Współczesne wyzwania, takie jak klęski żywiołowe czy sytuacje kryzysowe, wymagają zintegrowanego podejścia i współpracy różnych służb. Jednym z kluczowych przykładów takiej synergii jest współdziałanie Państwowej Straży Pożarnej (PSP), Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz Wojsk Obrony Terytorialnej (WOT). Celem tych formacji jest obrona i wspieranie lokalnych społeczności, co często prowadzi do wspólnych działań i szkoleń.
Misja i Rozwój Wojsk Obrony Terytorialnej
Wojska Obrony Terytorialnej to piąty rodzaj Sił Zbrojnych, powstały formalnie na początku 2017 roku, obok Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych. Misją WOT jest obrona i wspieranie lokalnych społeczności. Od pierwszych dni funkcjonowania formacji jej żołnierzy przygotowuje się nie tylko do walki zbrojnej, ale również do wspierania społeczności poprzez działania przeciwkryzysowe. Czas próby nastąpił szybciej, niż zakładały jakiekolwiek plany, gdy w odpowiedzi na pandemię koronawirusa WOT zmienił tryb funkcjonowania ze szkoleniowego na przeciwkryzysowy.
Działania przeciwepidemiologiczne, realizowane w ramach operacji pod kryptonimem „Odporna Wiosna”, nie były jedynym polem współpracy. Na wniosek wojewody podlaskiego żołnierze WOT wspierali akcję gaśniczą w Biebrzańskim Parku Narodowym. Docelowo WOT ma liczyć 53 tysiące żołnierzy wchodzących w skład siedemnastu brygad Obrony Terytorialnej, po jednej w każdym województwie - z wyjątkiem Mazowsza, gdzie formowane są dwie brygady. W szeregach WOT planuje się służbę około 48 tysięcy żołnierzy obrony terytorialnej (niezawodowych). Formacja osiągnęła już niemal połowę docelowej liczebności, czyli prawie 25 tysięcy żołnierzy, co pozwala jej swobodnie operować. Z początkiem czerwca powrócono do szkoleniowego trybu działania. Zaangażowanie formacji owocuje wzrostem zainteresowania służbą w niej. Wiele samorządów dostrzegło potencjał WOT, a fakt, że opierają się na żołnierzach ochotnikach, którzy pełnią służbę tam, gdzie mieszkają (stąd określenie terytorialsi), ten potencjał wzmacnia.
Współpraca WOT ze Strażą Pożarną (PSP i OSP)
Faktyczna współpraca Wojsk Obrony Terytorialnej z PSP i OSP przynosi konkretne owoce. Ze strażakami łączy WOT przede wszystkim wspólna misja: działanie na rzecz wspierania lokalnych społeczności. WOT oferuje natychmiastowe wsparcie w sytuacjach kryzysowych, dysponując wyposażeniem podwójnego zastosowania (np. agregaty prądotwórcze, pompy, cysterny, piły motorowe), które może służyć zarówno w czasie pokoju, jak i wojny. To wsparcie obejmuje setki dodatkowych rąk do pracy oraz specjalistyczny sprzęt w sytuacjach wymagających dużych sił, takich jak naprawa wałów przeciwpowodziowych.
Wspólne ćwiczenia strażaków i terytorialsów.
W ubiegłym roku usłyszano od strażaków komplement, że dawniej, gdy do powodzi przyjeżdżało wojsko, oznaczało to, że woda zaczynała opadać, ale dziś coś się zmieniło. Powstanie WOT, formacji funkcjonującej w lokalnych społecznościach, spowodowało tę zmianę, umożliwiając bardzo szybką reakcję dzięki lokalnej obecności. To porozumienie jest bardzo ważne, gdyż dzięki niemu wspólne organizowanie szkoleń i zgrywanie procedur jest prostsze i bardziej efektywne. Wspólne działania w czasie klęsk żywiołowych oraz przy likwidacji ich skutków, akcje poszukiwawcze i zgrywanie procedur to główne założenia porozumień o współdziałaniu, np. Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach i 13 Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej.
Formalizacja Współpracy
Porozumienie z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej nadbryg. Andrzejem Bartkowiakiem, choć faktyczna współpraca z PSP i OSP miała miejsce już wcześniej, było ważnym momentem. Wysłało jasny sygnał co do obustronnej woli współpracy i pozwoliło uporządkować kwestie formalne. Pokazuje, że WOT nie chce wchodzić w nieswoje kompetencje, ale uzupełnia i wzmacnia potencjał straży pożarnej w konkretnych sytuacjach.
