Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze: Organizacja, Działalność i Rozwój

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) to komórki organizacyjne działające przy Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP), których popularność systematycznie rośnie. Ich istnienie i rozwój jest kluczowy dla zapewnienia ciągłości funkcjonowania OSP oraz wymiany pokoleniowej. Młodzież w MDP to młodzi ludzie, pełni ambicji i chęci do działania, aktywnie angażujący się w pomoc poszkodowanym osobom, a swoją postawą uświadamiają zarówno młodszym, jak i starszym członkom społeczności, jak ważna jest wiedza i chęć pomagania.

Rola i Cele Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych

Celem Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej jest zainteresowanie młodzieży działalnością społeczną w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Dla OSP jest to przede wszystkim zapewnienie wymiany pokoleniowej i ciągłości funkcjonowania jednostki, co jest najważniejszym wspólnym celem długofalowym.

Co Młodzież Zyskuje w MDP?

• Nawiązywanie kontaktów: Dla młodzieży ważnym aspektem jest możliwość nawiązywania nowych kontaktów i poznawania nowych osób.
• Nowe doświadczenia: Młodzież może doświadczyć czegoś zazwyczaj dla nich nowego, a strażnica często staje się fajnym miejscem do spotkań.
• Praktyczne umiejętności: W tym miejscu młodzież może (a wręcz powinna) nauczyć się używać gaśnic, co jest bardzo ciekawym i potrzebnym doświadczeniem. Powinni również nauczyć się prawidłowo oceniać i zachować się w sytuacjach kryzysowych, jak również prawidłowo przekazywać informacje służbom.
• Rozwój osobisty: MDP to perspektywa na przyszłość w kontekście zawodowym i doświadczenia życiowego, zdobywanie nowych umiejętności, poznawanie swoich słabych i mocnych stron. Jest to również miejsce do uczenia się odpowiedzialności i dyscypliny, a także pomagania innym.

Przygotowanie i Formalności Przed Utworzeniem MDP

Zanim ogłosimy nabór i zaprosimy młodzież w różnym wieku, warto odpowiedzieć sobie (w gronie strażaków) na kilka pytań. Z własnego doświadczenia wiadomo, że odpowiedzi nie są dla wszystkich oczywiste i takie same. Najważniejsze jest dobre przygotowanie na przyjęcie młodzieży. Podejście takie jak World Cafe (nazwane na potrzeby CAFE MDP) pozwala spojrzeć na pracę z młodzieżą z różnych perspektyw i zdiagnozować potrzeby i oczekiwania każdej strony (OSP, młodzież, opiekunowie).

Wymogi Formalne

Każdy statut OSP (tak jak wzorcowy) ma konieczne zapisy i mówi o tym, że jest możliwe powołanie i funkcjonowanie Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (najczęściej jest to § 10 statutu OSP). Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych w art. 1 definiuje OSP jako organizację pozarządową utworzoną na zasadach stowarzyszenia, której głównym celem jest podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska.

Jeśli w jednostce nie było do tej pory MDP lub jest ona reaktywowana, decyzja o jej powołaniu powinna być podjęta uchwałą walnego zebrania członków OSP. Istotne jest również opracowanie regulaminu Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Godnymi uwagi są pozycje wzorcowego programu szkoleniowego oraz wykazu specjalności pożarniczych.

Kontrakt z Młodzieżą

Jeśli już masz lub będziesz miał grupę młodzieży, warto usiąść z nimi i spisać tzw. kontrakt, czyli zasady komunikacji, terminy i częstotliwość zbiórek, oraz reguły panujące w grupie. To miejsce na spisanie wzajemnych potrzeb i oczekiwań, aby relacje były dobre. Wszyscy powinni się pod tym podpisać i pozostawić w widocznym miejscu.

Nabór i Rekrutacja Członków MDP

Z zaplanowanymi planami pracy i regulaminami MDP, możemy myśleć o naborach. W tym zakresie należy skupić się najpierw na przygotowaniu oferty dla młodzieży. Naturalnym i najczęstszym miejscem prowadzenia takich naborów jest szkoła. Dobrze przygotowana oferta powinna być jasna i czytelna.

W ofercie warto napisać, że w OSP można poznać nowe ciekawe osoby, przyjść pograć np. w tenisa stołowego i nauczyć się ratować innych ludzi. Pamiętajmy, że nie każdy w wieku 10-16 lat jest już ukierunkowany na ryzykowanie własnym zdrowiem i życiem dla ratowania innych ludzi czy ich mienia. Młode osoby mogą chcieć przyjść i pobawić się, zrobić coś ciekawego, co z pozoru nie jest typowo strażackie.

