Pożar Dworca Głównego w 1939 roku
Budowany w okresie międzywojennym Warszawski Dworzec Główny, choć nigdy nieukończony, należał do najnowocześniejszych obiektów tego typu w ówczesnej Europie. Obiekt znajdował się pomiędzy ul. Marszałkowską i E. Plater, wzdłuż Al. Jerozolimskich. Pożar wybuchł 6 czerwca 1939 r. ok. godz. 6.30 rano, w porze szczytu komunikacyjnego. Jak się okazało, przyczyną była iskra powstała w wadliwym agregacie do spawania.
O przyczynach i fazach pożaru relacjonował szczegółowo Stanisław Gieysztor, komendant Warszawskiej Straży Ogniowej. Do akcji przystąpiły początkowo dwa plutony, a po ocenie sytuacji zaalarmowano posiłki. Z ogniem walczyło ok. 260 funkcjonariuszy. Podczas działań wystąpiły problemy z wodą, a gęsty dym i płonąca termoizolacja utrudniały pracę. Niestety, w trakcie akcji pod strażakami zawalił się strop. Jeden z nich, Jan Sokolik, poległ, a kilku innych zostało ciężko rannych.
Działania ratunkowe i reakcja władz
Stanisław Gieysztor po zakończonej akcji wyraził się słowami: „Znam dobrze francuskich i niemieckich strażaków i wiem, jak świetnym sprzętem dysponują. Sam wymienił był się z nimi na niejedno, ale przenigdy na moich ludzi”. Następnego dnia na Placu Piłsudskiego premier F. S. Składkowski odznaczył 62 strażaków Krzyżami Zasługi.
Geneza i założenia architektoniczne dworca
Koncepcja wspólnej stacji dla wszystkich linii kolejowych przebiegających przez aglomerację warszawską powstała w drugiej połowie XIX wieku. Dopiero przebudowa węzła warszawskiego zapoczątkowana w 1921 roku umożliwiła realizację planów centralnego dworca. W 1930 roku rozpisano konkurs, w którym zwyciężył projekt architektoniczny autorstwa profesora Politechniki Warszawskiej Czesława Przybylskiego, przy współpracy konstruktora Andrzeja Pszenickiego.
Modernistyczny gmach zaprojektowano w stylu funkcjonalizmu. W podziemiu miały znaleźć się perony stacji, a nad nimi monumentalny budynek z halą kasową i odjazdów. Wystrój miał łączyć estetykę minimalistyczną z elementami art déco, wykorzystując dzieła znanych polskich artystów, takich jak Józef Klukowski czy Felicjan Szczęsny-Kowarski.
Dalsze losy obiektu
Budowę rozpoczęto w 1932 roku, a w 1938 roku oddano do użytku część budynku. Pożar z czerwca 1939 roku oraz wrześniowe bombardowania we wrześniu 1939 roku poważnie uszkodziły gmach. Po zajęciu stolicy władze okupacyjne naprawiły uszkodzenia i oddały obiekt do użytku w prowizorycznej formie. Po upadku Powstania Warszawskiego w 1944 roku Niemcy wysadzili dworzec w powietrze.
Fighting in Warsaw (1944) | Rare WWII Footage of the Warsaw Uprising Aftermath
Ruiny zostały usunięte po wojnie, a w tym miejscu powstał później Dworzec Kolei Podmiejskiej Śródmieście. Choć przedwojenna inwestycja nigdy nie została w pełni ukończona, do dziś pozostaje symbolem ówczesnych ambicji modernizacyjnych Polski.