Chcesz dopisać do ubezpieczenia zdrowotnego żonę lub męża? Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) umożliwia to każdemu, kto odprowadza składki zdrowotne. Zrobisz to bezpłatnie u płatnika składek albo w oddziale ZUS, dzięki czemu małżonek będzie mieć pełne prawo do korzystania z publicznej służby zdrowia. Dowiedz się, co mówią przepisy, jak załatwić formalności i do kiedy zgłosić małżonka.
Ubezpieczenie zdrowotne niepracującego małżonka to rozwiązanie, dzięki któremu Twój bliski może liczyć na bezpłatną opiekę medyczną w ramach świadczeń Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Jeśli więc np. współmałżonek straci pracę i nie zarejestruje się jako osoba bezrobotna, możesz dopisać go do swojego ubezpieczenia. Przepisy mówią jasno, że możesz dopisać do ubezpieczenia każdego członka rodziny, który sam nie odprowadza składek i nie ma prawa do tego rodzaju ubezpieczenia z żadnego innego tytułu - m.in. niepracującą żonę lub męża.
Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego i jego zasady
Dostęp do bezpłatnej służby zdrowia w Polsce należy się osobom posiadającym ubezpieczenie zdrowotne. Opiera się ono w szczególności na zasadzie równego traktowania i solidarności społecznej. Oznacza to, że każda osoba może korzystać z bezpłatnej służby zdrowia pod warunkiem, że jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako:
- pracownik,
- zleceniobiorca,
- przedsiębiorca,
- osoba bezrobotna,
- członek rodziny osoby zgłoszonej do ubezpieczenia zdrowotnego.
Zgodnie z art. 66 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są m.in.:
- pracownikami;
- rolnikami lub ich domownikami oraz pomocnikami rolnika;
- osobami prowadzącymi działalność gospodarczą lub osobami współpracującymi;
- osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi;
- osobami pobierającymi emeryturę i rentę;
- bezrobotnymi niepodlegającymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu;
- osobami pobierającymi zasiłek stały z pomocy społecznej, specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie pielęgnacyjne i inne.
Zgodnie z art. 67 pkt 3 ustawy, osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem pomocników rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, ma obowiązek zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, jeżeli nie mają innego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
Niezgłoszenie do ubezpieczenia członka rodziny niemającego prawa do ubezpieczenia z własnego tytułu grozi - w razie korzystania ze świadczeń medycznych - koniecznością zapłaty za leczenie.
Kto jest uznawany za członka rodziny?
Członkiem rodziny osoby ubezpieczonej, która może zostać zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, jest:
- dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuk albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli się uczy, to do ukończenia 26 lat. Jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi - bez ograniczeń wiekowych;
- małżonek;
- wstępni (ojciec, matka, dziadek, babka) pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym.
Warto pamiętać, że ubezpieczenie nie ustaje w przypadku prawnie orzeczonej separacji. Umowa o rozdzielności majątkowej również nie odbiera prawa do objęcia żony lub męża ubezpieczeniem zdrowotnym.
Ile kosztuje dopisanie małżonka?
Zgłoszenie żony lub męża w ZUS-ie polega na dopisaniu tej osoby do Twojego ubezpieczenia. Jest to darmowe i nie zwiększa składki pobieranej z Twojej emerytury lub wynagrodzenia. To stała kwota, ustalana co roku.
Procedura zgłoszenia małżonka do ubezpieczenia zdrowotnego emeryta
Biorąc pod uwagę, że ustawa wymienia emeryta jako osobę podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, który płaci ze swojej emerytury składkę na ubezpieczenie zdrowotne wynoszącą 9% kwoty otrzymywanej emerytury, ma on prawo, a także obowiązek zgłosić swoją żonę do ubezpieczenia zdrowotnego. Nabywa ona prawo do świadczeń zdrowotnych od dnia zgłoszenia. Warunkiem zgłoszenia żony emeryta do ubezpieczenia, jest to, aby nie miała ona prawa do świadczeń z innego tytułu.