W ostatnich latach, zwłaszcza po likwidacji gimnazjów i okresie pandemii, pojawił się problem z naborem do MDP, szczególnie uczniów klas 7-8, którzy są obciążeni materiałem edukacyjnym i mogą nie mieć czasu na dodatkowe doświadczenia. W takich sytuacjach nie należy się zniechęcać, lecz zapraszać młodsze roczniki.

Wiele ochotniczych straży pożarnych działa w środowiskach, gdzie ciężko jest konkurować z klubami sportowymi, zajęciami lingwistycznymi czy basenem. Warto włączyć rodziców w proces tworzenia MDP jak najwcześniej się da. Profile OSP na portalach społecznościowych to świetne narzędzie do przygotowania specjalnej oferty naborowej.

Jeśli nabór się powiedzie, nawet jeśli przyjdą tylko 3 osoby, należy spokojnie rozpocząć zajęcia. Ważne jest zaproszenie na spotkanie rodziców, aby przedstawić im opiekuna i ogólny plan działania. Rodzice mogą wówczas podpisać zgody na udział dziecka w zajęciach (wzór zgody znajdziesz na stronie internetowej Związku). Nowi adepci pożarnictwa są najlepszymi sprzymierzeńcami w budowaniu drużyny, ponieważ to oni spotykają się z rówieśnikami i mogą polecać MDP, jeśli są zadowoleni.

Codzienna Działalność i Wskazówki dla Opiekunów

Osobiście preferowane jest podejście jak najbardziej partnerskie, gdzie młodzież ma duży wpływ na to, co drużyna będzie robić. Młodzież lubi mieć wpływ i decydować o zajęciach, dlatego warto ich prowadzić i podpowiadać, co powinni robić. Kluczem jest dawanie młodzieży przestrzeni fizycznej i mentalnej w działalności MDP.

Nie zawsze będzie kolorowo - będą konflikty wewnętrzne, pierwsze zauroczenia i złamane młodzieńcze serca. Czasami to może zniszczyć grupę. Wplatanie gier integracyjnych i adekwatne działanie do sytuacji może załagodzić konflikty, poprawić przepływ informacji czy zabliźnić ranę na młodym sercu. Czas przestoju i odpoczynku jest równie ważny co działanie. Należy obserwować drużynę, mobilizować ją, ale także dać jej odpocząć. Jednym z czynników motywujących lub zniechęcających jest opiekun, na którego młodzież jest bardzo wrażliwa.

Czego Unikać w Działalności MDP?

• Nadmiar prac gospodarczych: Wiele osób zniechęciło się do działalności w MDP/OSP przez nadmiar zajęć porządkowych, dających perspektywę "szczotki i mopa". To też są obowiązki, ale kiedy organizujemy „piątek” to działamy wszyscy wspólnie - starsi i młodsi.
• Brak równego traktowania: Zbyt rygorystyczne podejście (wojskowe) i brak równego traktowania członków MDP.
• Chaos i nieregularność: Brak planu działania, chaos na zbiórkach i ich nieregularność.
• Nadmiar obowiązków: Natłok obowiązków poza strażą.
• Niechęć do akcji: Niektóre osoby zniechęca perspektywa ryzykowania zdrowia i życia na akcjach czy też dużej odpowiedzialności. Warto pamiętać, że nie każdy członek OSP musi brać udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych; są osoby, które mają swoje pola działania poza akcjami.

Wspólne Działania i Integracja

Warto dbać nie o budowanie konkurencji i rywalizacji pomiędzy drużynami młodzieżowymi, a właśnie o wspólne działania, jak łączone zbiórki, pikniki, turnieje czy podchody. Korzyści są nie tylko dla samej młodzieży. Budowanie sieci kontaktów pomiędzy młodzieżą i opiekunami pozwala na kreowanie wielu wspólnych inicjatyw i równanie szans między drużynami. Podczas akcji ratowniczo-gaśniczych nie konkurujemy, a współdziałamy. Przykładem owocnych działań integracyjnych są gry - z sympatii do takiej formy spędzania czasu i nauki pożarnictwa zrodziła się planszowa gra STRAŻOPOLY.

Umundurowanie i Finansowanie Działalności MDP

Obecność w straży pożarnej wiąże się z noszeniem mundurów. Koszt umundurowania koszarowego wynosi 100-150 zł na osobę, koszula wyjściowa MDP, krawat, czapka i spodnie to koszt około 300 zł na osobę. Koszulki Członka MDP to koszt około 50 zł na osobę.

