Specjalistyczne grupy ratownictwa wodnego i nurkowego Państwowej Straży Pożarnej (PSP) odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa na akwenach wodnych, zwłaszcza w ekstremalnych warunkach zimowych. Ich działania wykraczają daleko poza tradycyjne gaszenie pożarów, obejmując skomplikowane akcje ratownicze i poszukiwawcze pod wodą i lodem. Ciągłe doskonalenie umiejętności i wyszkolenia jest niezbędne do skutecznego reagowania na zagrożenia życia i mienia.
Cele i Przebieg Szkoleń Nurków-Ratowników
Celem szkoleń jest przygotowanie strażaków do sprawnego i bezpiecznego wykonywania prac podwodnych w zakresie ratownictwa na akwenach pokrytych lodem i krą lodową. Regularne ćwiczenia pozwalają na doskonalenie technik i procedur, a także na weryfikację posiadanego sprzętu i wypracowanie modelowych zasad współpracy między różnymi jednostkami.
Szkolenia w Lublinie (Jezioro Piaseczno)
Nad jeziorem Piaseczno regularnie przeprowadzane są części praktyczne szkolenia specjalistycznego z zakresu nurkowania podlodowego dla członków Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Wodno-Nurkowego (SGRW-N). Zajęcia w terenie są poprzedzone wykładami, a całe szkolenie odbywa się pod patronatem Ośrodka Szkolenia KW PSP w Lublinie, w oparciu o program zatwierdzony przez Komendanta Głównego PSP. Wszyscy uczestnicy szkolenie kończą, uzyskując prawo do wykonywania prac podwodnych pod pokrywą lodową do głębokości zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami nurkowymi. W jednym z takich szkoleń wzięło udział 11 strażaków z Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Biłgoraju, doskonaląc umiejętności prac nurkowych pod lodem.
Ćwiczenia w Piszu i Orzyszu (Grupa Podwodnika)
W ramach doskonalenia technik ratownictwa lodowego i podwodnych poszukiwań pod lodem, ratownicy grupy Podwodnika, posiadający kwalifikacje z zakresu nurkowania podlodowego, organizują wspólne ćwiczenia z lokalnymi jednostkami. Celem takich szkoleń, oprócz przećwiczenia technik ratownictwa lodowego, jest zapoznanie się ratowników wodnych i strażaków działających na danym terenie, prezentacja posiadanego sprzętu i specyfiki pracy. Dzięki temu możliwe jest wypracowanie modelowych zasad współpracy podczas kolejnych akcji ratowniczych. Uczestnicy mają możliwość przećwiczenia samoratownictwa w przypadku załamania się lodu oraz technik stosowanych przy akcjach ratowniczych z użyciem profesjonalnego sprzętu, takiego jak sanie lodowe, oraz innego dostępnego, zaadaptowanego do ratownictwa, jak drabina czy deska surfingowa. Szczególny nacisk kładzie się na zachowanie zasad bezpieczeństwa. W grupie ratowniczej Podwodnika istotną rolę odgrywają weterani, w tym ranni i poszkodowani podczas misji zagranicznych Wojska Polskiego, którzy wnoszą duży potencjał i wyszkolenie.
Doskonalenie Umiejętności w Poznaniu
Strażacy z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 1 w Poznaniu przeprowadzili cykl ćwiczeń z zakresu ratownictwa lodowego oraz nurkowania podlodowego. Celem tych ćwiczeń było przygotowanie ratowników do skutecznego działania w przypadku zdarzeń na zamarzniętych akwenach. Strażacy ćwiczyli między innymi techniki linowe. Tego typu szkolenia są niezwykle istotnym elementem przygotowania strażaków do działań w trudnych i wymagających warunkach.
Zgrywające Ćwiczenia w Grodzisku Dużym (Przasnysz i Ostrołęka)
Funkcjonariusze Przasnyskiej oraz Ostrołęckiej Komendy Państwowej Straży Pożarnej, wchodzący w skład Specjalistycznych Sekcji Wodno-Nurkowych, przeprowadzili wspólnie zgrywające ćwiczenia wodno-nurkowe na wyrobisku żwirowym w miejscowości Grodzisk Duży. Celem ćwiczeń było doskonalenie umiejętności nurkowania pod lodem, przeprowadzenia zwiadu nurkowego, wykorzystywania metod poszukiwawczych oraz stosowania technik zabezpieczenia nurków pracujących pod taflą lodu. Nurkowanie zostało przeprowadzone z asekuracją przy pomocy liny oraz z łącznością podwodną i maskami pełnotwarzowymi.
