Opis Zawodu Strażaka i Specjalisty Ochrony Przeciwpożarowej

Zawód strażaka jest jednym z tych, które budzą największy szacunek w społeczeństwie. Jest to postać ikoniczna - bohater ratujący życie, który z narażeniem zdrowia i życia podejmuje akcje gaszenia pożarów, usuwania skutków kataklizmów, wypadków komunikacyjnych czy klęsk żywiołowych, a także pomaga ofiarom tych zdarzeń. Chociaż praca ta kojarzy się przede wszystkim z gaszeniem ognia, zakres obowiązków strażaka jest znacznie szerszy i obejmuje walkę z różnorodnymi zagrożeniami dla życia, dobytku i środowiska naturalnego. Strażacy pełnią służbę w sektorze publicznym, odpowiadając za bezpieczeństwo innych, a ich działalność jest regulowana przez ustawę o Państwowej Straży Pożarnej z 24 sierpnia 1991 r.

Rola i Obowiązki Strażaka

Podstawowym celem pracy strażaka jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych podczas różnego rodzaju zdarzeń wymagających interwencji: pożarów, katastrof budowlanych i chemicznych, wypadków komunikacyjnych oraz innych sytuacji niosących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. W ramach swojej służby strażak pracuje w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, gdzie szybko i skutecznie reaguje na wszelkie sytuacje kryzysowe i zagrożenia. Na co dzień, gdy nie ma akcji, zadaniem strażaków jest czuwanie w jednostce i oczekiwanie na zgłoszenia. W międzyczasie strażacy organizują treningi sprawnościowe, konserwują i czyszczą sprzęt oraz uzupełniają zużyte gaśnice i puste cysterny.

Na przestrzeni wieków zakres obowiązków straży ogniowej był stale rozszerzany. W związku z tym strażak swoją służbę może pełnić np. gasząc pożar lasu, usuwając gniazdo szerszeni czy zapewniając bezpieczeństwo podczas imprez masowych.

Cechy i Umiejętności Strażaka

Zawód strażaka wymaga wyjątkowej kombinacji umiejętności twardych oraz miękkich. Nie jest to praca dla każdego, gdyż wymaga posiadania całego zestawu konkretnych cech i predyspozycji. Kandydat na strażaka musi cechować się świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, odwagą i determinacją. Musi być odporny na stres, umieć szybko podejmować decyzje oraz pracować pod presją zagrożenia zdrowia i życia. Nie może bać się wysokości, dlatego podczas testów przyszli strażacy wchodzą na 30-metrową drabinę. Odporność na stres oraz umiejętność pracy zespołowej są równie ważne jak ratownictwo czy pierwsza pomoc. W ekstremalnych okolicznościach zgrany zespół strażacki musi wzajemnie sobie ufać oraz jasno się komunikować - od tego zależy bezpieczeństwo ludzi i powodzenie całej akcji ratowniczej.

Dobry strażak powinien:

• cechować się dużą odwagą - wejście do płonącego budynku to nie lada wyczyn;
• być odpornym na stres - od umiejętności podejmowania decyzji w stresie zależy zdrowie i życie innych;
• mieć dużą wiedzę i stale się rozwijać - znajomość np. zaleceń dotyczących ochrony przeciwpożarowej i BHP i umiejętność wykorzystania jej w praktyce sprawiają, że dany strażak potrafi skutecznie wykonywać swoje zadania;
• być zdyscyplinowany - praca strażaka to także przestrzeganie regulaminów, dokładne przestrzeganie przepisów i bezwzględne wykonywanie rozkazów;
• działać szybko i wykazywać się inicjatywą - wiele decyzji trzeba podjąć w mgnieniu oka, bez czekania na dyspozycje od przełożonych.

Drogi Kariery w Straży Pożarnej

W Polsce Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy opiera się na Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Istnieją dwie główne drogi, aby zostać strażakiem: służba w PSP jako strażak zawodowy lub służba w OSP jako ochotnik.

Państwowa Straż Pożarna (PSP)

Aby zostać strażakiem w PSP, każdy kandydat musi spełniać następujące warunki:

• być obywatelem Polski;
• być niekaranym za przestępstwo (w tym skarbowe);
• korzystać z pełni praw publicznych;
• mieć co najmniej średnie wykształcenie;
• mieć odpowiednie predyspozycje fizyczne i psychiczne do pełnienia służby.