Emeryt jest osobą podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu, może zatem zgłosić do tego ubezpieczenia swoją żonę.
Kto dokonuje zgłoszenia?
Zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego dokonuje na wniosek osoby ubezpieczonej jej płatnik składek. Dla emerytów i rencistów płatnikiem składki jest ZUS, KRUS lub inny właściwy organ emerytalno-rentowy. Jeśli płatnikiem składek jest sam ubezpieczony (np. prowadzący działalność gospodarczą), to on zgłasza siebie i członków rodziny. W przypadku emerytów, to ZUS będzie dokonywał zgłoszenia, ale na wniosek emeryta.
Jeżeli osoba zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego nie jest płatnikiem składek na własne ubezpieczenie, to ma obowiązek poinformować swojego płatnika (np. pracodawcę lub w przypadku emeryta - ZUS) o członkach rodziny w terminie 7 dni od zaistnienia okoliczności powodujących konieczność zgłoszenia.
Nawet jeśli emeryt ma ustalone prawo do emerytury i dodatkowo podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z umowy zlecenia, obowiązek zgłoszenia członka rodziny (żony) do ubezpieczenia zdrowotnego nadal go dotyczy. Taka osoba jest zobowiązana zgłosić do tego ubezpieczenia członka swojej rodziny, pod warunkiem, że członek rodziny nie ma własnego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym (np. nie jest zatrudniona, zarejestrowana jako bezrobotna, sama nie jest emerytem/rencistą) ani nie jest uprawniona do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji.
Formularz ZUS Rp-13
Aby zgłosić żonę do ubezpieczenia zdrowotnego, emeryt musi złożyć w ZUS-ie zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny ZUS Rp-13. Dokument ten pozwala na zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego członka rodziny przez:
- emeryta,
- rencistę,
- osobę uprawnioną do renty socjalnej,
- osobę uprawnioną do świadczenia przedemerytalnego/zasiłku,
- osobę uprawnioną do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Dane wymagane w dokumencie
W dokumencie ZUS Rp-13 należy podać:
- dane identyfikacyjne świadczeniobiorcy - PESEL, nazwisko, imię, adres zamieszkania, datę urodzenia, serię i numer dokumentu tożsamości (jeżeli nie nadano numeru PESEL);
- symbol i numer świadczenia oraz oddział/inspektorat ZUS-u wypłacający świadczenie;
- dane członka rodziny - PESEL, nazwisko, imię, adres zamieszkania, datę urodzenia, serię i numer dokumentu tożsamości (jeżeli nie nadano numeru PESEL), stopień pokrewieństwa, informację o tym, czy posiada znaczny stopień niepełnosprawności oraz datę uzyskania uprawnień do ubezpieczenia zdrowotnego, a także adres zamieszkania, jeżeli jest inny.
Gdzie złożyć wniosek?
Wniosek o zgłoszenie członka rodziny do ubezpieczenia ZUS Rp-13 można złożyć:
- w jednostce ZUS-u właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy osobiście lub przez pełnomocnika,
- za pomocą operatora pocztowego,
- elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS.
Oprócz wniosku, w niektórych sytuacjach konieczne będzie złożenie zawiadomienia Narodowego Funduszu Zdrowia o wyłączeniu z ubezpieczenia zdrowotnego.
Terminy i obowiązki informacyjne
Ważna informacja: w obu przypadkach masz na to 7 dni licząc od chwili „zaistnienia okoliczności powodujących, że musisz zgłosić członka rodziny”. W praktyce oznacza to, że musisz dopełnić formalności w ciągu tygodnia od momentu, gdy żona lub mąż np. straci pracę.
Zgodnie z przepisami masz też 7 dni na wyrejestrowanie małżonka. Musisz to zrobić np. kiedy żona lub mąż nabędzie prawo do własnego ubezpieczenia - na przykład zostanie zatrudniony lub zacznie pobierać zasiłek emerytalny. Ważne jest, aby poinformować ZUS w ciągu 7 dni o wszelkich okolicznościach powodujących konieczność wyrejestrowania członka rodziny emeryta z ubezpieczenia zdrowotnego.