Realne i praktyczne działania w obszarze zarządzania kryzysowego to najważniejszy, ale nie jedyny aspekt dotychczasowej współpracy na linii WOT - PSP. Od pierwszych dni funkcjonowania Wojska Obrony Terytorialnej widziały w Państwowej Straży Pożarnej partnera do współpracy w obszarze misji formacji, jaką jest obrona i wspieranie lokalnych społeczności. W maju i czerwcu 2019 roku żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej po raz pierwszy wsparli strażaków zgodnie z procedurami wynikającymi z ustawy o zarządzaniu kryzysowym. Blisko 1500 żołnierzy WOT współdziałało ze strażakami PSP i OSP przy usuwaniu skutków trąby powietrznej, udrażnianiu dróg, dostarczaniu energii, oświetleniu rejonów działań. Ponadto żołnierze i strażacy wzmacniali wały przeciwpowodziowe, zabezpieczali osunięcia oraz wypompowywali wodę. Dzięki terytorialnemu charakterowi WOT, wsparcie służb przez wojsko było możliwe praktycznie bezpośrednio po wystąpieniu sytuacji kryzysowej.
Przykłady Wspólnych Szkoleń i Ćwiczeń
- Ratownictwo lodowe: W sobotę 29 stycznia 2022 roku na pokrytym jeszcze lodem jeziorze w Łopatkach odbyło się szkolenie z zakresu ratownictwa lodowego. Udział w nim wzięło 19 strażaków z jednostek OSP z Książek i Wąbrzeźna oraz 40 żołnierzy Pododdziału 81 Batalionu Lekkiej Piechoty 8 Kujawsko-Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej. Żołnierze zostali zapoznani z wymaganiami bezpieczeństwa i higieny służby, poznali sprzęt do ratownictwa lodowego oraz techniki ewakuacji poszkodowanego i samoratowania.
- Ratownictwo drogowe i pierwsza pomoc: W październiku 2022 roku funkcjonariusze z Komendy Powiatowej PSP w Bielsku Podlaskim wraz z jednostką OSP w Rudce przeprowadzili ćwiczenia dla żołnierzy WOT. Dzięki funkcjonariuszom żołnierze I Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej zapoznali się z podstawami ratownictwa drogowego, zasadami udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych oraz wykorzystaniem sprzętu ratowniczego straży pożarnej. Strażacy zostali zapoznani ze sprzętem specjalistycznym będącym na wyposażeniu kompanii logistycznej 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej.
- Symulacja wypadku kolejowego: Żołnierze 12 Wielkopolskiej Brygady OT wraz z instruktorami Szkoły Aspirantów PSP w Poznaniu trenowali scenariusz wypadku na torach kolejowych z uwięzionymi pasażerami. Żołnierze pod okiem instruktorów SA PSP trenowali m.in. podjęcie osoby tonącej z rzeki Warty, a także ewakuację poszkodowanych w wyniku katastrofy komunikacyjnej w symulatorze kolejowym.
- Działania ratowniczo-gaśnicze w obszarach leśnych: Ćwiczenia żołnierzy kompanii lekkiej piechoty z jarosławskiego batalionu obejmują prowadzenie działań ratowniczo-gaśniczych na obszarach leśnych. Ćwiczący pododdział zabezpiecza zagrożony rejon oraz przeszukuje osoby zaginione, będąc gotowym do udzielenia wsparcia jednostkom ratowniczo-gaśniczym. W sytuacji rozprzestrzeniania się ognia żołnierze są przygotowani do zorganizowania ewakuacji lokalnej społeczności z zagrożonego terenu.
Tego typu wspólne ćwiczenia pozwalają poszerzać umiejętności w ramach działań w stałym rejonie odpowiedzialności. Szkolenie na terenie poligonu pożarniczego to praktyczna nauka z zakresu reagowania i współdziałania w sytuacjach kryzysowych. Infrastruktura poligonów pozwala na doskonalenie w szerokim zakresie dziedzin ratowniczych, takich jak ratownictwo techniczne, wysokościowe, chemiczno-ekologiczne oraz wodne. Takie ćwiczenia z pewnością przyczyniają się do optymalizacji systemu ratowniczego i pomagają nieść pomoc ludziom znajdującym się w sytuacji zagrożenia zdrowia bądź życia.
Strażak w WOT: Kwestie Prawne i Praktyczne
Pojawia się często pytanie: Czy funkcjonariusz PSP może wstąpić do Wojsk Obrony Terytorialnej? Z chwilą wstąpienia do służby w PSP pracownik zajmujący się sprawami obronnymi wysyła do właściwej WKU (Wojskowej Komendy Uzupełnień) wniosek o "reklamowanie z urzędu" w związku z podjęciem służby w PSP. WKU odsyła ten wniosek z pieczątką o reklamowaniu, a następnie strażak powinien złożyć tam podpis, że zapoznał się z faktem bycia "reklamowanym", co oznacza, że wojsko nie ma do niego roszczeń w tym momencie. Z chwilą odejścia na zaopatrzenie emerytalne lub w związku z inną przyczyną ustania stosunku służbowego, komendant powiatowy (miejski) wysyła do WKU informację o ustaniu przyczyn reklamowania. Zdarzają się jednak przypadki, kiedy osoba reklamowana otrzymuje powołanie na ćwiczenia, co wymaga ponownego wyjaśnienia sytuacji z WKU.
