Członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) pełnią niezwykle ważną i odpowiedzialną służbę, często narażając swoje zdrowie i życie. W związku z tym, kwestie związane z ich ochroną zdrowotną, ubezpieczeniem oraz prawem do rekompensaty w przypadku wypadku są kluczowe. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowe informacje dotyczące praw i obowiązków, zarówno strażaków, jak i podmiotów odpowiedzialnych za ich zabezpieczenie.
Podstawy Prawne Ochrony Zdrowotnej i Ubezpieczeniowej OSP
Kwestie związane z ochroną zdrowotną członków ochotniczych straży pożarnych reguluje ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229, z późn. zm.). Art. 32 ust. 3 pkt 2 tej ustawy stanowi, iż gmina ma obowiązek ubezpieczenia w instytucji ubezpieczeniowej członków Ochotniczej Straży Pożarnej i Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Ubezpieczenie to może być imienne lub zbiorowe nieimienne.
Choć w omawianym artykule nie sprecyzowano zakresu ani wysokości ubezpieczenia, z uzasadnienia do ustawy wynika, iż intencją ustawodawcy jest, aby ubezpieczenie to obejmowało co najmniej odpowiedzialność cywilną oraz odpowiedzialność od nieszczęśliwych wypadków.
Dodatkowo, art. 26 ust 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej określa, iż strażakowi jednostki ochrony przeciwpożarowej, a także członkowi Ochotniczej Straży Pożarnej, który w związku z udziałem w działaniach ratowniczych lub ćwiczeniach doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, przysługuje:
- jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu,
- renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy,
- odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu.
Art. 26 ust. 3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej stanowi, iż powyższe odszkodowania wypłacane są przez podmioty ponoszące koszty funkcjonowania jednostki ochrony przeciwpożarowej. Ustawodawca, wprowadzając powyższe przepisy, zapewnił możliwość pokrycia kosztów leczenia, rehabilitacji i innych świadczeń związanych z działalnością ratowniczą strażaków należących do ochotniczych straży pożarnych. Aktualnie obowiązujące przepisy w zakresie ochrony zdrowotnej członków OSP są wystarczające i gwarantują zabezpieczenie podstawowych świadczeń medycznych dla poszkodowanych.
Zwolnienie od Pracy w Związku z Działalnością OSP
Strażacy należący do Ochotniczej Straży Pożarnej mają prawo do zwolnienia od pracy. Uprawnienie to przysługuje nie tylko w razie uczestniczenia w akcji ratowniczej, ale także w innych sytuacjach związanych z pełnioną służbą.
Zwolnienie od pracy na czas akcji ratowniczej
Pracownik będący członkiem ochotniczej straży pożarnej ma prawo do zwolnienia od pracy na czas niezbędny do uczestniczenia w działaniach ratowniczych. Pracodawca ma w takiej sytuacji obowiązek udzielić pracownikowi zwolnienia. Zwolnienie od pracy następuje wówczas w trybie przyjętym przez ochotniczą straż pożarną organizującą akcję ratowniczą, której pracownik jest członkiem.
Zwolnienie od pracy na czas wypoczynku po akcji
Zwolnienie od pracy na czas działań ratowniczych to nie wszystko, co należy się pracownikowi będącemu członkiem OSP. Takim pracownikom zwolnienie od pracy przysługuje także na czas niezbędny do wypoczynku koniecznego po zakończeniu akcji ratowniczej. Czas koniecznego wypoczynku pracownika w takim przypadku ustala osoba, która kierowała akcją ratowniczą. Zgodnie z przepisami, pracodawca ma obowiązek zwolnienia pracownika od pracy na czas określony w ten sposób.
Zwolnienie od pracy w celu udziału w szkoleniach
Pracodawca ma również obowiązek zwolnienia od pracy pracownika - strażaka OSP w celu uczestniczenia w szkoleniu pożarniczym. Wymiar zwolnienia od pracy w celu odbycia szkolenia pożarniczego nie może przekroczyć łącznie 6 dni w ciągu roku kalendarzowego. Zwolnienie od pracy w celu uczestniczenia w szkoleniu pożarniczym następuje na podstawie wniosku właściwej terytorialnie jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, która organizuje takie szkolenia dla członków OSP.
Rekompensata Pieniężna za Niezdolność do Pracy (Ustawa z 2021 r.)
Kwestie odszkodowań dla strażaków ratowników OSP i ich rodzin, w sytuacji uszczerbku na zdrowiu lub śmierci strażaka ratownika OSP albo poniesienia szkody w mieniu w związku z udziałem w działaniach i akcjach ratowniczych zostały uregulowane w art. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. Na mocy ww. ustawy wprowadzono nowe zasady rekompensaty pieniężnej.
Rekompensata przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy w wysokości 1/30 minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie art. 2 ustawy z dnia 10 października 2002 r. Wzór wniosku o ustalenie prawa do rekompensaty określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 lutego 2022 roku w sprawie przyznawania rekompensaty pieniężnej oraz wyrównania do wysokości rekompensaty wypłacanej strażakowi ratownikowi ochotniczej straży pożarnej (Dz.U. poz. 288).
Dodatkowe Ubezpieczenia dla Strażaków OSP
Praca strażaka bywa wykonywana w bardzo niebezpiecznych warunkach, a do tego towarzyszy jej ryzyko utraty zdrowia lub życia. Strażacy są narażeni na wysoki poziom stresu, a podczas pracy mogą mieć kontakt ze szkodliwymi substancjami chemicznymi i gazami. Grożą im także poparzenia i porażenia. Katalog dolegliwości zdrowotnych, które dotyczą strażaków, jest bardzo szeroki.
