Rola strażaka kierowcy jest kluczowa zarówno w Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Odpowiedzialność za bezpieczne i szybkie dotarcie do miejsca zdarzenia spoczywa na osobie kierującej pojazdem ratowniczym. Wymogi stawiane kandydatom na to stanowisko różnią się w zależności od formacji oraz od specyfiki pełnionych zadań. Kluczowe jest zrozumienie, jakie uprawnienia są niezbędne i czy wymagane są dodatkowe kwalifikacje zawodowe.
Wymagania dla kierowcy w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
W przypadku naboru do Państwowej Straży Pożarnej na stanowisko kierowcy, kandydaci muszą spełnić ogólne warunki do służby w PSP, określone w Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Obejmują one bycie obywatelem polskim, niekaranym za przestępstwa, korzystającym z pełni praw publicznych, posiadającym co najmniej średnie wykształcenie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby. Oceny zdolności fizycznej i psychicznej dokonują komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.
W kwestii uprawnień do kierowania pojazdami, najczęściej w ogłoszeniach o naborze do PSP na stanowisko kierowcy występuje wymóg posiadania prawa jazdy kategorii C. Ważne jest, że w większości przypadków nie jest wymagane posiadanie ważnych uprawnień kierowcy zawodowego, takich jak świadectwo kwalifikacji (potocznie nazywane "kodem 95"), psychotesty i badania lekarskie odnawiane co 5 lat, które są niezbędne do wykonywania zawodu kierowcy w transporcie drogowym.
Jak wynika z doświadczeń wielu strażaków, do kierowania pojazdami PSP wystarcza samo prawo jazdy kategorii C, które jest ważne, bez psychotestów i badań wymaganych do pracy jako kierowca zawodowy w innej branży. Jeżeli w wymaganiach koniecznych dla kandydatów do służby jest wpisane tylko "prawo jazdy kategorii C", to jego posiadanie spełnia wymóg. Dodatkowo, posiadanie konkretnej kategorii prawa jazdy często jest punktowane w postępowaniu kwalifikacyjnym, co może przynieść dodatkowe punkty preferencyjne, nawet jeśli nie jest to wymóg bezwzględny.
Należy jednak zwrócić uwagę, że jeżeli w prawie jazdy był wbity termin ważności samej kategorii C (nie chodzi o kod 95), a ten termin upłynął, prawo jazdy na kategorię C jest nieważne. W takiej sytuacji nie można kierować pojazdami o DMC powyżej 3,5 tony, co może stanowić przeszkodę w procesie rekrutacyjnym. Terminy badań wpisane w prawo jazdy wymagają odnawiania co 5 lat.
Wymagania dla kierowcy w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)
Kierowcy w Ochotniczej Straży Pożarnej również muszą spełnić określone kryteria, aby móc prowadzić pojazdy uprzywilejowane. Podstawą prawną jest m.in. art. 106 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami oraz ustawa o ochotniczych strażach pożarnych z dnia 17 grudnia 2021 r.
Niezbędne uprawnienia i badania:
- Wiek: Kandydat musi mieć ukończone 21 lat, aby móc kierować pojazdami uprzywilejowanymi. Dodatkowo, strażak ratownik OSP, który uczestniczy w działaniach ratowniczych, musi mieścić się w przedziale wiekowym 18-65 lat. Uzyskanie zezwolenia na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi po ukończeniu 65 lat nie uprawnia do udziału w działaniach ratowniczych.
- Prawo jazdy: Posiadanie prawa jazdy odpowiedniej kategorii do posiadanego przez jednostkę pojazdu (np. kategoria C dla pojazdów ciężarowych).
- Badania psychologiczne: Należy wykonać badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu, które są ważne przez 5 lat.
- Badania lekarskie: Wymagane są ogólne badania lekarskie (w tym np. okulista), ważne przez 5 lat. Badania te powinny być wykonywane u uprawnionych lekarzy, często medycyny pracy.
Zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi
Organem, który wydaje zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi OSP, jest Starosta. Proces uzyskania takiego zezwolenia wiąże się ze złożeniem wniosku we właściwej gminie, która powinna wydać zaświadczenie potwierdzające, iż osoba ma być kierującym pojazdem OSP. Następnie, Starosta w drodze decyzji administracyjnej, po uiszczeniu opłat, wydaje zezwolenie osobie spełniającej wymagania. Kierujący pojazdami uprzywilejowanymi OSP musi być strażakiem ratownikiem OSP, spełniającym wymagania określone w art. 8 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych.
Koszty badań lekarskich i psychologicznych, a także koszty samego zezwolenia na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych, są finansowane z budżetu gminy.
Dlaczego strażacy OSP potrzebują wsparcia psychologicznego? 🔥🚒
Luka prawna i jej konsekwencje
W praktyce, wokół kwestii wydawania zaświadczeń o posiadaniu uprawnień do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych przez kierowców OSP istniała i nadal częściowo istnieje pewna luka prawna. Wynika to z faktu, że zaświadczenie to ma być wydawane przez pracodawcę. Jednakże, ani burmistrz, ani wójt, ani prezes, ani naczelnik, ani komendant PSP nie są formalnymi pracodawcami dla większości kierowców OSP.
W związku z tą niejasnością, w niektórych gminach burmistrzowie, mimo braku statusu pracodawcy, wydają takie zaświadczenia, przyjmując na siebie odpowiedzialność. Inne gminy odmawiają, powołując się na brak podstaw prawnych do działania. W takich sytuacjach prezesi jednostek OSP często sami wystawiają zaświadczenia i prowadzą ewidencję kierowców. Należy pamiętać, że zgodnie z przepisami, dokumenty potwierdzające posiadanie badań lekarskich i psychotechnicznych nie muszą być fizycznie posiadane przez kierowcę w pojeździe, ale powinny znajdować się w teczce z ewidencją kierowców w jednostce OSP.
Konieczne jest bieżące śledzenie zmian w przepisach, ponieważ kwestia ta jest przedmiotem dyskusji i ewentualnych nowelizacji prawnych, mających na celu jednoznaczne uregulowanie sytuacji kierowców OSP.