Do PSP można dostać się poprzez służbę przygotowawczą (tzw. nabór z ulicy) lub służbę kandydacką (po ukończeniu odpowiedniej szkoły). Proces naboru obejmuje:

1. Złożenie dokumentów w odpowiedzi na ogłoszenie o naborze.
2. Testy sprawności fizycznej, w tym pływanie.
3. Sprawdzian braku lęku wysokości (wejście i zejście na 20-metrową drabinę).
4. Test wiedzy teoretycznej.
5. Rozmowę kwalifikacyjną.
6. Badania lekarskie.

Po przyjęciu do służby, kandydat odbywa kurs podstawowy w zawodzie strażaka. Po upływie 3 lat służby przygotowawczej następuje przejście do służby stałej.

Droga przez edukację (służba kandydacka) wymaga ukończenia jednej ze szkół aspiranckich, szkół podoficerskich lub Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Szkoły aspiranckie (np. w Częstochowie, Krakowie, Poznaniu) trwają 2 lata, dają tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta. W SGSP nauka trwa 4 lata, absolwenci uzyskują tytuł inżyniera oraz stopień młodszego kapitana. Wymagania rekrutacyjne do szkół obejmują testy sprawnościowe oraz wyniki z matury (matematyka, język obcy, jeden wybrany przedmiot z grupy: fizyka, chemia, informatyka lub biologia).

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Służba w OSP jest formą działalności społecznej. Jedynym wymogiem stawianym wobec kandydatów jest pełnoletność. Aby dołączyć do OSP, należy wypełnić deklarację wstąpienia, złożyć ją w lokalnej jednostce OSP, przejść okres kandydacki (zazwyczaj około roku) i złożyć ślubowanie. Ochotnicy otrzymują ekwiwalent za udział w szkoleniach lub interwencjach, jednak nie jest to wynagrodzenie pozwalające na utrzymanie.

Warunki Pracy i Ryzyka Zawodowe

Praca strażaka odbywa się w systemie zmianowym - zazwyczaj 24/48, co oznacza, że funkcjonariusze są na posterunku przez całą dobę, a następnie mają 48 godzin wolnego. W czasie służby, gdy nie ma interwencji, plan dnia opiera się na ścisłym harmonogramie obejmującym szkolenia pożarowe i ćwiczenia fizyczne.

Zawód strażaka jest zawodem o bardzo wysokim ryzyku. Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach, narażeni na różnorodne czynniki ryzyka, takie jak: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły, atmosfera uboga w tlen. Narażeni są na urazy związane z wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi czy powodziami. Często wykonują czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym, np. dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze otoczenia, co przy obciążeniu odzieżą ochronną może prowadzić do wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia, a nawet chorób układu krążenia. Praca pod ciągłą groźbą niebezpieczeństwa, przez wiele godzin, często w systemie dyżurowym, stanowi źródło stresu i problemów osobistych i rodzinnych. Tragiczne zdarzenia związane z akcjami ratowniczymi mogą wywoływać stres pourazowy. Mimo stosowania zabezpieczeń i odzieży ochronnej, nadal zdarzają się tragiczne sytuacje poparzeń czy zgonów strażaków podczas służby.

Zarobki Strażaków

Wynagrodzenia strażaków są uzależnione od kilku czynników, takich jak zajmowane stanowisko (stopień), staż służby czy wiek. Pensje składają się z wynagrodzenia zasadniczego, dodatku służbowego, dodatku motywacyjnego oraz dodatku uzasadnionego szczególnymi właściwościami, kwalifikacjami, warunkami czy miejscem pełnienia służby. Przykładowe dodatki to: dodatek do pensji z tytułu pracy w warunkach uciążliwych i szkodliwych (od 5 do 20%), dodatek za stopień (od 380 do 1080 zł), dodatek służbowy (do 50% wynagrodzenia) oraz dodatek stażowy (do 20% po 20 latach służby). Do tego dochodzą tzw. trzynastki, mundurówki, ekwiwalenty za dojazd, nagrody na Dzień Strażaka i nagrody jubileuszowe.

