Rola kierowcy w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest kluczowa dla skuteczności działań ratowniczych. Osoba pełniąca tę funkcję odpowiada nie tylko za bezpieczny dojazd na miejsce zdarzenia, ale często również bierze bezpośredni udział w akcji ratowniczej. Z pełnieniem tej służby wiążą się specyficzne wymagania, uprawnienia oraz pewne wyzwania prawne, które przez lata budziły szereg pytań i interpretacji.
Rola Kierowcy i Wymagania
Kierujący pojazdem uprzywilejowanym OSP bierze bezpośredni udział w działaniu ratowniczym. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, przez działania ratownicze rozumie się każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Zwrot „każda czynność podjęta w celu” wskazuje na szeroko zakrojony wachlarz czynności, które należy uznać za działanie ratownicze, w tym udawanie się na miejsce zdarzenia. Bezpośredni udział oznacza uczestnictwo bez jakiegokolwiek pośrednictwa, co spełnia kierowanie pojazdem uprzywilejowanym OSP.
Wymagania dla Kandydatów na Kierowców
Obecnie od kandydatów na kierowców pojazdów OSP wymaga się posiadania:
Prawa jazdy odpowiedniej kategorii do posiadanego przez jednostkę pojazdu (np. kategoria B na pojazdy do 3,5 tony, kategoria C na cięższe pojazdy strażackie).
Aktualnych badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu.
Aktualnych badań lekarskich.
Dodatkowo, kierujący pojazdami uprzywilejowanymi OSP musi być strażakiem ratownikiem OSP, a więc spełniać wymagania określone w art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Wiek Kierowcy i Udział w Działaniach Ratowniczych
Zgodnie z art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie ochotniczych straży pożarnych, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat, posiadający aktualne badania lekarskie dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych oraz odbywający szkolenie pożarnicze. Ten przepis formułuje trzy bezwzględne przesłanki: wiek, zdolność zdrowotną oraz umiejętności pożarnicze. Niespełnienie którejkolwiek z nich pozbawia prawa do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Zatem, kierowca pojazdu uprzywilejowanego OSP, który przekroczył 65 rok życia, nie może brać bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, nawet jeśli posiada ważne badania lekarskie i uprawnienia do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi.
Zagadnienia Prawne Dotyczące Zaświadczeń dla Kierowców Pojazdów Uprzywilejowanych OSP
W ostatnich latach pojawiła się znacząca luka prawna dotycząca wydawania zaświadczeń uprawniających do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi OSP. Problem ten wyniknął z uchylenia przez ustawę o ochotniczych strażach pożarnych przepisów ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, które określały, jaki podmiot wydaje takie zaświadczenia. Kwalifikacje osoby, która może kierować pojazdem uprzywilejowanym, zostały określone w przepisach ustawy o kierujących pojazdami, jednak brakowało jasnej podstawy prawnej dla organu do wydawania stosownego zaświadczenia potwierdzającego, że dana osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej.
Problem "Zaświadczenia od Pracodawcy"
Kluczową kwestią sporną było wydanie zaświadczenia o posiadaniu wymaganych dokumentów przez danego kierowcę. Art. 95a ustawy Prawo o ruchu drogowym reguluje sprawę zaświadczenia do prowadzenia pojazdu uprzywilejowanego. Cały problem w tym, że owo zaświadczenie ma wydawać pracodawca, a dla kierowcy OSP ani burmistrz, ani wójt, ani prezes, ani naczelnik, ani komendant miejski/powiatowy PSP nie są pracodawcami w kontekście tej funkcji. Nawet w sytuacji, gdy kierowca jest jednocześnie konserwatorem sprzętu i pojazdów OSP zatrudnionym na umowę zlecenie, wójt nie jest jego pracodawcą jako kierowcy, lecz jedynie jako konserwatora.
