Wiosną każdego roku w Polsce obserwuje się wzrost zagrożenia pożarowego, szczególnie związanego z wypalaniem traw i nieużytków rolnych. Proceder ten, mimo powszechnej świadomości o jego szkodliwości, wciąż jest niestety praktykowany, prowadząc do katastrofalnych skutków dla środowiska, mienia, a nierzadko także dla życia ludzkiego. Przykładem ogromnej skali zniszczeń był pożar terenów Biebrzańskiego Parku Narodowego, gdzie akcja gaśnicza trwała kilkanaście dni, pochłaniając blisko 450 hektarów cennych terenów zielonych.
Dlaczego wypalanie traw jest szkodliwe?
Wbrew obiegowej opinii, wypalanie traw nie powoduje bujniejszego odrostu traw ani nie poprawia jakości gleby. Wręcz przeciwnie, w znacznym stopniu obniża wartość plonów. Pożar jest tragiczny w skutkach dla całego ekosystemu - niszczona jest nie tylko warstwa życiodajnej próchnicy, ale giną również zwierzęta, mikroorganizmy odpowiadające za równowagę biologiczną. Po pożarze gleba staje się jałowa i potrzebuje wiele czasu na regenerację. Wypalanie to również jedna z istotnych przyczyn zatruwania atmosfery - tysiące pożarów w skali kraju wiąże się z „wyrzucaniem” do atmosfery dziesiątek ton tlenku węgla oraz innych niebezpiecznych związków chemicznych, co z roku na rok pogarsza stan zdrowia społeczeństwa.
Pożar roślinności w terenie otwartym generuje również poważne wydatki finansowe, obejmujące koszty środków gaśniczych, paliwa i zużytego sprzętu. Co więcej, strażacy zaangażowani do akcji gaszenia pożarów traw, łąk i nieużytków w tym samym czasie mogą być potrzebni w innym miejscu. Zdarza się również, że taki pożar może doprowadzić w dalszej konsekwencji do pożaru zabudowań gospodarczych, domów mieszkalnych, w których życie tracą także ludzie.
Przepisy prawne dotyczące wypalania traw
Zakaz wypalania traw jest jasno określony w polskim prawie. Wynika on z Ustawy o ochronie przyrody oraz Ustawy o lasach. Kodeks wykroczeń oraz Kodeks karny przewidują sankcje za łamanie tych przepisów. Ustawa o ochronie przyrody i ustawa o lasach zabraniają wypalania traw na łąkach, pozostałości roślinnych na nieużytkach, skarpach kolejowych i rowach przydrożnych.
Kary przewidziane w Kodeksie Wykroczeń i Kodeksie Karnym
- Zgodnie z art. 130a pkt 1 Ustawy o ochronie przyrody, kto usuwa roślinność przez wypalanie z gruntów rolnych, obszarów kolejowych, pasów przydrożnych, trzcinowisk lub szuwarów, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny do 30 000 złotych.
- W razie ukarania za wykroczenie można orzec obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego (art. 131).
- Wyczerpanie znamion wykroczenia z art. 82 § 1 Kodeksu wykroczeń (niewykonanie obowiązków przeciwpożarowych) zagrożone jest karą aresztu (od 5 do 30 dni), grzywny (do 5000 zł) albo nagany.
- Sprawca przestępstwa z art. 163 § 1 Kodeksu karnego, sprowadzający „zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, mające postać pożaru, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10”.
- W przypadku śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób, sprawca podlegać będzie karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
- Art. 164 § 1 Kodeksu karnego penalizuje również sprowadzanie bezpośredniego niebezpieczeństwa zdarzenia określonego w art. 163.
O tym się mówi – wypalanie traw jest szkodliwe i niebezpieczne
Sankcje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR)
Oprócz wspomnianych sankcji, wypalającemu grożą również dotkliwe kary, które nakładać może Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zakaz wypalania gruntów rolnych jest jednym z warunków, których rolnicy zobligowani są przestrzegać, aby móc ubiegać się o płatności bezpośrednie oraz płatności obszarowe w ramach PROW 2014-2020. W przypadku jego złamania ARiMR może nałożyć na rolnika karę finansową zmniejszającą wszystkie otrzymywane przez niego płatności o 3%. W zależności od stopnia winy, może zostać ona obniżona do 1% bądź zwiększona do 5%. Jeszcze wyższe sankcje przewidziane są dla tych, którzy świadomie wypalają grunty rolne - muszą oni liczyć się z obniżeniem płatności nawet o 25%. Od 2015 roku ARiMR za wypalanie gruntów rolnych nałożyła sankcje na 137 rolników.
Zaostrzenie przepisów karnych - nowelizacja Kodeksu Wykroczeń
W obliczu rosnącej liczby pożarów i ich niszczycielskich skutków, Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt znaczącego zaostrzenia przepisów karnych. Sejm uchwalił nowelizację Kodeksu wykroczeń oraz Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczeniach, która weszła w życie od 2 stycznia.
Kluczowe zmiany wprowadzone nowelizacją:
- Zwiększenie maksymalnej grzywny: Górna granica kary grzywny za wykroczenia z art. 82 Kodeksu wykroczeń wzrosła z 5 tysięcy złotych do 30 tysięcy złotych.
- Zmiana katalogu kar: Dla wykroczeń z art. 82 par. 1, 2, 4 i 5 Kodeksu wykroczeń (dotyczących sprowadzenia zagrożenia pożarowego, utrudniania działań ratowniczych, braku nadzoru czy wypalania traw) zniesiona została kara nagany, uznana za nieskuteczną wychowawczo i prewencyjnie.
- Dodanie kary ograniczenia wolności: Do katalogu kar za wykroczenia z art. 82 par. 1, 2, 4 i 5 Kodeksu wykroczeń dodano karę ograniczenia wolności.
- Ujednolicenie sankcji: W rezultacie każdemu wykroczeniu z art. 82 par. 1-5 Kodeksu wykroczeń grozi jednolita kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.
- Wyższe mandaty: Zmienione zostały przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, umożliwiając nałożenie w postępowaniu mandatowym grzywny do 5 tysięcy złotych za wykroczenia z art. 82 (wcześniej do 500 zł).
- Wyższy mandat za wielość czynów: W przypadku popełnienia jednym czynem więcej niż jednego wykroczenia z art. 82, mandat może wynieść do 6 tysięcy złotych (wcześniej do 1 tys. zł).
Te same, zaostrzone kary grożą również osobom, które nie dopełniły ciążących na nich obowiązków w zakresie zapewnienia odpowiednich warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu lub terenu. Sankcje obejmują także osoby wypalające trawy w odległości mniejszej niż 100 metrów od zabudowań, lasów i innych terenów podobnych, a także w sytuacji, gdy takie wypalanie utrudnia ruch drogowy. Identyczne kary przewidziano dla osób, które nieostrożnie obchodzą się z ogniem lub nie zapewniają odpowiedniego nadzoru nad miejscem wypalania.
Policjanci i strażacy apelują o rozsądek. Zanim podpalisz trawę, zastanów się, czy przez bezmyślność nie narazisz życia swojego i innych. Widzisz pożar? Alarmuj! Reaguj!