Zgodnie z danymi, średnie miesięczne wynagrodzenie brutto strażaka Państwowej Straży Pożarnej wynosi około 5 900 - 7 380 zł, co daje średnie wynagrodzenie netto (na rękę) około 4 366 - 5 442 zł. W korpusie szeregowym jest to ok. 2600 zł netto, w korpusie podoficerów ok. 3400 zł netto, w korpusie aspirantów ok. 4100 zł netto, a w korpusie oficerów ok. 5000 zł netto. Zarobki strażaków w Polsce są niższe niż w wielu krajach Europy Zachodniej, choć są porównywalne z innymi służbami mundurowymi w kraju.

Inspektor i Specjalista Ochrony Przeciwpożarowej

Oprócz strażaków, ważną rolę w systemie ochrony przeciwpożarowej pełnią inspektorzy i specjaliści ds. ppoż., którzy działają poza jednostkami ratowniczo-gaśniczymi, wspierając pracodawców i właścicieli obiektów w zapewnieniu bezpieczeństwa. Pracodawca jest zobowiązany do podejmowania działań na rzecz ochrony przeciwpożarowej, co wynika z przepisów ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz wielu aktów wykonawczych. W realizacji tych obowiązków pracodawcę może wspierać inspektor ochrony przeciwpożarowej.

Do zadań takiego specjalisty należy m.in.:

• aktywny udział w opracowaniu instrukcji bezpieczeństwa pożarowego dla obiektu budowlanego oraz jej aktualizowanie;
• okresowe organizowanie próbnych ewakuacji (co najmniej raz na 2 lata w obiektach dla ponad 50 stałych użytkowników, co roku w obiektach ze zmieniającą się grupą ponad 50 użytkowników, np. w szkołach, przedszkolach).

Wymagania Kwalifikacyjne dla Specjalistów PPOŻ

Przepisy określają wymagania wobec osób wykonujących czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej, zwłaszcza te polegające na zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, które nie są zatrudnione w jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Osoby te powinny posiadać:

• Tytuł zawodowy inżyniera pożarnictwa, magistra inżyniera pożarnictwa albo tytuł zawodowy inżyniera i dyplom ukończenia studiów w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (lub Akademii Pożarniczej) w zakresie inżynierii bezpieczeństwa pożarowego.
• Osoby wykonujące wyłącznie czynności wynikające z ustawy o ochronie przeciwpożarowej, niewzatrudnione w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, powinny posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe i uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej lub kwalifikacje do wykonywania zawodu technika pożarnictwa.

Uprawnienia inspektora nabywa się na okres pięciu lat po ukończeniu szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej albo szkolenia aktualizującego. Szkolenia te prowadzą szkoły, ośrodki szkolenia i instytuty badawcze Państwowej Straży Pożarnej.

Kierowanie Działaniem Ratowniczym

Kierującym działaniem ratowniczym jest pierwszy przybyły na miejsce zdarzenia ratowniczego dowódca z jednostki ochrony przeciwpożarowej, do czasu przybycia osoby mającej uprawnienia do przejęcia kierowania. Jeśli na miejsce zdarzenia ratowniczego przybyły ochotnicze i zawodowe jednostki ochrony przeciwpożarowej, do przejęcia kierowania działaniem ratowniczym zobowiązany jest dowódca z zawodowej jednostki ochrony przeciwpożarowej.

Dodatkowe Prawa i Przywileje Strażaków

Strażacy, ze względu na specyfikę i trudności zawodu, korzystają z pewnych przywilejów:

• Otrzymują odszkodowania na zasadach określonych dla funkcjonariuszy policji, a w przypadku śmierci strażaka jego rodzinie wypłacane jest odszkodowanie.
• Mają prawo do wyżywienia podczas ćwiczeń, szkoleń i przedłużających się akcji ratowniczych.
• Strażacy mianowani mają prawo do lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby.
• Przysługuje im dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze maksymalnie 13 dni, którego wymiar jest wyliczany na podstawie wieku, stażu służby czy pracy w warunkach uciążliwych.

tags: #strazak #ochrony #przeciwpozarowej