W jaki sposób - mimo wielu zagrożeń i przeciwności - strażacy mogą zadbać o siebie i swoich bliskich? Świetnym rozwiązaniem są pakiety ubezpieczeń NNW Na Wszelki Wypadek. Podstawą takiego pakietu jest ubezpieczenie na wypadek trwałego uszczerbku na zdrowiu, niezdolności do samodzielnej egzystencji lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku. Może ono także obejmować czasową niezdolność do pracy lub nauki w następstwie nieszczęśliwego wypadku oraz pobyt w szpitalu w następstwie choroby.
Korzyści z wyboru pakietu ubezpieczeń NNW często obejmują:
- ochronę zdrowia i życia działającą bez limitu wieku, niezależnie od stanu zdrowia, 24/7,
- wsparcie w razie zawału serca i udaru mózgu,
- wysokie sumy ubezpieczenia - nawet 300 000 zł w razie śmierci w wyniku nieszczęśliwego wypadku, do 200 000 zł w przypadku trwałego uszczerbku na zdrowiu,
- ochronę obejmującą wypadki przy pracy,
- brak wymogu ankiety medycznej do przystąpienia,
- ryzyko trwałego uszczerbku na zdrowiu w wyniku nieszczęśliwego wypadku obejmujące zdarzenia powstałe na skutek omdlenia, zasłabnięcia, epilepsji i chorób degeneracyjnych,
- możliwość płacenia składki na raty.
Procedury i Wyzwania w Uzyskiwaniu Odszkodowań
Mimo istnienia przepisów i ubezpieczeń, praktyka często pokazuje, że uzyskanie należnego odszkodowania może być skomplikowane i wymagać determinacji. Często dochodzi do sytuacji, w której strażacy muszą walczyć o swoje prawa z urzędami i ubezpieczycielami.
Rodzaje Odszkodowań i Ich Wysokość
Odszkodowanie przysługuje strażakowi z każdej posiadanej polisy. W przypadku odszkodowania wynikającego z ubezpieczenia wykupionego przez gminę, jego wysokość zależy od warunków zawartej polisy. Zainteresowany powinien to sprawdzić w urzędzie gminy, prosząc o Ogólne Warunki Ubezpieczenia (OWU).
Jeśli chodzi o odszkodowanie wynikające z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, jego wysokość jest analogiczna do odszkodowania za wypadek w pracy. Mówiąc prościej, odszkodowanie należy się w takiej wysokości za każdy procent uszczerbku na zdrowiu, jaką otrzymuje każdy pracownik w zakładzie pracy. Na dzień dzisiejszy jest to około 700 zł za każdy procent uszczerbku na zdrowiu. Ważne jest, że odszkodowanie przysługuje zarówno z polisy w gminie, jak i z art. 26 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.
Rola Gminy i Ubezpieczyciela
Zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej, urząd gminy ma obowiązek ubezpieczyć członków Ochotniczych Straży Pożarnych. Często jednak pojawiają się problemy z interpretacją przepisów i odpowiedzialnością. Zdarza się, że gmina uchyla się od odpowiedzialności, twierdząc, że polisa została podpisana przez OSP, a nie bezpośrednio przez urząd. Pracownicy urzędu mogą twierdzić, że OSP nie podlega pod urząd i niech OSP kieruje na komisje lekarskie. To często prowadzi do tzw. "spychologii" i utrudnień w procesie uzyskiwania odszkodowania.
W przypadku wypadku, ubezpieczyciel (np. PZU) może wstrzymać wypłatę odszkodowania do czasu oceny uszczerbku przez lekarza komisji MSWiA. Urzędy Gminy i Miasta (UMiG) powinny kierować na takie komisje, ponieważ z mocy ustawy ponoszą koszty funkcjonowania jednostek OSP.
Organ ponoszący koszty funkcjonowania jednostki ma obowiązek wypłacić całość odszkodowania w wysokości orzeczonej przez komisję, niezależnie od tego, czy poszkodowany otrzymał odszkodowanie z innych firm ubezpieczeniowych.
Postępowanie w Przypadku Wypadku
W momencie zgłoszenia wypadku powinna działać komisja powypadkowa. Komisja powinna zbadać dokładnie wszystkie aspekty, które spowodowały wypadek, i wszelkie materiały świadczące o tym, że wypadek miał miejsce. Wzór protokołu powypadkowego można znaleźć w odpowiednich przepisach. Komisja może być powołana doraźnie w celu rozpatrzenia konkretnego wypadku, w momencie powzięcia informacji o jego wystąpieniu. W praktyce, pracodawca (w przypadku strażaków OSP - wójt lub burmistrz) przekazuje polecenie swojemu pracownikowi ds. BHP, aby zajął się sprawą.
Dla celów dowodowych zawsze należy zgłaszać wypadek do urzędu gminy w formie pisemnej i żądać protokołu powypadkowego. Należy również upewnić się, czy posiadane badania lekarskie, szkolenia BHP oraz szkolenia podstawowe (szeregowców OSP) lub inne kwalifikacje były aktualne w momencie zdarzenia.
Należy pamiętać, że rozcięcie skóry, nawet głębokie, może nie zostać uznane za trwały uszczerbek na zdrowiu w rozumieniu art. 26 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, jeśli po zagojeniu ręka pozostanie w 100 procentach sprawna. Odszkodowanie z prywatnej polisy jest bardziej prawdopodobne w takich przypadkach. Warto dopytać gminnego przedstawiciela ubezpieczającego strażaków OSP, czy w danej sytuacji należą się świadczenia.