Szkolenie SGRW-N „Łódź” na zbiorniku „Wapienniki”
Strażacy ze Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Wodno-Nurkowego „Łódź” przeprowadzili specjalistyczne ćwiczenia z zakresu nurkowania pod lodem na terenie zbiornika „Wapienniki”. Niska temperatura sprzyjała tworzeniu się kry lodowej, co pozwoliło przeprowadzić doskonalenie zawodowe nurków w ekstremalnych warunkach zimowych. Szkolenie miało na celu doskonalenie technik ratownictwa wodnego oraz zwiększenie bezpieczeństwa działań podejmowanych na zamarzniętych akwenach. Ćwiczenia odbyły się pod nadzorem doświadczonych Nurków Kierujących Pracami Podwodnymi, a strażacy doskonalili procedury awaryjne, komunikację podwodną oraz różne rozwiązania organizacji stanowisk pracy na lodzie.
W sierpniu utonęło już 89 osób. To oni wyławiają ich ciała – 7 metrów pod ziemią
Rola i Specyfika Pracy Strażaka-Nurka (Wywiad z Pawłem Dyba)
Paweł Dyba, który jako strażak pracował pod wodą 18 lat i dowodził Specjalistyczną Grupą Ratownictwa Wodnego PSP „Małopolska”, dzieli się swoimi doświadczeniami, rzucając światło na specyfikę zawodu strażaka-nurka.
Historia i Ewolucja Ratownictwa Nurkowego w PSP
Początki nurkowania Pawła Dyby sięgają dzieciństwa i fascynacji filmami Jacquesa Cousteau. Nurkowanie zawodowe rozpoczęło się od pracy w straży pożarnej, w ramach ratownictwa technicznego. Oficjalne zasady działania strażaków-nurków zostały uregulowane po wejściu w życie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w 1992 roku, która zakładała szereg specjalistycznych działań, w tym ratownictwo wodne i nurkowe. Od 2005 roku, po wejściu w życie ustawy o wykonywaniu prac podwodnych z 2003 roku, PSP działa na mocy rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych o wykonywaniu prac podwodnych. Paweł Dyba przez ostatnie lata swojej służby zajmował się koordynacją ratownictwa wodnego w Małopolsce oraz uczestniczył w pracach organu doradczego Komendanta Głównego PSP, tworząc nowe prawo i zasady.
Organizacja i Gotowość Operacyjna
W PSP istnieją grupy nurków na poziomach A, B i C. Grupa A ma za zadanie reagować natychmiast, a w jej skład wchodzi minimum dwóch nurków, niekoniecznie z kierującym pracami podwodnymi. Ich zadaniem jest jak najszybsze działanie w trybie ratowniczym. Istotne jest pojęcie 120 minut - po tym czasie działania ratownicze przechodzą w poszukiwania podwodne. Strażacy-nurkowie nie siedzą w skafandrach w jednostce, ponieważ wykonują także inne typy ratownictwa (pożary, interwencje techniczne). Dyżurujący nurkowie muszą utrzymywać sprzęt w gotowości operacyjnej, aby móc szybko się ubrać, nawet częściowo przed wyjazdem i w trakcie dojazdu na miejsce zdarzenia, by być natychmiast gotowymi do działań.
Wyposażenie i Komunikacja Podwodna
Wyposażenie strażaków-nurków to standardowy sprzęt nurków technicznych, z kluczową różnicą: zamiast półmaski używa się maski pełnotwarzowej, do której podłączana jest łączność przewodowa. Na powierzchni pozostaje kierujący pracami podwodnymi, który komunikuje się z nurkiem za pomocą telefonu nurkowego, przekazując instrukcje i odbierając informacje. Chociaż komunikacja między dwoma nurkami jest możliwa (co skraca czas wykonywania zadania), zazwyczaj odbywa się ona za pośrednictwem kierującego. W PSP używane są maski pełnotwarzowe nadciśnieniowe, co zapobiega dostawaniu się wody do wnętrza i zwiększa bezpieczeństwo i komfort pracy, zwłaszcza w ciemnych i zimnych wodach. Możliwość podłączenia komunikacji podwodnej jest kluczowa w wykonywaniu zadań.
