensji z tytułu pełnienia służby w warunkach uciążliwych lub stanowiących zagrożenie dla zdrowia, wynoszący od 5% do 20% w zależności od stopnia szkodliwości.

Zarobki w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)

Strażak ochotnik nie otrzymuje pensji, lecz tzw. ekwiwalent za udział w akcjach oraz szkoleniu pożarniczym. Wynosi on maksymalnie 1/175 przeciętnego wynagrodzenia za godzinę (stawka jest zależna od uchwały gminy). Ekwiwalent za udział w akcji ratowniczo-gaśniczej może wynieść maksymalnie około 49,92 zł za godzinę, zazwyczaj nie jest wyższy niż 30-40 zł. Ekwiwalent dla strażaków OSP jest zwolniony z podatku dochodowego.

Dodatkowe przywileje

Praca strażaka, oprócz pensji i satysfakcji, oferuje również różnego rodzaju dodatkowe uprawnienia:

• Odszkodowanie w przypadku uszczerbku na zdrowiu lub szkody na mieniu podczas służby.
• Bezpłatne wyżywienie podczas ćwiczeń, szkoleń i długotrwałych akcji ratowniczych.
• Prawo do lokalu mieszkalnego (dla mianowanych) lub kwatery tymczasowej (dla służby przygotowawczej).
• Dodatki do uposażenia (za stopień, służbowy, motywacyjny, za szczególne właściwości).
• Wzrost uposażenia zasadniczego o 2% po 2 latach służby, o 1% za każdy kolejny rok służby (do 20% po 20 latach) oraz o 0,5% za każdy rok służby powyżej 20 lat (do 25% po 30 latach służby).
• Prawo do świadczeń pieniężnych (zasiłek na zagospodarowanie, nagrody, zapomogi, nagrody jubileuszowe, rekompensata za przedłużony czas służby, zasiłek pogrzebowy).
• Dodatkowy urlop wypoczynkowy, zależny od stażu służby i wieku.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP), jak sama nazwa wskazuje, przyjmuje do służby chętnych. OSP jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).

Jak zostać strażakiem OSP?

Aby zostać strażakiem OSP, należy:

1. Mieć ukończone 18 lat (lub 16 lat za zgodą rodziców/opiekunów prawnych, aby uczestniczyć w szkoleniu podstawowym).
2. Znaleźć jednostkę OSP, do której chciałoby się należeć i skontaktować się z jej członkami.
3. Wypełnić deklarację wstąpienia i złożyć ją do lokalnej jednostki OSP.
4. Odbyć okres kandydacki (zapoznanie ze specyfiką jednostki, wyposażeniem, obsługą sprzętu).
5. Uzyskać pozytywną opinię członków zarządu jednostki (decyzje o przyjęciu podejmuje zarząd).
6. Złożyć ślubowanie (najczęściej o treści: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”).
7. Odbyć szkolenie pożarnicze (podstawowe), realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Trwa ono 136 godzin (64 godz. teorii, 69 godz. praktyki) i kończy się egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
8. Posiadać aktualne badania lekarskie, opisane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r.

Jednostki OSP tak organizują swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Standardowy czas wyjazdu do zdarzenia od momentu zaalarmowania to 15 minut. Długość okresu próbnego zależy od wewnętrznych ustaleń jednostki.

Członkostwo w OSP

W statucie każdej jednostki OSP znajdują się informacje o celach, sposobach działania, prawach i obowiązkach członków oraz zasadach wyboru i funkcjonowania władz. Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa:

• Członkowie zwyczajni (czynni): Aktywnie uczestniczą w wykonywaniu postanowień statutu OSP i biorą udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Członkowie wspierający: Osoby fizyczne lub prawne, które wspomagają działalność OSP finansowo lub w innej formie.
• Członkowie honorowi: Osoby szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej, którym godność nadaje Walne Zebranie Członków OSP.

Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Zakres aktywności jest bardzo szeroki, więc każdy znajdzie coś dla siebie, np. mechanik, elektryk, informatyk, kierowca czy nauczyciel. Pomimo, że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę, nawet jeśli nie może lub nie chce brać udziału w akcjach. W wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska, zazwyczaj roczna w wysokości od 10 do 50 zł.

Początki w służbie strażackiej

Niezależnie od wybranej drogi, początki w służbie strażackiej wiążą się z wieloma wyzwaniami. Ci, którzy dopiero chcą wstąpić w szeregi pożarnicze, powinni być zapoznani z tym, jak wyglądają te początki.