Sposoby Finansowania

Nie każdą OSP stać na taki wydatek, dlatego można się zastanowić nad różnymi formami finansowania tego przedsięwzięcia. Jeśli nie dysponujemy większymi zasobami finansowymi w OSP, warto omówić ten temat z młodzieżą i rodzicami lub lokalnymi przedsiębiorstwami. W niektórych województwach dostępne są różne środki finansowe na cele związane z działalnością młodzieżowych drużyn pożarniczych. Warto rozejrzeć się, czy poszczególne Urzędy Marszałkowskie oraz Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej mają stosowne programy.

Elementy Umundurowania i Wyposażenia MDP

• Czapeczka z wyhaftowanym wozem strażackim (ochrona przed słońcem, łatwa regulacja, uroczy haft).
• Mundur koszarowy dziecięcy zestaw (kurtka z napisami STRAŻ oraz spodnie, z odblaskowymi elementami i praktycznymi kieszeniami).
• Koszulka z krótkim rękawem dla członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (100% bawełny).
• Pomarańczowa czapka zimowa "MDP" (innowacyjna, stworzona z myślą o aktywnej młodzieży MDP).
• Czarny pas z toporkiem dla MDP (wykonany z grubej skóry, doskonale imituje oryginalne wyposażenie zawodowego strażaka).
• Bluza dla MDP (65% bawełny i 35% poliestru, prosty krój, czerwony kolor z haftami na piersi i na plecach).
• Krawat w kolorze czarnym (fundamentalny element stroju galowego, symbol jedności i profesjonalizmu).
• Czapka z daszkiem dla MDP.
• Rękawice MDP w kolorze czerwonym (element ochronny dłoni).
• Wysokie czarne buty (dopasowane do stopy, zapewniające bezpieczeństwo podczas konkurencji pożarniczych).
• Prądownica do hydronetki (wykorzystywana podczas zawodów sportowo-pożarniczych).
• Zestawy oznaczeń na zawody.
• Kamizelka pediatryczna Act Fast Anti Choking Trainer (narzędzie do szkoleń z pierwszej pomocy w sytuacji zadławienia u dzieci).

Uroczystości, Wyróżnienia i Tradycje MDP

Uroczysty moment ślubowania MDP powinien być zaplanowany z dużym wyprzedzeniem. Doskonale sprawdzi się zarówno na gminnym dniu strażaka, jak i jako oddzielna uroczystość. Warto przygotować okazjonalne dyplomy. Jeśli planujemy organizację takiej uroczystości jako oddzielne święto, będzie to bardzo podniosła chwila, której scenariusz jest niemal gotowy w ceremoniale pożarniczym (opis uroczystości przekazania proporca MDP, ślubowania i pasowania członków MDP). Po uroczystości warto znaleźć czas na wspólny poczęstunek (bezalkoholowy oczywiście) i zaangażować rodziców w jego organizację.

Odznaki MDP

Za wzorową i aktywną działalność w drużynie młodzieżowej można otrzymać odznaki. Odznaka MDP, trójstopniowa (brązowa, srebrna i złota) jest nadawana z mocy Regulaminu odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku OSP RP. Po dwóch latach od złożonego ślubowania członek MDP może otrzymać brązową odznakę, srebrną po kolejnych dwóch latach i złotą również po kolejnych dwóch latach. Odznaki są przyznawane przez Prezydium Zarządu Oddziału Gminnego lub równorzędnego, na wniosek ochotniczej straży pożarnej.

Proporce MDP

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze mogą posiadać proporce. Ich wzór jest przedstawiony w regulaminie sztandarów OSP, który również znajdziecie na stronie Związku. Proporzec może być nadany na wniosek rady drużyny przez właściwy Zarząd OSP. Jest to koszt około 2 tysięcy złotych. Jeśli udało się zbudować silną i stabilną grupę młodzieżową, można postarać się o taką formę edukacji i przekazywania tradycji.

Struktura i Udział w Zarządzaniu

Przy wielu Młodzieżowych Drużynach Pożarniczych działają rady drużyny. Młodzież jest podzielona na sekcje, są wybrani dowódcy. Młodzież jest podzielona zadaniowo według swoich zainteresowań. Warto zapraszać przedstawicieli młodzieży na zebrania Zarządu OSP z głosem doradczym.

Projekty i Programy Wspierające MDP

Działalność MDP może być wzbogacona o realizację różnorodnych projektów i udział w programach wspierających.

Program "Równać Szanse"

Program "Równać Szanse" z powodzeniem przenosi swoją formułę i cele do działalności w OSP. Jeśli pracę z młodzieżą ukierunkujemy poza cele typowo strażackie, dodamy cele "Równać Szanse", tj. zdobywanie przez młodzież wielu nowych umiejętności. Warto przyjrzeć się temu programowi, nie tylko w kontekście środków finansowych, ale przede wszystkim rozwoju młodzieży.