W WOT pełni służbę kilkuset strażaków ochotników. Jeśli druh jest jednocześnie terytorialsem i nastąpi zbieg działań operacyjnych, to w takiej sytuacji stosuje się procedury, gdzie pierwszeństwo ma działalność realizowana w straży pożarnej. Jest to proste rozwiązanie, które sprawdza się w praktyce. Konieczność współpracy ze strażą pożarną wynika z realizacji misji WOT „Zawsze gotowi, zawsze blisko!”. W WOT istnieje powiedzenie: „przez ratownika do wojownika”, co oddaje filozofię szkolenia ludzi, gdyż kompetencje ratownicze są przydatne również na polu walki.
Profil Żołnierza WOT i Warunki Służby
O przyjęcie w szeregi WOT mogą ubiegać się rezerwiści, a także osoby, które do tej pory nie pełniły służby wojskowej w żadnej formie. Formacja cieszy się dużym zainteresowaniem wśród kobiet, które stanowią już ponad 15% żołnierzy. Średnia wieku żołnierza OT to 32 lata. Wojsko Obrony Terytorialnej bardzo ceni kompetencje strażaków ochotników i ich rozumienie potrzeb społeczności lokalnych. W WOT każdy może rozwijać swoje talenty i pozyskiwać nowe kompetencje.
Wynagrodzenie żołnierza WOT składa się z dwóch składników: kwoty około 400 zł miesięcznie z tytułu utrzymywania tzw. gotowości do działania oraz wynagrodzenia z tytułu odbytego szkolenia (stawka za każdy dzień szkoleniowy), uzależnionego od stopnia wojskowego (dla szeregowca około 120 zł za dzień). Gotowość rozumiana jest jako zobowiązanie żołnierza do utrzymywania się w dobrej kondycji fizycznej i stanie zdrowia, który pozwoli mu stawić się w jednostce na wezwanie. Udostępniana jest również platforma e-learningowa do samodzielnego szkolenia. Zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, żołnierz ochotnik musi spędzić minimum dwa dni w miesiącu w koszarach. Na rok szkoleniowy składa się 11 szkoleń weekendowych i 14-dniowe szkolenie zintegrowane, co łącznie daje 36 dni szkoleniowych. Docelowo WOT chce zbudować system, w którym każdy żołnierz ukończy kurs z kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP).
Perspektywy na Przyszłość i Znaczenie Synergii
Epidemia koronawirusa spowodowała, że po raz pierwszy po 1989 roku siły zbrojne zaangażowały się na tak dużą skalę w działania przeciwkryzysowe. Zadania związane z zapobieganiem rozprzestrzenianiu się epidemii realizowali żołnierze WOT mający różne kompetencje: ratowników medycznych, pielęgniarek, farmaceutów, kierowców, logistyków, operatorów agregatów prądotwórczych, psychologów oraz informatyków. Statystycznie, w ramach operacji Odporna Wiosna, każdego dnia działało około 5 tysięcy żołnierzy WOT oraz podchorążych akademii wojskowych, a w pierwszych dwóch miesiącach operacji zaangażowanych było ponad 15 tysięcy żołnierzy WOT, czyli 70% formacji. W ciągu 75 dni operacji pobrano ponad 75 tysięcy wymazów, wsparto ponad 300 szpitali i podmiotów leczniczych, a także 600 domów pomocy społecznej. Kompetencje medyczne żołnierzy należy uznać za kluczowe dla formacji.
Wspólne ćwiczenia strażaków i terytorialsów.
Mimo początkowej krytyki tworzenia formacji, pozytywny odzew ze strony społeczeństwa i dotarcie z pomocą do setek tysięcy ludzi potwierdzają jej wartość. Coraz więcej żołnierzy OT zaciąga się również do służby zawodowej, a byli żołnierze wstępują do służby OT, co świadczy o rosnącym zaufaniu. Zarówno PSP, OSP, jak i WOT tworzą pełen synergii zespół, pełniąc wzajemnie uzupełniające się role. Synergia ta powoduje, że funkcjonariusze i żołnierze są lepiej przygotowani do niesienia pomocy potrzebującym, co jest wspólnym celem wszystkich służb działających na rzecz bezpieczeństwa Ojczyzny.
tags: #strazak #moze #byc #zolnierzem #obrony #terytorialnej