Rodzaje Akcji i Wyzwania
W 85% przypadków działania strażaków-nurków dotyczą poszukiwania ludzi, 10% to działania ratownicze, a pozostałe 5% to interwencje techniczne lub zwiady nurkowe w celu rozpoznania zagrożeń. Czas dojazdu często ogranicza skuteczność ratownictwa. Wiele akcji utrudniają rozbieżne relacje świadków, często będących pod wpływem alkoholu. Pod wodą nurek najpierw próbuje szybko zlokalizować poszkodowanego, a jeśli to się nie udaje, grupa przygotowuje pole pracy, często używając liny kierunkowej lub kabloliny, by nurek mógł poruszać się metodycznie ruchem wahadła. Współczesne technologie, takie jak sonary i roboty podwodne, są coraz częściej wykorzystywane do wstępnego badania terenu. Akcje w rzekach, choć często płytsze, są bardzo skomplikowane z powodu silnego nurtu i niesionych zanieczyszczeń (np. konary drzew, a nawet samochody). Nurkowie wykonywali zadania nawet podczas powodzi, uszczelniając zastawki, gdzie widoczność była zerowa, a nurt mógł zerwać maskę. Praca pod wodą jest wyczerpująca; nurek może spędzić do czterech godzin w dwóch nurkowaniach. Złożona technika rebreatherowa nie jest stosowana ze względu na potrzebę prostych i szybkich rozwiązań.
Głębokości operacyjne są standardowo ograniczone do 30 metrów zgodnie z wewnętrznymi zasadami ratownictwa wodnego PSP. W przypadku większych głębokości, prace są prowadzone pod nadzorem instruktora PSP. W sytuacjach, gdy obiekty (np. samochody, zwłoki) muszą być znalezione i wydobyte w silnym nurcie, strażak-nurek używa pasa piersiowego i lonży, aby bezpiecznie przypiąć się do liny kierunkowej i dotrzeć do celu.
Szkolenie i Kwalifikacje Nurków PSP
Kandydat na nurka do straży pożarnej musi posiadać wstępne uprawnienia, takie jak kurs P1 CMAS lub OWD, oraz kurs na suchy kombinezon. Wewnątrz jednostek odbywa się doskonalenie o charakterze kwalifikacyjnym. Następnie nurek wysyłany jest na dwutygodniowy kurs młodszego nurka w ośrodku w Bornem Sulinowie. Na tym kursie weryfikowane są umiejętności nurkowe, a także uczone są prace podwodne, procedury i prawo MSW. Ćwiczenia weryfikujące, takie jak zdjęcie półmaski na 5 metrach, pozwalają ocenić predyspozycje do nurkowania. Takie szkolenia są kluczowe, ponieważ nie każdy, kto ma podstawowe uprawnienia, jest gotowy do trudnych i stresujących zadań pod wodą w warunkach ratowniczych.
Bezpieczeństwo na Akwenach Zamarzniętych
Poza ćwiczeniami, strażacy regularnie przypominają o zasadach bezpieczeństwa. Obecne warunki atmosferyczne, sprzyjające ćwiczeniom, jednocześnie oznaczają ogromne niebezpieczeństwo wystąpienia wypadków. Lód jest często bardzo kruchy i łamliwy. Wchodzenie na lód, zwłaszcza w okresie odwilży, jest skrajnie niebezpieczne, a każde jego załamanie stanowi zagrożenie życia. W zimnej wodzie organizm bardzo szybko traci ciepło, a siły do samodzielnego wydostania się mogą skończyć się w ciągu kilku minut. Ostatnim elementem szkoleń jest zawsze przypomnienie zasad postępowania w zakresie pierwszej pomocy po wypadku na lodzie, prowadzone przez strażaków PSP.