Przywileje Strażaków Ochotników: Nowe Perspektywy i Zmiany Legislacyjne

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) to jednostka umundurowana, wyposażona w specjalistyczny sprzęt, której głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, zrzeszających ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP działają jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną (PSP), a większość z nich jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), do którego obecnie należy ponad 4500 jednostek. Jednostki KSRG muszą spełniać szereg wymagań sprzętowych i personalnych, jednak warto zauważyć, że jednostki spoza systemu potrafią równie sprawnie działać zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.

Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut, który zawiera informacje o celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków oraz zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia. Spektrum działań OSP jest bardzo szerokie, co sprawia, że każdy, kto chce aktywnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może znaleźć dla siebie odpowiednią rolę - niezależnie od tego, czy jest mechanikiem, elektrykiem, informatykiem, kierowcą czy nauczycielem.

Jak zostać członkiem OSP?

Droga do zostania strażakiem OSP rozpoczyna się od znalezienia jednostki, do której chciałoby się należeć, i skontaktowania się z jej strażakami w celu uzyskania szczegółowych informacji o służbie. Statut jednostki określa, kto może zostać jej członkiem, przewidując zazwyczaj kilka rodzajów członkostwa:

• Członkowie zwyczajni (czynni): Aktywnie uczestniczą w wykonywaniu postanowień statutu OSP.
• Członkowie wspierający: Mogą być nimi osoby fizyczne lub prawne, które zadeklarują wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie i zostaną przyjęte przez Zarząd OSP.
• Członkowie honorowi: Są to osoby fizyczne szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej, a ich godność nadaje Walne Zebranie Członków OSP.

Proces rekrutacji i szkolenia

Jeżeli celem jest zostanie strażakiem-ratownikiem, czyli osobą biorącą bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, kluczowa jest lokalizacja jednostki. Jednostki OSP są w stanie wyjechać do zdarzenia w ciągu kilku minut od alarmu, dlatego bliskość remizy ma znaczenie. Aby znaleźć jednostkę, można skorzystać z Krajowego Rejestru Sądowego, gdzie znajdują się dane kontaktowe prawnie zarejestrowanych jednostek.

Po nawiązaniu kontaktu, kandydat jest zapraszany na spotkanie organizacyjne. Podczas spotkania poznaje strukturę jednostki, jej bazę techniczną oraz dowiaduje się o dalszych krokach. Jest to również okazja do wzajemnego poznania się, a kandydat powinien być przygotowany na pytania dotyczące motywacji i doświadczenia. Po pozytywnej ocenie i podjęciu decyzji o dołączeniu, składa się podanie o wstąpienie. Decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmuje zarząd, a po rozpatrzeniu podania następuje uzupełnienie dokumentów i ankiet.

Wiele jednostek stosuje okres próbny, podczas którego ocenia się zaangażowanie nowych członków w realizację celów OSP. Na tym etapie, udział w szkoleniach wewnętrznych pomaga określić, czy chce się zostać strażakiem-ratownikiem. Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj został opisany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r.

Następnym krokiem jest szkolenie podstawowe, realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Program szkolenia obejmuje 38 tematów realizowanych w 136 godzinach (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych) i kończy się egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Proces członkostwa kończy się ślubowaniem, które zazwyczaj ma treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym, mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”

Częste pytania dotyczące członkostwa

• Wiek: Można zostać członkiem OSP za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów. W szkoleniu podstawowym strażaków OSP mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
• Składki: W wielu jednostkach OSP, będących stowarzyszeniami, obowiązuje roczna składka członkowska, zazwyczaj w wysokości od 10 do 50 zł.
• Udział w akcjach: Mimo że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć sposób, aby się realizować i wspomagać jednostkę, nawet jeśli nie bierze bezpośredniego udziału w akcjach.
• Mundur: Strażacy OSP mają prawo do munduru, używanego podczas świąt państwowych, religijnych oraz wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Mundur otrzymują zazwyczaj strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

Nowe Przywileje i Zmiany Legislacyjne dla Strażaków Ochotników

Kluczowym obszarem rozwoju dla strażaków ochotników są nowe przywileje i zmiany legislacyjne, które mają na celu docenienie ich bezcennej służby. Sejm zajął się poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, mającym wprowadzić szereg udogodnień.

Ustawa o OSP i jej główne założenia

Ustawa o OSP, nad którą pracuje obecnie Komenda Główna PSP, zakłada kompleksowe uregulowanie wielu aspektów służby ochotniczej. Jej najważniejszym elementem jest wprowadzenie stałego miesięcznego dodatku emerytalnego dla ochotników, którzy brali udział w akcjach ratowniczych przez co najmniej 25 lat (mężczyźni) lub 20 lat (kobiety). Świadczenie to ma wynosić 1/14 najniższego wynagrodzenia i jest przyznawane na wniosek zainteresowanego, składany do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP. Wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego.

Zmiany zakładają również kompleksowe uregulowanie świadczeń za udział w akcjach ratowniczych, zwolnienia z zakładów pracy, odszkodowania oraz ekwiwalenty. Dodatkowo, w każdej komendzie wojewódzkiej PSP ma pojawić się jeden zastępca komendanta, którego obowiązkiem będzie nadzór, pomoc i załatwianie spraw OSP.