Interwencja Rzecznika Praw Obywatelskich i Stanowisko Ministerstwa Infrastruktury
Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich, który wskazał, że wójt powinien mieć wyraźną podstawę prawną do wydawania takiego zaświadczenia, co przemawia za zasadą legalności i praworządności z art. 7 Konstytucji RP. Ministerstwo Infrastruktury potwierdziło istnienie problemu, informując starostwa powiatowe, że wymóg określony w art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do przepisu, który został uchylony, i brak jest podstaw do uznania, że dyspozycja tego przepisu może być zrealizowana. Tym samym starosta nie może skutecznie żądać przedstawienia zaświadczenia wydanego przez podmiot, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. Resort wskazał jednak, że istnieje możliwość uzyskania takiego zaświadczenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 217 § 1 i 2 pkt 2 k.p.a.), gdzie wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać zaświadczenie potwierdzające fakty lub stan prawny wynikający z danych posiadanych przez ten organ.
Proponowane Zmiany w Ustawodawstwie
Ministerstwo Infrastruktury i wiceminister Andrzej Bittel podkreślili konieczność wyeliminowania nieścisłości w przepisach poprzez zmianę ustawy o kierujących pojazdami. Początkowo nowelizację art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami dopisano do projektu ustawy o ochronie ludności oraz stanie klęski żywiołowej, a następnie do projektu noweli ustawy o OSP. Prace nad stosownymi zmianami były prowadzone w Komendzie Głównej PSP. Zgodnie z propozycją, nowe brzmienie przepisu ma na celu jednoznaczne określenie podmiotu odpowiedzialnego za wydawanie tych zaświadczeń. Organem, który wydaje zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi OSP jest Starosta. Jeśli członek OSP ubiegający się o zezwolenie spełnia warunki, powinien złożyć wniosek we właściwej gminie o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, iż ma być kierującym pojazdem OSP.
Finansowanie Badań i Zezwoleń
Koszty związane z uzyskaniem uprawnień kierowcy OSP są finansowane z budżetu gminy:
Badanie lekarskie osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej jest finansowane z budżetu gminy (art. 76 ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami).
Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu jest finansowane z budżetu gminy (art. 83 ust. 2 pkt 2a ustawy o kierujących pojazdami).
Koszty zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych są finansowane z budżetu gminy (art. 109 ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami).
Wójt jest również odpowiedzialny za kierowanie strażaka OSP na kurs prawa jazdy, zawarcie umowy między KP PSP a strażakiem OSP, a gmina nie przewiduje pokrywania kosztów z tytułu pensji. Sporządzana umowa ma zawierać wszystkie elementy dotyczące tych kwestii, zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy o OSP.
Hiring Foreign Truck Drivers in Poland – Legal Steps
Odpowiedzialność i Zasady Korzystania z Pojazdów OSP
W przypadku, gdy kierujący pojazdem uprzywilejowanym OSP uczestniczy w wypadku drogowym lub kolizji nie z jego winy, Członkowie Zarządu OSP nie poniosą odpowiedzialności za sam wypadek jako odrębne zdarzenie. Mogą jednak ponieść odpowiedzialność prawną w innych aspektach.
Dysponowanie Pojazdem Strażackim
Zasady dysponowania samochodem strażackim zależą od jego własności:
Jeśli samochód strażacki jest wyłączną własnością OSP, o jego dysponowaniu decydują wyłącznie osoby uprawnione w jednostce OSP. Mogą one wyrazić zgodę lub jej odmówić na użycie pojazdu do celów innych niż ratownicze, np. podwożenie strażaków na uroczystości.
Jeśli samochód jest w dyspozycji OSP, ale jego właścicielem jest gmina, powinien być używany jedynie do działań związanych z realizacją zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej, chyba że osoby dysponujące samochodem z ramienia gminy wyrażą zgodę na używanie go do innych celów.
Kwestie te często są również regulowane w statucie OSP lub w umowach pomiędzy gminą a OSP.