Początki w PSP (szkoły i jednostki)

Wybierając drogę do służby poprzez jedną ze szkół aspiranckich lub przez Szkołę Główną Służby Pożarniczej, służba rozpoczyna się od tzw. „unitarki” - okresu unitarnego, w którym kandydat poddawany jest wysiłkowi i próbom, mającym na celu sprawdzenie jego motywacji i siły. Z tym okresem związane są godziny ćwiczeń fizycznych i „maszerowania” do uroczystości. Po ukończeniu szkoły pożarniczej lub po ukończeniu szkolenia podstawowego, strażak zostaje skierowany do danej komendy lub jednostki ratowniczo-gaśniczej, gdzie czeka go kolejny okres „próby”. Polega on na zwiększonym obowiązku prac porządkowych w jednostce (zamiatanie, mycie podłóg, pełnienie funkcji dyżurnego kuchni, ogarnięcie kabiny pojazdu po akcji) oraz sprawdzaniu przez doświadczonych kolegów umiejętności obsługi sprzętu i wiedzy z zakresu pożarnictwa. Mimo że te prace gospodarcze należą głównie do „młodego narybku”, zawsze można liczyć na wsparcie starszych kolegów.

Początki w OSP

W OSP jako nowy członek, należy głównie nauczyć się obsługi sprzętu i wykazać dużą wolę bycia członkiem OSP, czyli systematycznie uczęszczać na zbiórki, brać czynny udział w organizowanych zawodach lub przedsięwzięciach, wspomagać jednostkę np. przy pracach porządkowych. W szeregach OSP na początku służby nie znajdziemy prób fizycznych, ćwiczeń sportowo-rozruchowych czy wielu godzin spędzonych na maszerowaniu. „Młody” członek OSP na pewno będzie musiał odbyć kurs podstawowy strażaka, na którym nauczy się teorii i praktyki. Obserwacja bardziej doświadczonych kolegów, słuchanie ich wskazówek oraz jak najczęstsze wyjazdy do zdarzeń są kluczowe. Praktycznie każdy wyjazd przynosi coś nowego, a błędy należy traktować jako okazję do nauki i samodoskonalenia. Nie należy obawiać się zadawania pytań, ponieważ nikt nie będzie wyśmiewał się z niewiedzy. W OSP, jeśli coś jest do zrobienia, pracują wszyscy, którzy chcą lub mogą.

Gdzie szukać ofert pracy dla strażaka?

Informacji o naborach do służby przygotowawczej należy szukać na stronach poszczególnych jednostek PSP (np. Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej). W przypadku służby kandydackiej, po ukończeniu szkoły, absolwenci są kierowani do pełnienia służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju.

Informacje o naborach do służby w straży pożarnej można znaleźć również w Biuletynie Informacji Publicznej KPRM oraz BIP Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej. Znajdziesz tam przede wszystkim oferty związane z pracą biurową w poszczególnych jednostkach (stanowiska takie jak inspektor w wydziale organizacji i nadzoru czy też starszy specjalista w biurze finansów).

Jak napisać życiorys (CV) do straży pożarnej?

W przypadku osób ubiegających się o stanowiska cywilne lub specjalistyczne w straży pożarnej, życiorys (CV) jest wymagany. Należy w nim zwrócić uwagę na poprawność danych osobowych, przejrzystość i czytelność dokumentu. Życiorys nie powinien być zbyt długi, a informacje zwięzłe i dostosowane do stanowiska.

Co powinien zawierać życiorys do straży pożarnej:

• W lewym górnym rogu: dane osobowe i kontaktowe (obywatelstwo polskie, data i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania).
• Na środku: nagłówek "ŻYCIORYS".
• Treść: data i miejsce urodzenia, opis zawodowy rodziców, krótka ścieżka edukacji, zainteresowania i pasje (zwłaszcza te związane z pracą strażaka).

W przypadku aplikowania na stanowiska biurowe, należy również przygotować skuteczne CV i list motywacyjny, dopasowany do oferty pracy. Warto napisać podsumowanie zawodowe, szczegółowo opisać kompetencje (z liczbami) i w liście motywacyjnym zaproponować konkretne korzyści dla pracodawcy. Należy również zadbać o wygląd dokumentów - czytelność, brak błędów ortograficznych i gramatycznych, stosowanie odstępów, pogrubień i punktorów. Do CV należy dołączyć klauzulę ze zgodą na przetwarzanie danych osobowych (RODO).

tags: #strazak #jak #wyglada