Nie zgłasza się do ubezpieczenia członka rodziny raz na całe życie. Przy każdej zmianie zatrudnienia, statusu ubezpieczenia, członka rodziny należy zgłosić ponownie. Należy pamiętać także, że o wszelkich zmianach należy informować płatnika składek.
Szczególne sytuacje
- Praca za granicą: Wszystko nieco komplikuje się, kiedy żona lub mąż zakłada działalność gospodarczą albo rozpoczyna zatrudnienie w innym kraju. Według przepisów nie możesz objąć ubezpieczeniem zdrowotnym małżonka pracującego za granicą. W takich sytuacjach żonę lub męża obowiązują przepisy państwa, w jakim przebywa.
- Kiedy ubezpieczenie jest możliwe: Żona przebywająca na urlopie macierzyńskim i pobierająca świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może zarejestrować swojego męża, jeśli ten nie ma własnego tytułu do ubezpieczenia.
Praktyczne przykłady
Przykład 1: Emeryt zgłasza żonę po przejściu na emeryturę
Pan Piotr 12 czerwca 2025 roku przeszedł na emeryturę i został wyrejestrowany z ZUS-u przez swojego pracodawcę. Wraz z nim od 13 czerwca 2025 roku została wyrejestrowana jego żona, która była zgłoszona przez niego do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. W związku z tym pan Piotr powinien od 13 czerwca 2025 roku zgłosić swoją żonę do ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS-ie, składając formularz ZUS Rp-13.
Przykład 2: Małżonka ma inne prawo do świadczeń
Pan Marian jest emerytem, którego żona nigdy nie pracowała. Nie jest też zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Z uwagi na swój stan zdrowia otrzymuje ona zasiłek stały z pomocy społecznej. Czy pan Marian może ją zgłosić jako członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego? Nie. Żona pana Mariana podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania zasiłku stałego z pomocy społecznej. Dopiero wówczas, gdy zasiłek zostanie wstrzymany lub odebrany, pan Marian będzie mógł zgłosić swoją żonę do ubezpieczenia zdrowotnego.
Przykład 3: Konieczność wyrejestrowania małżonki
Pan Marcin jest emerytem, który zgłosił żonę do ubezpieczenia zdrowotnego. Córka pana Marcina prowadzi sklep i poprosiła jego żonę o pomoc w jego prowadzeniu. Z tego tytułu córka zgłosiła żonę pana Marcina do ZUS-u jako osobę współpracującą z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Z tego tytułu żona pana Marcina będzie obowiązkowo podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu, dlatego pan Marcin musi w ciągu 7 dni od tego faktu wyrejestrować żonę z ubezpieczenia zdrowotnego, jako członka rodziny osoby pobierającej świadczenie emerytalne.
Ważne informacje o Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (e-WUŚ)
Dane elektroniczne dotyczące dokonanych zgłoszeń i wyrejestrowań z ubezpieczenia zdrowotnego są przekazywane przez ZUS i KRUS do Centralnego Wykazu Ubezpieczonych prowadzonego przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W sytuacji gdy z różnych powodów dane elektroniczne nie zostaną przekazane do Funduszu przez ZUS lub KRUS (pacjent w systemie e-WUŚ wyświetla się na czerwono), pracownicy Funduszu dokonują aktualizacji Centralnego Wykazu Ubezpieczonych. Dla tego celu niezbędne są dokumenty wydane przez płatnika składki zawierające: imię, nazwisko, nr PESEL, NIP (a w przypadku nie nadania tych identyfikatorów lub jednego z nich - nr dowodu tożsamości), adres zamieszkania, tytuł do ubezpieczenia (np. emeryt).
Jak widać, osoba pobierająca emeryturę, opłacająca składkę zdrowotną, jest traktowana tak samo, jak każda inna osoba ubezpieczona. Ma ona prawo i obowiązek zgłoszenia swojego współmałżonka do ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli spełnia on określone warunki i nie posiada własnego tytułu do ubezpieczenia.