Legitymacja Strażaka Ratownika OSP

Proponowana ustawa przewiduje wprowadzenie legitymacji dla strażaków ochotników. Legitymację tę miałby otrzymać strażak ratownik OSP na czas pełnienia funkcji oraz osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, w celu identyfikacji i korzystania z dodatkowych świadczeń. Legitymacja będzie zawierać takie dane jak imię, nazwisko, numer PESEL, fotografię, numer legitymacji, dane jednostki OSP i gminy, datę wydania i ważności.

Legitymacja będzie wydawana przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, który prowadzi teleinformatyczny rejestr legitymacji. Wniosek o wydanie legitymacji będzie składany do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Rejestr ten umożliwi kontrolę nad tym, kto jest strażakiem ratownikiem, a docelowo dokument ma funkcjonować w ramach aplikacji mObywatel, eliminując potrzebę zbędnych plastików czy papierków.

Ulgi i zniżki

Nowa legitymacja ma służyć przede wszystkim korzystaniu z określonych przywilejów i ulg. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz przedstawiciele Ministerstwa Aktywów Państwowych i Orlenu prowadzą rozmowy, aby rozszerzyć kartę Orlen OSP na wszystkich strażaków ochotników, również tych spoza KSRG. Wspomniano o ulgach paliwowych w wysokości od 7 gr do 10 gr na litrze.

Planowane są także zniżki w PKP Intercity czy POLREGIO S.A. oraz specjalna, dedykowana oferta polis ubezpieczeniowych od PZU (PZU SA i PZU Życie SA). Prowadzona jest również dyskusja nad ulgami w rachunkach za energię elektryczną dla remiz OSP. Celem jest maksymalne uproszczenie korzystania z tych ulg, a proces wdrażania zmian ma być szybki, gdyż większość z nich nie wymaga skomplikowanych zmian ustawowych.

Ponadto, ministerstwo apeluje do samorządów gminnych o lokalne ulgi dla członków OSP, takie jak dostępność do określonych baz sportowych czy innych usług realizowanych przez samorządy.

Zwolnienia od pracy

Strażacy należący do Ochotniczej Straży Pożarnej mają prawo do zwolnienia od pracy. Uprawnienie to przysługuje w kilku sytuacjach:

• Zwolnienie od pracy na czas akcji ratowniczej: Pracownik ma prawo do zwolnienia na czas niezbędny do uczestniczenia w działaniach ratowniczych, a pracodawca ma obowiązek udzielić takiego zwolnienia.
• Zwolnienie od pracy na czas wypoczynku po akcji: Po zakończeniu akcji ratowniczej, pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy na czas niezbędny do wypoczynku. Czas ten ustala osoba kierująca akcją ratowniczą, a pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika na wskazany okres.
• Zwolnienie od pracy w celu udziału w szkoleniach: Pracodawca ma obowiązek zwolnienia pracownika - strażaka OSP w celu uczestniczenia w szkoleniu pożarniczym. Wymiar zwolnienia nie może przekroczyć łącznie 6 dni w roku kalendarzowym i następuje na podstawie wniosku właściwej terytorialnie jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, która organizuje szkolenia.

Wyzwania i Dyskusje Wokół Zmian

Wprowadzanie nowych przepisów i przywilejów wywołuje również dyskusje w środowisku strażackim. Jedną z kwestii, która trafiła do Senatu, jest petycja w sprawie podjęcia inicjatywy ustawodawczej dotyczącej zmiany ustawy Prawo o ruchu drogowym. Autor petycji wskazuje na uciążliwość obecnych przepisów dla strażaków ochotników dojeżdżających prywatnymi samochodami do remizy na wezwanie. Zaznacza, że zdarzają się sytuacje zatrzymania ich przez policję za przekroczenie prędkości, co może skutkować mandatem lub utratą prawa jazdy, a co za tym idzie, opóźnieniem w niesieniu pomocy.

Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej, nadbryg. Andrzej Bartkowiak, jednoznacznie podkreślił, że nie jest możliwe oznakowanie prywatnych samochodów należących do strażaków ochotników. Zapewnił jednak, że w razie zatrzymania przez policję i okazaniu legitymacji strażaka, funkcjonariusze powinni odstąpić od mandatu i umożliwić dalszą jazdę. Akcentował, że życie i zdrowie ochotników są równie ważne, co szybki dojazd na akcję.

Pojawiły się również obawy dotyczące podziału w OSP, w związku z zapowiedzianym projektem ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Jak wskazywało MSWiA, z 16,5 tys. OSP, około 4,5 tys. miałoby pozostać jednostkami ochotniczo-gaśniczymi, natomiast pozostałe 12 tys. miałoby zająć się innymi zadaniami. Wiceminister MSWiA podkreślił, że głównym celem projektu jest wprowadzenie dodatków emerytalnych dla ratowników OSP, a projekt jest otwarty na konsultacje. Debatowano także nad zmianami w nazewnictwie i umundurowaniu, ale Komendant Główny PSP zdementował plotki o drastycznych zmianach, zapewniając, że mundury galowe pozostaną bez zmian, a w ustawie zostanie wpisane określenie „strażak-ratownik”.

tags: #strazak #ochotnik #przywileje