Zadania Publiczne

Zadania publiczne, niezależnie czy te z poziomu gminy, czy innych jednostek samorządu terytorialnego, są jedną z prostszych form pozyskania środków na działalność MDP. Wiele rzeczy, które OSP chce robić z młodzieżą w ramach ich szkolenia, świetnie wpisuje się w zadania publiczne, np. promocja i ochrona zdrowia (pierwsza pomoc, zdrowy tryb życia), kultura fizyczna i sprawy związane z bezpieczeństwem publicznym.

Konkursy i Programy Edukacyjne

• "Najlepsi z Najlepszych": Związek Ochotniczych Straży Pożarnych corocznie organizuje ogólnopolski konkurs na Wzorową Młodzieżową Drużynę Pożarniczą i jej opiekuna. Warto inspirować się laureatami.
• "Pierwszy Ratownik": Program mający na celu zwiększenie bezpieczeństwa i świadomości pierwszej pomocy w społeczności lokalnej.
• "Aktywni Błękitni - szkoła przyjazna wodzie": Bezpłatny program edukacyjny.
• Konkursy Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej: Ogólnopolski Indywidualny Konkurs Plastyczny (np. "Grupy Specjalistyczne Państwowej Straży Pożarnej") oraz Ogólnopolski Zespołowy Konkurs na Spot Filmowy (np. "Nie nagrywaj. Reaguj!").
• Podcasty KG PSP: Na temat straży pożarnej, PSP, OSP, MDP, DDP.

Znaczenie Legitymacji Członkowskiej MDP

Legitymacje członkowskie MDP mają szczególne znaczenie dla młodych ludzi zaangażowanych w tę formację, która przygotowuje ich do przyszłej służby jako strażacy. Dziecko, które dołączyło do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej, otrzymuje legitymację członkowską, której ważność przypada do ukończenia 18 roku życia. Legitymacje zawierają dane osobowe oraz informacje identyfikujące danego członka MDP.

Korzyści z Posiadania Legitymacji MDP

• Potwierdzenie Przynależności: Stanowią oficjalne potwierdzenie członkostwa w MDP.
• Ułatwienie Działalności Edukacyjnej: Ułatwiają identyfikację członków w trakcie zajęć.
• Upoważnienie do Udziału w Szkoleniach: Mogą uprawniać młodych członków do udziału w różnych szkoleniach i kursach z zakresu działań ratowniczych i pożarniczych.
• Wzmacnianie Tożsamości Grupy: Pomagają w budowaniu tożsamości grupy i poczucia przynależności.
• Podkreślenie Znaczenia Edukacji Pożarniczej: MDP to nie tylko nauka działań ratowniczych, ale także edukacja społeczna i rozwijanie umiejętności przydatnych w życiu codziennym.

Regulacje i Dokumenty Kluczowe dla MDP

Działalność Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych jest regulowana szeregiem dokumentów i przepisów. Zestaw specjalności został zatwierdzony na posiedzeniu Komisji ds. MDP.

Kluczowe Dokumenty

• Statut OSP: Określa możliwość powołania i funkcjonowania MDP.
• Ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych: Stanowi podstawę prawną dla funkcjonowania OSP.
• Regulamin Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej: Określa zadania MDP, wzór proporca MDP oraz pozwala na nadawanie odznak MDP.
• Wzorcowy program szkoleniowy: Wytyczne do szkolenia młodzieży.
• Wykaz specjalności pożarniczych: Zatwierdzony przez Komisję ds. MDP.
• Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku OSP RP: Określa zasady przyznawania odznak MDP.
• Ceremoniał pożarniczy: Opisuje uroczystości związane z MDP (przekazanie proporca, ślubowanie, pasowanie).
• Regulamin sztandarów OSP: Zawiera wzór proporca MDP.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży: Dotyczy m.in. letniego wypoczynku MDP.
• Regulamin Halowych Młodzieżowych Zawodów Sportowo-Pożarniczych: Zatwierdzony przez Prezydium Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Wsparcie Gminy i Komisje ds. MDP

Gmina w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej zapewnia ochotniczym strażom pożarnym ubezpieczenie członków i opiekunów Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych i Dziecięcych Drużyn Pożarniczych, w tym ubezpieczenie grupowe, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań.

Oddziały gminne i równorzędne oraz powiatowe Związku OSP RP mają możliwość i zalecenie tworzenia komisji ds. MDP. Niestety, nie jest to jeszcze tak powszechne. Warto dążyć do powoływania takich komisji, dbając, aby ich skład tworzyli przedstawiciele MDP i opiekunowie.

tags: #strazak #mdp #logo